InfoHub Logo

Almatyda týrızmdi damytý týraly kóp aıtylǵanymen, shyn máninde kelýshilerge qala mańyn ǵana kórsetedi. Qalanyń ózinde tartymdy oryndar jetispeıdi. Osyndaı oryndardyń biri qolónershiler qalashyǵy – Sheber-aýyl bolýy kerek edi.

Bul tamasha ıdeıa bolatyn: Al-Farabı dańǵylynan jarty saǵattyq jerde, áıgili Úlken Almaty kóline barar joldyń boıynda, ásem shatqalda qolóner sheberleriniń mekenin qurý. Munda sheteldik týrıser men qala qonaqtary kelip, avtorlyq buıymdar satyp alyp, úzdik týyndylardy tamashalap, qysh quıýshylar men kıiz basýshylardyń jumysyn kórip, sheberlik synyptaryna qatysýy tıis edi. Osylaısha, 1999 jyly qala kartasynda Sheber-aýyl paıda boldy. Ol burynǵy GES qyzmetkerleriniń bos qalǵan úıleri berilgen shaǵyn eldi mekenniń bir bóligi boldy.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

26 jyl ótti. Qolónershiler qurmetke ıe, dástúrler sánde. Biz Sheber-aýyldyń qalaı gúldenip jatqanyn kórýge bardyq. Tek Google izdeý júıesi on jyl burynǵy sheberler týraly maqalalardy usynyp, naqty geolokasıany taba almaǵany alańdatty.

Sheber-aýyldyń búgini

Bári qarapaıym bolyp shyqty: Sheber-aýyl óz aldyna joq. Eldi mekende ómir óz retimen ótip jatyr, al jaqyn mańdaǵy tóbeden birneshe sheberhana taptyq. Olardyń birinshisi, óte kishkentaı, qabyrǵalary ártúrli pishindi lekaldarmen, bylǵary kesekterimen jáne júgendermen bezendirilgen. Bul jer – Serikqazy Nurǵalıev pen Jánibek Muqajanovtyń patshalyǵy. Birinshisi – at ábzelderin jasaýdyń urpaqtan-urpaqqa jalǵasqan sheberi, bul istiń aımaqtyq erekshelikterin jaqsy biledi. Sondyqtan ony kınoǵa da jıi shaqyrady, onda tarıhı dáldik talap etiledi. At ábzeli bolǵan jerde metalmen jumys ta bolady, sondyqtan janynda zerger ári qarý jasaýshy áriptesi Jánibek te eńbek etedi.

Serikqazyǵa 71 jas tolypty. Ol kúlip otyryp, naǵyz sheberler zeınetke shyqpaıtynyn, jumyssyz otyra almaıtynyn aıtady. Biz úshin qosalqy bólmeden áli tolyq bitpegen, biraq óte uqypty jasalǵan er-toqymdaryn alyp shyqty. Qabyrǵada jóndeýge ákelingen eski júgender ilýli tur. Áńgime jaıbaraqat jumys ústinde órbidi.

«Iá, bastapqyda qolónershiler aýlyn jasaýdy oılaǵanbyz, – dep eske alady Serikqazy. – Sheteldikter keletin, biraq birtindep bári toqtap qaldy. Qazir biz nebári birneshe adambyz, al eń jaqsy kezimizde 50 adam bolatynbyz, olar búkil elden jınalǵan edi. Bireýler qaıtys boldy, bireýler qazir qalada jumys isteıdi. Al bizge munda, tynysh jerde, tabıǵatqa jaqyn jerde jaqsy. Nursultan Nazarbaev bılikte bolǵan kezde, bizdiń ókilderimiz aýyldyń qıyn jaǵdaıy týraly aıtýǵa tyrysyp, oǵan syılyq jasady. Ol tyńdap, ıyǵynan qaǵyp: “Sender tamashasyńdar, bárin jasaı alasyńdar, eshqandaı kómek qajet emes” dep shyǵaryp saldy! Oǵan deıin aýyldy qaıta jandandyrý týraly keıbir áńgimeler bolǵan edi. Biraq prezıdent osylaı aıtqannan keıin, kim bizben aınalysady?! Aıta keteıik, Nazarbaevtyń týǵan kúnine ákimderdiń biri árdaıym meniń qolymnan syılyq er-toqym aldyratyn. Bir ret eseptep kórgenimde, oǵan segiz er-toqym jasappyn!»

Serikqazy Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtynyń kórkem grafıka bólimin bitirip, kóp jyldar boıy óziniń týǵan aýylyndaǵy mektepte sýret salý men syzýdan sabaq bergen. Ákesi hobbı retinde er-toqym jasaýmen aınalysyp júrgendikten, bir kúni Sheber-aýylǵa shaqyrý keldi. Ákesi men balasyna jeke turǵyn úı beriletini ýáde etilgen. Ákesi Serikqazyny osy kásipke baýlyp, barlyq qyr-syryn úıretken. Qarapaıym er-toqymdy jasaýǵa shamamen úsh apta ketedi. Aǵashpen, bylǵarymen, metalmen jumys isteı bilý, ártúrli aımaqtardyń konstrýksıalaryn bilý qajet.

– Eń qymbat er-toqym qansha turýy múmkin?

– Bul sáttilikke baılanysty, – deıdi Serikqazy. – Bir jaǵdaı boldy – Qytaıdan bir jigit keldi. Men oǵan 4 mıllıon teńge baǵasyn aıttym, biraq saýdalasyp, 3,5 mıllıonǵa sattym. Keıin ol maǵan bul er-toqymdy baı qytaılyqqa 12 mıllıonǵa satqanyn jazdy. Biraq maǵan úsh mıllıon da jaqsy boldy.

Muragerlik jáne bolashaq

– Kásibińizdi muragerlikke qaldyrasyz ba?

– Shamaly. Meniń tek qyzdarym bar, al er-toqym jasaý – er adamnyń jumysy…

Sheberhanadaǵy kórshisi, zerger Jánibek, kórkemdik bilimi joq, barlyq qyr-syryn aǵasynan úırengen.

– Jastar qalaǵa ketkisi keledi, – deıdi sheber, – al bizge munda jaqsy. Tynysh, jumys isteý ońaı, bóten adam joq. Árıne, biz týrıser mingen avtobýstardy saǵynamyz. Esimde, kóp jyl buryn suranys sonshalyqty joǵary boldy, tórt zerger jumys istedi jáne adamdar kezekte turdy. Biz buıymdy daıyndap bitirgenshe, kelesi tapsyrysqa kirisetinbiz. Ulym keıde birdeńe jasaýǵa tyrysady, biraq qazirgi jastarǵa mundaı usaq-túıek jumystar unamaıdy. Bári tez-tez bolǵanyn qalaıdy.

Sheberhananyń janynda shaǵyn bólme bar – buryn munda qolóner buıymdarynyń úzdik úlgileri saqtalǵan shaǵyn murajaı bolǵan. Qazir onda gúlzar sıaqty birdeńe jáne gúlder tur.

Qarsydaǵy úı múldem erekshe oryn: úıindi qurylystyń aýlasynda oıylǵan esikter, baǵanalar, aǵash jáne basqa materıaldardyń kesekteri, kıiz úı bólikteri jatyr. Úıden tútin shyǵyp jatyr: gaz júrgizý qymbat, al jumys isteýge arnalǵan sheberhanany jylytý úshin aǵash sheberi Amanjol Qutamov ony qara tútinmen jylytady. Prosesti syrtta kútý jaqsy – ishinde tútin qalyńdap, kınodaǵydaı áser qaldyrady. Ústinde tapsyrys boıynsha jasalǵan ıntererlerdiń syzbalary, qabyrǵalar boıynda oıylǵan buıymdar, qytaı ımperatorynyń taǵyna 80 jyldyq dóńgelek súıenip tur. Stıldi, biraq jyrtyq kıim kıgen ıesi ómir týraly sondaı áńgime aıtady, biz týrızmdi damytý týraly umytyp qalamyz.

– Men kórkemsýret ýchılıshesin bitirdim, – deıdi Amanjol. – Jataqhanany bosatý kerek boldy, sol kezde Sheber-aýylǵa sheberler jınap jatqanyn aıtty. Avtobýstar onda munda qatynaıtyn. Zattarymdy soldat rúkzagine salyp alyp, jaıaý kettim. Keshke jetip, eldi mekenniń ortasynda baspaldaqta adamdardy kórdim. Qaraımyn, bul kórkemdik keńes otyrysy eken. Maǵan aǵashtan birdeńe jasaýdy tapsyrdy, meniń qabiletimdi kórsetý úshin. Qymyz jınaǵyn jáne shaǵyn sandyqty jasadym. Jınaq óte stıldi, órnekti boldy, biraq dalada shynymen qoldanylǵan zattarǵa uqsas, ádeıi óreskel jasalǵan edi. Ony birden Sheber-aýyldyń dúkenine, «Qazaqstan» qonaqúıindegi dúkenge qoıdy. Ony Japonıadan kelgen qonaq 500 dollarǵa satyp aldy. Ol túnde áınekten kórip, sondaı qatty alǵysy keldi, tipti ushaq bıletin aýystyrdy.

Sheber-aýyldan Amanjol Italıada restavrator mamandyǵy boıynsha oqýǵa túsýge úlgerdi.

– Men ol jaqqa barǵanda, «pıssa» men «grasıo» degen sózderden basqa eshteńe bilmeıtinmin, aǵylshynsha da, – deıdi Amanjol kúlip. – Florensıada turdym. Bul qala emes, baǵaly jáshik sıaqty. Men, sýretshi retinde, bul sulýlyqty erekshe sezemin! Al oqýda eshteńe túsinbedim, áreń túsindirip, kez kelgen jumysty berińizder, men oryndaımyn dedim. Sol kezde maǵan jertóleden Ýffısı galereıasynyń aǵashtan jasalǵan, jartylaı shirigen baǵanasyn alyp shyqty. Kóshirme jasaýdy nemese restavrasıalaýdy suradym. Restavrasıalaýdy surady, jáne biz ekinshi stýdentpen birge bul jumysty oryndadyq. Men josparlanǵandaı jarty jyl emes, odan da uzaq oqydym. Dıplom aldym, ártúrli elderde jumys istedim. Nátıjesinde shetelde 12 jyl ómir súrdim.

Sodan keıin ata-anasy aýyryp, qaıtys boldy, aǵalary ishimdikke salynyp, qıyndyqqa tap boldy, sondyqtan Amanjol úıge oralyp, otbasylyq máselelermen aınalysýǵa májbúr boldy. Aldymen aǵalarynyń boryshtaryn óteýge tyrysty, olar sol kezde úlken shendiniń quly sıaqty edi. Amanjol olarmen birge boryshtaryn ótep, qashýǵa kómektesti. Sodan keıin olardy ómirge ornalastyrýǵa tyrysty, biraq bul múldem basqa áńgime. Eýropaǵa ýaqyt bolmady.

– Italıany saǵynasyz ba?

– Óte. Endi ne isteısiń? Onyń ústine, munda meniń mamandyǵym boıynsha jumys joq. Mine, qazir Nazarbaevtyń kıiz úıine arnalǵan qylyshqa qanatty arystandarmen aǵash jáshikti tegistep jatyrmyn. Jaqsy tapsyrys.

– Áli kúnge deıin burynǵy prezıdentke syılyqtar tapsyrys bere me?

– Iá. Men rızamyn – jaqsy tapsyrys.

– Sizdiń oıyńyzsha, Sheber-aýyl qaıta jandana ala ma?

– Bilmeımin. Maǵan osy jerde SAǴYNTAEV (Almaty ákimi 2019-2022 jj. – K.E.) týrısik tartymdy sheberhananyń qandaı bolýy kerektigi týraly jarty saǵat dáris oqydy. Qonaqtary bar avtobýstarǵa arnalǵan turaq uıymdastyratynyn, bárin retke keltiretinin aıtty. Al keıin ony qyzmetinen aldy, jáne bári qaıtadan toqtap qaldy. Bizde árbir joba belgili bir adammen ilgerileıdi, al eger ony qyzmetinen alsa, basqa komanda basqa ıdeıalarmen keledi. Eshkim isti jalǵastyrmaıdy. Kóreıik.