InfoHub Logo

كليماتتىڭ وزگەرۋى سالدارىنان بەس ەلدىڭ جاعالاۋىن شايىپ جاتقان الەمدەگى ەڭ ۇلكەن تۇيىق سۋ قويماسى جىلدام تارىلىپ بارادى. ەكولوگتار 1990 جىلدارى باستالعان سۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى ەندى قايتىمسىز سيپات الىپ، ايماقتى ارال تەڭىزىنىڭ كەبۋىمەن پارا-پار كاتاستروفاعا ۇشىراتۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتۋدە.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

باستى سەبەپ – جاھاندىق جىلىنۋ

عالىمدار تەڭىزدىڭ تارتىلۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى رەتىندە جاھاندىق جىلىنۋدى اتايدى. جانارمايدى جاعۋدان بولىنەتىن پارنيكتىك گازدار تەمپەراتۋرانىڭ كۇرت كوتەرىلۋىنە اكەلىپ، كاسپيي بەتىنەن قارقىندى بۋلانۋعا سەبەپ بولادى. جاۋىن-شاشىننىڭ ازايۋى جانە وزەندەردىڭ، اسىرەسە، جالپى سۋدىڭ 80%-ىن قۇرايتىن، ونداعان جىلدار بويى بوگەتتەر مەن سۋارۋ جۇيەلەرىمەن رەتتەلىپ كەلگەن ۆولگا وزەنىنىڭ سۋىنىڭ ازايۋى جاعدايدى قيىنداتادى. ناتيجەسىندە، تەڭىزدەن كەلەتىن سۋدان الدەقايدا كوپ سۋ بۋلانىپ كەتەدى.

ەكوجۇيە مەن ەكونوميكاعا ءقاۋىپ

سۋ دەڭگەيىنىڭ ءتىپتى 10 مەترگە تومەندەۋى كاسپيي تەڭىزىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن تولىقتاي قۇرعاتىپ جىبەرۋى ىقتيمال. تەڭىزدىڭ سولتۇستىك-شىعىس بولىگىندە بۇل پروسەسس ءقازىردىڭ وزىندە قارقىندى جۇرۋدە: بۇرىن ونداعان مىڭ يتبالىقتاردىڭ كوبەيۋگە جينالاتىن جاعالاۋ ماڭىنداعى ماڭىزدى ايماقتار تولىقتاي قۇرعاق جەرگە اينالدى. ەگەر سۋ دەڭگەيى تومەندەۋىن جالعاستىرسا، اشىلعان تەڭىز ءتۇبى ۋلى شاڭدى داۋىلداردى تۋدىرىپ، حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا ورنى تولماس زيان كەلتىرىپ، جەرگىلىكتى كليماتتى تۇبەگەيلى وزگەرتەدى.

بۇعان قوسا، سۋدىڭ ازايۋى كەمە قاتىناسى مەن بالىق اۋلاۋعا اۋىر ەكونوميكالىق سوققى بولىپ تيەدى. بۇل اسىرەسە قازاقستان مەن رەسەيگە تيەسىلى تەڭىزدىڭ تاياز سولتۇستىك بولىگىندە ايقىن سەزىلەدى. جەرگىلىكتى پورتتار كەمەلەردى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن تەڭىز ءتۇبىن شۇعىل ءارى قىمبات جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى، ال الداعى بەس-ون جىلدا بۇل ماسەلە تەك ۋشىعا تۇسپەك.

وڭتۇستىكتەگى، يران جاعالاۋىندا دا سۋلى-باتپاقتى القاپتاردىڭ ناشارلاۋىنان بالىق قورى كۇرت ازايدى. بۇرىن گۇلدەنگەن جاعالاۋداعى بالىق بازارلارى ەندى وزدەرىنىڭ كولەڭكەسىنە اينالدى.

بىرلەسكەن ارەكەت قاجەت

بيولوگتار مەن ەكولوگتار كاسپيي ماڭىنداعى ەلدەر ءالى تەك بىرلەسكەن ءىس-قيمىل تەتىكتەرىن ازىرلەۋدىڭ ەڭ العاشقى كەزەڭىندە ەكەنىن اتاپ وتەدى.

الايدا، كليماتتىڭ وزگەرۋى الدەقايدا جىلدام ءجۇرىپ جاتقاندىقتان، بەس ەلدىڭ ۇكىمەتتەرى كاسپيي ەكوجۇيەسىنىڭ بۇزىلۋ جىلدامدىعىمەن وزدەرىنىڭ ساياسي شەشىمدەرى مەن ينۆەستيسيالارىن شۇعىل تۇردە ۇيلەستىرۋى قاجەت.