InfoHub Logo

Aqtóbe oblysyndaǵy shaǵyn Temır qalasynyń turǵyndary ózderiniń eldi mekenderiniń mártebesin kóterýdiń ornyna, kerisinshe, ony resmı túrde aýyl dep ataýdy surap otyr. Olardyń aıtýynsha, qala statýsy memlekettik baǵdarlamalarǵa qatysýǵa jáne jas mamandardy tartýǵa kedergi keltiredi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Tarıhı qalanyń taǵdyry

1870 jyly Qaramys degen atpen negizi qalanǵan Temır qalasy buryn iri saýda ortalyǵy bolǵan. Munda Tashkentten, Buharadan, Ýfadan, Orynbordan jáne Orskiden saýdagerler kelipti. Qalanyń baı tarıhynan áli kúnge deıin XIX-XX ǵasyrlardyń sońy men basyndaǵy ǵımarattar syr shertip tur. Solardyń qatarynda eski meshit, shirkeý jáne 1895 jyly salynǵan saraı bar. Jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, bul úıde 1918 jyly qoǵam jáne saıası qaıratker Mustafa Shoqaı birneshe kún qonyp ótken.

«Bul týraly onyń jubaıy Marına Shokaıdyń jazbalarynda aıtylady. Ol Temırde artqy jaǵynda ózen aǵatyn úıge toqtaǵanyn jazǵan. Biz bul ǵımaratty, Ahmet-halıfa meshiti men shirkeýdi tarıhı eskertkish retinde qorǵaýǵa alýdy qalaımyz», - deıdi Baıshev atyndaǵy mekteptiń tarıh páni muǵalimi Akerke Aqshabaeva.

Damýdyń tejelýi

Baı tarıhyna qaramastan, turǵyndar damýdyń jetispeıtinin aıtady. Temırde mektep, eki balabaqsha jáne dárigerlik ambýlatorıa jumys isteıdi. Alaıda, jas mamandardy tartý qıyndap barady. Mektep dırektory Sandýǵash Tasbaýovanyń aıtýynsha, munyń bir sebebi – eldi mekenniń qala statýsynda bolýy.

«Jastar baıqaýlarǵa belsendi qatyspaıdy. Biz basqa jerlerde bos oryndarǵa úmitkerler kóp bolatynyn kóremiz, al bizge tek birli-jarym adam habarlasady. Sebebi bizde qala statýsy bar. Aýyl men qala arasynda jalaqyda aıyrmashylyq bar», - dep túsindirdi ol.

Turǵyndar qala statýsynyń kesirinen Temır aýyldyq aýmaqtarǵa arnalǵan birqatar memlekettik baǵdarlamalarǵa qatysa almaıtynyn atap ótedi.

Turǵyndardyń usynysy

«Dıplommen aýylǵa» sıaqty baǵdarlamalar bizge qoljetimdi emes. Bizde sý, gaz, baılanys bar, aýyldyq okrýg úshin kórsetkishterimiz jaqsy. Biraq qala úshin bul jetkiliksiz. Damý joq», - deıdi jergilikti turǵyn Sabyrjan Moldaǵulov.

Aýyl turǵyndarynyń pikirinshe, memlekettik baǵdarlamalarǵa qatysý jas otbasylardy tartýǵa, ınfraqurylym men shaǵyn bıznesti damytýǵa múmkindik berer edi.

Temır qalasynyń ákimi Muhtar Akimov kóptegen turǵyndardyń eldi mekenniń mártebesin ózgertýdi rasynda da qoldaıtynyn rastady.

«Tarıhta Temır qala bolyp qalady. Biraq jergilikti turǵyndardyń basym kópshiligi jeńildikterdiń joqtyǵynan oǵan aýyl mártebesin berýdi surap otyr», - dep atap ótti ol.

Ulttyq ekonomıka mınıstrligi eldi mekenniń mártebesin ózgertý múmkin ekenin, eger jergilikti qaýymdastyq qoldasa, habarlady.

«Eldi mekenniń mártebesin ózgertýdiń krıterııleriniń biri – jergilikti qaýymdastyqtyń pikiri. Jergilikti atqarýshy jáne ókildi organdar jergilikti qaýymdastyqtyń pikiri negizinde sheshim qabyldaıdy», - dedi vedomstvo ókili Darhan Ádilbekov.

Mınıstrlik málimetteri boıynsha, qazir Qazaqstanda 10 myńnan az turǵyny bar 12 aýdandyq mańyzy bar qala bar. Alaıda, olardyń mártebesin ózgertý týraly usynystar ázirge MEB-ke túspegen.

1972 jylǵa deıin Temır aýdan ortalyǵy bolǵan. Sol kezde munda 5 myńnan astam adam turǵan. Búginde qalanyń halqy 2 myńnan sál asady.