InfoHub Logo

Túrkıa men Armenıa arasyndaǵy 30 jylǵa jýyq ýaqytqa sozylǵan saıası jáne ekonomıkalyq teketires aıaqtalyp, tarıhı betburys jasalýda. Eki el kórshilik qarym-qatynasty nyǵaıtyp, jańa izgilik kópirin salýǵa kiristi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Resmı Ankara Armenıaǵa qarsy buryn engizilgen ekonomıkalyq shekteýler men sanksıalardy alyp tastap, jabyq turǵan shekara qaqpalaryn ashýǵa belsendi kiristi. Bul qadam 1993 jyly Birinshi Qarabaq soǵysy kezinde armán kúshteri Ázerbaıjannyń Kálbajar aýdanyn basyp alǵannan keıin Túrkıanyń qurlyqtaǵy shekarasyn jabýynan bastalǵan edi. Sol kezden beri Armenıa jartylaı blokadada qalyp, aımaqta «qatyrylǵan qaqtyǵys» kúıinde otyz jylǵa jýyq ýaqyt ótti.

2020 jylǵy betburys

Naǵyz ózgeris 2020 jyldyń kúzinde, Ekinshi Qarabaq soǵysy kezinde bastaldy. Túrkıa bul joly Ázerbaıjanǵa áskerı turǵydan ashyq qoldaý kórsetip, zamanaýı áskerı tehnıkalaryn usyndy. Soǵys aıaqtalǵannan keıin Ázerbaıjan joǵaltqan aýmaqtaryn qaıtaryp aldy. Túrkıa Kavkazda jańa yqpal etý ortalyǵy retinde ornyqty.

Keıinnen, 2021 jyldyń sońynda Ankara men Erevan tatýlasý joldaryn izdep, arnaıy ókilderin taǵaıyndap, kelissóz ústeline otyrdy. 2022 jyly Armenıa túrik taýarlaryna qoıylǵan embargony joıyp, Túrkıamen tikeleı áýe qatynasyn ornatty. 2023 jyly Armenıa basshysy Nıkol Pashınán Túrkıa prezıdenti Rejep Taıyp Erdoǵannyń ulyqtaý rásimine qatysty. Al 2026 jyldyń naýryzynda Turkish Airlines Ystambul-Erevan tikeleı áýe jelisin iske qosty.

Túrkıa Syrtqy ister mınıstrliginiń resmı ókili Óndjú Kechelı 11 mamyrda eki el arasyndaǵy tikeleı saýdany bastaý boıynsha daıyndyqtar aıaqtalǵanyn jáne ortaq shekarany ashý jumystary jalǵasyp jatqanyn málimdedi.

Tranzıttik saýdanyń zańdastyrylýy

1990-shy jyldardan beri Túrkıa kompanıalaryna Armenıaǵa eksport jasaýǵa tyıym salynǵan bolatyn. Saýda úshinshi elder arqyly, qosymsha shyǵyndarmen júrip keldi. Endigi jańa ereje boıynsha kásipkerler saýdada «Satýshy – Túrkıa, satyp alýshy – Armenıa» dep ashyq jaza alady. Bul saýdanyń zańdastyrylýyna úlken serpilis beredi.

Armenıa Syrtqy saıası vedomstvosynyń baspasóz hatshysy Anı Badalán bul qadamdy elder arasyndaǵy qalypty qarym-qatynastardy damytý jolyndaǵy mańyzdy qadam dep atap, aldaǵy ýaqytta shekaranyń ashylyp, dıplomatıalyq qatynastar ornaıtynyna senim bildirdi.

Armenıa parlamenti vıse-spıkeri Rýben Rýbınán Gúmrı men Kars arasyndaǵy temirjol qatynasyn qalpyna keltirý boıynsha jumystar júrip jatqanyn habarlady. Bul temirjol jelisi de 1993 jyldan beri istemeı turǵan edi.

Anı kópirin qalpyna keltirý

Eki el arasyndaǵy qarym-qatynasty qalypqa keltirýdiń sımvoldyq qadamy retinde tarıhı Anı kópirin birlesip qalpyna keltirý týraly kelisim jasaldy. Bul kópir 1993 jyly eki el arasyndaǵy shekara jabylǵanda qıratylǵan bolatyn. Endi bul kópirdi qalpyna keltirý jumystary bastalady.

Halyqaralyq daǵdarys tobynyń dırektory Nıgar Góksel bul prosestiń eki el úshin de tıimdi (win-win) bolatynyn aıtty. Onyń aıtýynsha, shekaranyń ashylýy Armenıanyń oqshaýlanýyn doǵaryp, halqynyń ál-aýqatyn arttyrady. Sondaı-aq, bul Túrkıanyń Kavkazdaǵy rólin nyǵaıtyp, Ázerbaıjannyń Nahchyvanmen baılanysyn bekitedi. Bul saýda, logıstıka, týrızm jáne energetıka salalarynda jańa múmkindikter týdyrady.

Sonymen qatar, «Zangezýr dálizi» jobasy aıasynda Armenıa arqyly Ázerbaıjannyń Nahchyvan eksklavy men negizgi aýmaǵy arasyndaǵy baılanys nyǵaıtylady. Bul joba Qytaıdy Eýropamen baılanystyratyn Orta dálizdiń (Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty) bir tarmaǵy bolyp sanalady.