InfoHub Logo

الماتىدا ءتۋريزمدى دامىتۋ تۋرالى كوپ ايتىلعانىمەن، شىن مانىندە كەلۋشىلەرگە قالا ماڭىن عانا كورسەتەدى. قالانىڭ وزىندە تارتىمدى ورىندار جەتىسپەيدى. وسىنداي ورىنداردىڭ ءبىرى قولونەرشىلەر قالاشىعى – شەبەر-اۋىل بولۋى كەرەك ەدى.

بۇل تاماشا يدەيا بولاتىن: ال-فارابي داڭعىلىنان جارتى ساعاتتىق جەردە، ايگىلى ۇلكەن الماتى كولىنە بارار جولدىڭ بويىندا، اسەم شاتقالدا قولونەر شەبەرلەرىنىڭ مەكەنىن قۇرۋ. مۇندا شەتەلدىك تۋريستەر مەن قالا قوناقتارى كەلىپ، اۆتورلىق بۇيىمدار ساتىپ الىپ، ۇزدىك تۋىندىلاردى تاماشالاپ، قىش قۇيۋشىلار مەن كيىز باسۋشىلاردىڭ جۇمىسىن كورىپ، شەبەرلىك سىنىپتارىنا قاتىسۋى ءتيىس ەدى. وسىلايشا، 1999 جىلى قالا كارتاسىندا شەبەر-اۋىل پايدا بولدى. ول بۇرىنعى گەس قىزمەتكەرلەرىنىڭ بوس قالعان ۇيلەرى بەرىلگەن شاعىن ەلدى مەكەننىڭ ءبىر بولىگى بولدى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

26 جىل ءوتتى. قولونەرشىلەر قۇرمەتكە يە، داستۇرلەر ساندە. ءبىز شەبەر-اۋىلدىڭ قالاي گۇلدەنىپ جاتقانىن كورۋگە باردىق. تەك Google ىزدەۋ جۇيەسى ون جىل بۇرىنعى شەبەرلەر تۋرالى ماقالالاردى ۇسىنىپ، ناقتى گەولوكاسيانى تابا الماعانى الاڭداتتى.

شەبەر-اۋىلدىڭ بۇگىنى

ءبارى قاراپايىم بولىپ شىقتى: شەبەر-اۋىل ءوز الدىنا جوق. ەلدى مەكەندە ءومىر ءوز رەتىمەن ءوتىپ جاتىر، ال جاقىن ماڭداعى توبەدەن بىرنەشە شەبەرحانا تاپتىق. ولاردىڭ ءبىرىنشىسى، وتە كىشكەنتاي، قابىرعالارى ءارتۇرلى ءپىشىندى لەكالدارمەن، بىلعارى كەسەكتەرىمەن جانە جۇگەندەرمەن بەزەندىرىلگەن. بۇل جەر – سەرىكقازى نۇرعالييەۆ پەن جانىبەك مۇقاجانوۆتىڭ پاتشالىعى. ءبىرىنشىسى – ات ابزەلدەرىن جاساۋدىڭ ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسقان شەبەرى، بۇل ءىستىڭ ايماقتىق ەرەكشەلىكتەرىن جاقسى بىلەدى. سوندىقتان ونى كينوعا دا ءجيى شاقىرادى، وندا تاريحي دالدىك تالاپ ەتىلەدى. ات ابزەلى بولعان جەردە مەتالمەن جۇمىس تا بولادى، سوندىقتان جانىندا زەرگەر ءارى قارۋ جاساۋشى ارىپتەسى جانىبەك تە ەڭبەك ەتەدى.

سەرىكقازىعا 71 جاس تولىپتى. ول كۇلىپ وتىرىپ، ناعىز شەبەرلەر زەينەتكە شىقپايتىنىن، جۇمىسسىز وتىرا المايتىنىن ايتادى. ءبىز ءۇشىن قوسالقى بولمەدەن ءالى تولىق بىتپەگەن، ءبىراق وتە ۇقىپتى جاسالعان ەر-توقىمدارىن الىپ شىقتى. قابىرعادا جوندەۋگە اكەلىنگەن ەسكى جۇگەندەر ءىلۋلى تۇر. اڭگىمە جايباراقات جۇمىس ۇستىندە ءوربىدى.

«ءيا، باستاپقىدا قولونەرشىلەر اۋلىن جاساۋدى ويلاعانبىز، – دەپ ەسكە الادى سەرىكقازى. – شەتەلدىكتەر كەلەتىن، ءبىراق بىرتىندەپ ءبارى توقتاپ قالدى. ءقازىر ءبىز نەبارى بىرنەشە ادامبىز، ال ەڭ جاقسى كەزىمىزدە 50 ادام بولاتىنبىز، ولار بۇكىل ەلدەن جينالعان ەدى. بىرەۋلەر قايتىس بولدى، بىرەۋلەر ءقازىر قالادا جۇمىس ىستەيدى. ال بىزگە مۇندا، تىنىش جەردە، تابيعاتقا جاقىن جەردە جاقسى. نۇرسۇلتان نازاربايەۆ بيلىكتە بولعان كەزدە، ءبىزدىڭ وكىلدەرىمىز اۋىلدىڭ قيىن جاعدايى تۋرالى ايتۋعا تىرىسىپ، وعان سىيلىق جاسادى. ول تىڭداپ، يىعىنان قاعىپ: “سەندەر تاماشاسىڭدار، ءبارىن جاساي الاسىڭدار، ەشقانداي كومەك قاجەت ەمەس” دەپ شىعارىپ سالدى! وعان دەيىن اۋىلدى قايتا جانداندىرۋ تۋرالى كەيبىر اڭگىمەلەر بولعان ەدى. ءبىراق پرەزيدەنت وسىلاي ايتقاننان كەيىن، كىم بىزبەن اينالىسادى؟! ايتا كەتەيىك، نازاربايەۆتىڭ تۋعان كۇنىنە اكىمدەردىڭ ءبىرى ءاردايىم مەنىڭ قولىمنان سىيلىق ەر-توقىم الدىراتىن. ءبىر رەت ەسەپتەپ كورگەنىمدە، وعان سەگىز ەر-توقىم جاساپپىن!»

سەرىكقازى سەمەي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ كوركەم گرافيكا ءبولىمىن ءبىتىرىپ، كوپ جىلدار بويى ءوزىنىڭ تۋعان اۋىلىنداعى مەكتەپتە سۋرەت سالۋ مەن سىزۋدان ساباق بەرگەن. اكەسى حوببي رەتىندە ەر-توقىم جاساۋمەن اينالىسىپ جۇرگەندىكتەن، ءبىر كۇنى شەبەر-اۋىلعا شاقىرۋ كەلدى. اكەسى مەن بالاسىنا جەكە تۇرعىن ءۇي بەرىلەتىنى ۋادە ەتىلگەن. اكەسى سەرىكقازىنى وسى كاسىپكە باۋلىپ، بارلىق قىر-سىرىن ۇيرەتكەن. قاراپايىم ەر-توقىمدى جاساۋعا شامامەن ءۇش اپتا كەتەدى. اعاشپەن، بىلعارىمەن، مەتالمەن جۇمىس ىستەي ءبىلۋ، ءارتۇرلى ايماقتاردىڭ كونسترۋكسيالارىن ءبىلۋ قاجەت.

– ەڭ قىمبات ەر-توقىم قانشا تۇرۋى مۇمكىن؟

– بۇل ساتتىلىككە بايلانىستى، – دەيدى سەرىكقازى. – ءبىر جاعداي بولدى – قىتايدان ءبىر جىگىت كەلدى. مەن وعان 4 ميلليون تەڭگە باعاسىن ايتتىم، ءبىراق ساۋدالاسىپ، 3،5 ميلليونعا ساتتىم. كەيىن ول ماعان بۇل ەر-توقىمدى باي قىتايلىققا 12 ميلليونعا ساتقانىن جازدى. ءبىراق ماعان ءۇش ميلليون دا جاقسى بولدى.

مۇراگەرلىك جانە بولاشاق

– كاسىبىڭىزدى مۇراگەرلىككە قالدىراسىز با؟

– شامالى. مەنىڭ تەك قىزدارىم بار، ال ەر-توقىم جاساۋ – ەر ادامنىڭ جۇمىسى…

شەبەرحاناداعى كورشىسى، زەرگەر جانىبەك، كوركەمدىك ءبىلىمى جوق، بارلىق قىر-سىرىن اعاسىنان ۇيرەنگەن.

– جاستار قالاعا كەتكىسى كەلەدى، – دەيدى شەبەر، – ال بىزگە مۇندا جاقسى. تىنىش، جۇمىس ىستەۋ وڭاي، بوتەن ادام جوق. ارينە، ءبىز تۋريستەر مىنگەن اۆتوبۋستاردى ساعىنامىز. ەسىمدە، كوپ جىل بۇرىن سۇرانىس سونشالىقتى جوعارى بولدى، ءتورت زەرگەر جۇمىس ىستەدى جانە ادامدار كەزەكتە تۇردى. ءبىز بۇيىمدى دايىنداپ بىتىرگەنشە، كەلەسى تاپسىرىسقا كىرىسەتىنبىز. ۇلىم كەيدە بىردەڭە جاساۋعا تىرىسادى، ءبىراق قازىرگى جاستارعا مۇنداي ۇساق-تۇيەك جۇمىستار ۇنامايدى. ءبارى تەز-تەز بولعانىن قالايدى.

شەبەرحانانىڭ جانىندا شاعىن بولمە بار – بۇرىن مۇندا قولونەر بۇيىمدارىنىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرى ساقتالعان شاعىن مۇراجاي بولعان. ءقازىر وندا گۇلزار سياقتى بىردەڭە جانە گۇلدەر تۇر.

قارسىداعى ءۇي مۇلدەم ەرەكشە ورىن: ءۇيىندى قۇرىلىستىڭ اۋلاسىندا ويىلعان ەسىكتەر، باعانالار، اعاش جانە باسقا ماتەريالداردىڭ كەسەكتەرى، كيىز ءۇي بولىكتەرى جاتىر. ۇيدەن ءتۇتىن شىعىپ جاتىر: گاز جۇرگىزۋ قىمبات، ال جۇمىس ىستەۋگە ارنالعان شەبەرحانانى جىلىتۋ ءۇشىن اعاش شەبەرى امانجول قۇتاموۆ ونى قارا تۇتىنمەن جىلىتادى. پروسەستى سىرتتا كۇتۋ جاقسى – ىشىندە ءتۇتىن قالىڭداپ، كينوداعىداي اسەر قالدىرادى. ۇستىندە تاپسىرىس بويىنشا جاسالعان ينتەرەرلەردىڭ سىزبالارى، قابىرعالار بويىندا ويىلعان بۇيىمدار، جۇڭگو يمپەراتورىنىڭ تاعىنا 80 جىلدىق دوڭگەلەك سۇيەنىپ تۇر. ءستيلدى، ءبىراق جىرتىق كيىم كيگەن يەسى ءومىر تۋرالى سونداي اڭگىمە ايتادى، ءبىز ءتۋريزمدى دامىتۋ تۋرالى ۇمىتىپ قالامىز.

– مەن كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىن ءبىتىردىم، – دەيدى امانجول. – جاتاقحانانى بوساتۋ كەرەك بولدى، سول كەزدە شەبەر-اۋىلعا شەبەرلەر جيناپ جاتقانىن ايتتى. اۆتوبۋستار وندا مۇندا قاتىنايتىن. زاتتارىمدى سولدات ريۋكزاگىنە سالىپ الىپ، جاياۋ كەتتىم. كەشكە جەتىپ، ەلدى مەكەننىڭ ورتاسىندا باسپالداقتا ادامداردى كوردىم. قارايمىن، بۇل كوركەمدىك كەڭەس وتىرىسى ەكەن. ماعان اعاشتان بىردەڭە جاساۋدى تاپسىردى، مەنىڭ قابىلەتىمدى كورسەتۋ ءۇشىن. قىمىز جيناعىن جانە شاعىن ساندىقتى جاسادىم. جيناق وتە ءستيلدى، ورنەكتى بولدى، ءبىراق دالادا شىنىمەن قولدانىلعان زاتتارعا ۇقساس، ادەيى ورەسكەل جاسالعان ەدى. ونى بىردەن شەبەر-اۋىلدىڭ دۇكەنىنە، «قازاقستان» قوناقۇيىندەگى دۇكەنگە قويدى. ونى جاپونيادان كەلگەن قوناق 500 دوللارعا ساتىپ الدى. ول تۇندە اينەكتەن كورىپ، سونداي قاتتى العىسى كەلدى، ءتىپتى ۇشاق بيلەتىن اۋىستىردى.

شەبەر-اۋىلدان امانجول يتاليادا رەستاۆراتور ماماندىعى بويىنشا وقۋعا تۇسۋگە ۇلگەردى.

– مەن ول جاققا بارعاندا، «پيسسا» مەن «گراسيو» دەگەن سوزدەردەن باسقا ەشتەڭە بىلمەيتىنمىن، اعىلشىنشا دا، – دەيدى امانجول كۇلىپ. – فلورەنسيادا تۇردىم. بۇل قالا ەمەس، باعالى جاشىك سياقتى. مەن، سۋرەتشى رەتىندە، بۇل سۇلۋلىقتى ەرەكشە سەزەمىن! ال وقۋدا ەشتەڭە تۇسىنبەدىم، ارەڭ ءتۇسىندىرىپ، كەز كەلگەن جۇمىستى بەرىڭىزدەر، مەن ورىندايمىن دەدىم. سول كەزدە ماعان جەرتولەدەن ۋففيسي گالەرەياسىنىڭ اعاشتان جاسالعان، جارتىلاي شىرىگەن باعاناسىن الىپ شىقتى. كوشىرمە جاساۋدى نەمەسە رەستاۆراسيالاۋدى سۇرادىم. رەستاۆراسيالاۋدى سۇرادى، جانە ءبىز ەكىنشى ستۋدەنتپەن بىرگە بۇل جۇمىستى ورىندادىق. مەن جوسپارلانعانداي جارتى جىل ەمەس، ودان دا ۇزاق وقىدىم. ديپلوم الدىم، ءارتۇرلى ەلدەردە جۇمىس ىستەدىم. ناتيجەسىندە شەتەلدە 12 جىل ءومىر ءسۇردىم.

سودان كەيىن اتا-اناسى اۋىرىپ، قايتىس بولدى، اعالارى ىشىمدىككە سالىنىپ، قيىندىققا تاپ بولدى، سوندىقتان امانجول ۇيگە ورالىپ، وتباسىلىق ماسەلەلەرمەن اينالىسۋعا ءماجبۇر بولدى. الدىمەن اعالارىنىڭ بورىشتارىن وتەۋگە تىرىستى، ولار سول كەزدە ۇلكەن شەندىنىڭ ق ۇلى سياقتى ەدى. امانجول ولارمەن بىرگە بورىشتارىن وتەپ، قاشۋعا كومەكتەستى. سودان كەيىن ولاردى ومىرگە ورنالاستىرۋعا تىرىستى، ءبىراق بۇل مۇلدەم باسقا اڭگىمە. ەۋروپاعا ۋاقىت بولمادى.

– يتاليانى ساعىناسىز با؟

– وتە. ەندى نە ىستەيسىڭ؟ ونىڭ ۇستىنە، مۇندا مەنىڭ ماماندىعىم بويىنشا جۇمىس جوق. مىنە، ءقازىر نازاربايەۆتىڭ كيىز ۇيىنە ارنالعان قىلىشقا قاناتتى ارىستاندارمەن اعاش جاشىكتى تەگىستەپ جاتىرمىن. جاقسى تاپسىرىس.

– ءالى كۇنگە دەيىن بۇرىنعى پرەزيدەنتكە سىيلىقتار تاپسىرىس بەرە مە؟

– ءيا. مەن ريزامىن – جاقسى تاپسىرىس.

– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، شەبەر-اۋىل قايتا جاندانا الا ما؟

– بىلمەيمىن. ماعان وسى جەردە ساعىنتايەۆ (الماتى اكىمى 2019-2022 جج. – ك.ە.) تۋريستىك تارتىمدى شەبەرحانانىڭ قانداي بولۋى كەرەكتىگى تۋرالى جارتى ساعات ءدارىس وقىدى. قوناقتارى بار اۆتوبۋستارعا ارنالعان تۇراق ۇيىمداستىراتىنىن، ءبارىن رەتكە كەلتىرەتىنىن ايتتى. ال كەيىن ونى قىزمەتىنەن الدى، جانە ءبارى قايتادان توقتاپ قالدى. بىزدە ءاربىر جوبا بەلگىلى ءبىر اداممەن ىلگەرىلەيدى، ال ەگەر ونى قىزمەتىنەن السا، باسقا كوماندا باسقا يدەيالارمەن كەلەدى. ەشكىم ءىستى جالعاستىرمايدى. كورەيىك.