InfoHub Logo

Túrkistan qalasy Túrki memleketteri uıymynyń beıresmı samıti qarsańynda ǵylymı pikirtalas ortalyǵyna aınaldy. Keshe «Áziret Sultan» mýzeı-qoryqhanasy rýhanı astanada alty elden kelgen ǵalymdardy jınady. Halyqaralyq dóńgelek ústeldiń taqyryby – Qoja Ahmet Iassaýıdiń murasy. Teologtar, tarıhshylar men arheologtar oıshyldyń ilimi ǵasyrlar boıy túrki áleminiń birliginiń negizi bolyp kelgenin talqylady.

Qoja Ahmet Iassaýıdiń murasyna arnalǵan halyqaralyq dóńgelek ústelge Qazaqstan, Túrkıa, Ózbekstan, Ázerbaıjan, Túrkimenstan jáne Qyrǵyzstannan kelgen sarapshylar qatysty. Olardyń qatarynda teologtar, ıassaýıtanýshylar, arheologtar men restavratorlar bar. Ǵalymdar uly oıshyldyń ǵasyrlar boıy qalyptasqan dástúrleriniń túrki tildes memleketterdiń qazirgi ıntegrasıasy úshin negiz bola alatynyn talqylady. Qala qonaqtarynyń pikirinshe, Iassaýı murasy – barlyq túrki halyqtaryn baılanystyratyn birinshi ári basty dáneker.

Júsip Álıev, teolog (Qyrǵyzstan):

- Biz jıi shekaralar týraly aıtamyz, biraq Iassaýı murasy olardy joıatyn nárse. Bul – bizdiń ortaq mádenı kodymyz, ol ǵasyrlar boıy túrki áleminiń birligin saqtap keldi. Búginde onyń eńbekterin zertteı otyryp, biz tek ótkenge úńilmeımiz, odan qazirgi zamannyń suraqtaryna jaýap tabamyz. Bul – búginge deıin bizdiń jaqyndasýymyz ben rýhanı jańǵyrýymyzdyń basty tiregi bolyp qala beretin tiri fılosofıa.

Ǵalymdar sońǵy zertteýlerdiń nátıjelerimen jáne buryn jarıalanbaǵan muraǵattyq jańalyqtarymen bólisti. Mundaı format sarapshylarǵa tájirıbe almasýǵa jáne túrki álemindegi mádenı baılanystardy nyǵaıtý boıynsha ortaq usynystar ázirleýge múmkindik berdi.

Mahmut Erol Qylych, profesor, Islam tarıhy, óneri jáne mádenıetin zertteý ortalyǵynyń bas dırektory (Túrkıa):

- Biz kóp jylǵy izdenisterdiń nátıjelerin bir úlken jumysqa biriktirdik. Iassaýı ilimi týraly 29 mańyzdy maqala buryn tek aǵylshyn tilinde qoljetimdi bolsa, endi túrik jáne qazaq tilderine aýdarylyp, basylyp shyqty. Biz bul muranyń, mine, halyqtarymyz úshin týǵan tilde sóıleýi úshin álemniń túkpir-túkpirinen qundy málimetter jınadyq.

Halyqaralyq dóńgelek ústeldi «Áziret Sultan» mýzeı-qoryqhanasy eldiń Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen uıymdastyrdy. Kezdesý eki taqyryptyq blokqa bólindi: birinshisinde sarapshylar Iassaýı iliminiń fılosofıasy men rýhanı negizderin talqylasa, ekinshi bóligi praktıkaǵa arnaldy – ejelgi eskertkishterdi arheologıalyq zertteý jáne qalpyna keltirý ádisteri týraly sóz boldy.

Murat Tastanbekov, «Áziret Sultan» memlekettik mýzeı-qoryqhanasy dırektorynyń orynbasary:

- 32 maman kóp jylǵy eńbeginiń nátıjelerin usyndy. Bul tek áriptester arasyndaǵy derektermen almasý ǵana emes. Bul – bizdiń biregeıligimizdi qorǵaý týraly sóz. Biz oıshyl eńbekterin barynsha nasıhattaýǵa tyrysamyz, óıtkeni rýhanı tirekti saqtaý – jalpymemlekettik aýqymdaǵy mindet. Iassaýı murasy árkimge túsinikti jáne tiri bolyp qalýy tıis.

Aısha Kósheman, tilshi:

- Eger búgin ótkenniń murasyn qalaı saqtaý týraly aıtylsa, erteń Túrkistan túrki halyqtarynyń kóshbasshylaryn qabyldap, ortaq bolashaqty talqylaıdy. Beıresmı samıttegi basty taqyryptar – jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý.