InfoHub Logo

بيىل قازاق تەاتر جانە كينو ونەرىنىڭ كورنەكتى وكىلى ماكىل قۇلانبايەۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولدى. «مەنىڭ اتىم قوجا» فيلمىندەگى قاراتاي ارقىلى ەلگە تانىلعان اكتەردىڭ شىعارماشىلىق جولى ۇلتتىق ساحنا مەكتەبىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىمەن استاسىپ، بۇگىنگى بۋىنعا ونەگە.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

بالالىق شاق جانە العاشقى قادام

ماكىل (ماكىلقوجا) ءيمانالى ۇلى قۇلانبايەۆ 1926 جىلى الماتى وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى تەمىر ۇستاسى بولعان. بالالىق شاعى سوعىس جىلدارىنىڭ اۋىر كەزەڭىنە تۇسپا-تۇس كەلسە دە، ونەرگە جولى الماتىداعى مەكتەپ-ينتەرناتتا اشىلدى.

رەجيسسەر-پەداگوگتار ولگا پىجوۆا مەن بوريس بيبيكوۆ جاسوسپىرىمدەردەن ەتيۋد سۇراعان ىرىكتەۋدە ماكىل «ۇشىپ جۇرگەن شىبىندى ۇستاۋ» تاپسىرماسىن بار ىقىلاسىمەن ورىنداپ، نازارعا ىلىكتى. كەيىن الماتى تەاتر ۋچيليششەسىنە قابىلدانىپ، اسقار توقپانوۆتان ساحنا مادەنيەتىن ۇيرەندى.

ساحناداعى ورلەۋ: 1945 جىلدان باستالعان ەڭبەك

اكتەرلىك جولىن 1945 جىلى قىزىلوردا وبلىستىق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا باستادى. قىسقا مەرزىمدە كۇردەلى رولدەردى سەنىمدى الىپ شىقتى: عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋىنداعى» قودار، مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەڭلىك – كەبەگىندەگى» ەسەن، «اقان سەرى – اقتوقتىداعى» ناۋان حازىرەت بەينەلەرى ونىڭ شەبەرلىگىن ايقىندادى.

1948 جىلى جاڭا قۇرىلعان قازاق مەملەكەتتىك بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنا اۋىسىپ، وسى ۇجىممەن ءومىرىن بايلادى. تەاتردىڭ رەپەرتۋارىن قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوسىپ، جاس كورەرمەنگە ارنالعان ساحنانىڭ كاسىبي ۇلگىسىن جاسادى. سول ساحنادا ول «اقان سەرى – اقتوقتىداعى» قوڭقاي، «الۋاداعى» نازاربەك، «ءمولدىر ماحابباتتاعى» ءابۋتالىپ بولىس وبرازدارىن، سونداي-اق ماحامبەت پەن ءال-فارابي ءتارىزدى تاريحي تۇلعالاردى تۇلعالاندىرىپ، پسيحولوگيالىق تەرەڭدىك تانىتتى.

ەكرانداعى قولتاڭبا جانە دۋبلياج

كينوداعى ەڭ تانىمال جۇمىستارىنىڭ ءبىرى – «مەنىڭ اتىم قوجا» (1963) فيلمىندەگى قاراتاي. بۇل ءرول اكتەردى بۇكىلوداقتىق دەڭگەيدە تانىتتى: مىنەز، يۋمور، يشارانى ءدال بەرۋى كورەرمەندى بىردەن باۋرادى. كەيىن «بالالىق شاققا ساياحات»، «الپامىس مەكتەپكە بارادى»، «التى جاسار الپامىس» (1977)، «التىن كۇز»، «قالا قالقانى»، «قاۋىن» (1982) سياقتى كارتينالاردا ءتۇرلى حاراكتەر سومداپ، اۋقىمدى دياپازون كورسەتتى.

ماكىل قۇلانبايەۆ قازاقستان مەن ورتا ازيا ستۋديالارىمەن قاتار، «لەنفيلم» جانە «موسفيلم» الاڭدارىندا دا ەڭبەك ەتتى. دۋبلياج سالاسىندا جۇزدەگەن كەيىپكەردىڭ داۋىسىن سويلەتىپ، ەرتەگىلەردەگى ەردەن اتا مەن جۇمباقباي اتا بەينەلەرى ارقىلى تىڭدارمان ەسىندە قالدى.

ۇستازدار مەكتەبى: باقىلاۋ مادەنيەتى

ەستەلىكتەرىندە اكتەر ەلۋباي ءومىرزاقوۆ پەن قاليبەك قۋانىشبايەۆتىڭ شەبەرلىگى ءوز جولىن تاڭداۋدا ۇلكەن اسەر ەتكەنىن ايتادى. ءومىرزاقوۆتىڭ «وبرازدىڭ تابيعاتىن ۇساق قيمىلىنا دەيىن باقىلاپ-زەردەلەۋ» قاعيداسى ماكىلدىڭ جەكە ۇستانىمىنا اينالىپ، ونىڭ ساحناداعى ءار بەينەسىنىڭ ومىرشەڭ بولۋىنا نەگىز قالادى.

ماراپاتتار جانە مۇرا

شىعارماشىلىق ەڭبەگى مەملەكەت تاراپىنان جوعارى باعالاندى: 1971 جىلى «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنى بەرىلدى، 1977 جىلى «قازاق كسر-ىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى» اتاعىنا يە بولدى، 1984 جىلى قازاق كسر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. ومىردەن 1993 جىلى ءوتتى.

ماكىل قۇلانبايەۆتىڭ ەسىمى بۇگىن قازاق تەاتر جانە كينو تاريحىندا ەرەكشە قۇرمەتپەن اتالادى. ول سومداعان كەيىپكەرلەر مەن كاسىبي مادەنيەتىنىڭ بيىك ولشەمى – ۇلتتىق ونەردىڭ التىن قورىنا اينالعان مۇرا.