InfoHub Logo

Jasandy ıntellekt (AI) ınvestısıa retinde qarastyrylǵanda, barlyq kompanıalardy kóteretin ortaq tolqyn bar degen pikir jıi aıtylady. Alaıda, derekter bul tujyrymdy joqqa shyǵarady. Investısıalyq taqyryp retinde AI-dy talqylaýdaǵy eń turaqty qatelik – ony barlyq qaıyqtardy kóteretin ortaq tolqyn retinde qabyldaý. Bul pikir saıası turǵydan yńǵaıly, taqyrypqa ońaı syıady jáne AI belgisi bar qaǵazdary bar kez kelgen adamǵa jaǵymdy áser etedi. Biraq, bul derektermen sáıkes kelmeıdi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

150 pýnkttik dıspersıa

2025 jyly jasandy ıntellekttiń búkil qundylyq tizbegin qamtıtyn alpys (60) jarıa kompanıadan turatyn qorjyndy baqyladym. Bul tizbekke jartylaı ótkizgishter men jelilik jabdyq óndirýshileri, derekter ortalyqtarynyń operatorlary, energetıkalyq kompanıalar jáne ıadrolyq otyn jetkizýshileri kiredi. Jyl qorytyndysy boıynsha, bul qorjynnyń joǵarǵy kvıntıli orta eseppen 140%-dan astam ósim kórsetti. Tómengi kvıntıl 10%-dan 30%-ǵa deıin joǵaltty.

Joǵarǵy jáne tómengi kvıntıl arasyndaǵy alshaqtyq on eki aı ishinde shamamen 150 paıyzdyq pýnktti qurady.

Salystyrmaly túrde aıtsaq, sońǵy eki onjyldyqta S&P 500 ındeksiniń úzdik jáne eń nashar sektorlary arasyndaǵy ortasha jyldyq aıyrmashylyq 30-40 pýnkt aralyǵynda boldy. AI-daǵy alshaqtyq jaı ǵana úlken emes. Ol ortasha kórsetkishten úsh nemese tórt ese asady. Bul bir taqyryptyq belginiń ishinde bolyp jatyr.

Shekti núkteler aýqymdy kórsetedi. Jady óndirýshisi Micron Technology jyl ishinde 240%-ǵa ósti, bul negizinen úlken modelderdi oqytý úshin óte mańyzdy HBM jadysynyń qurylymdyq tapshylyǵy týraly pikirge baılanysty. Koreıalyq SK Hynix 200%-dan astam ósim kórsetti. Jartylaı ótkizgish jabdyqtaryn óndirýshi Lam Research 138%-ǵa ósti.

Sol qorjynnyń qarama-qarsy polúsinde Adobe shamamen 20%-ǵa tómendedi. Apple jyldyń ortasynda eki tańbaly shyǵyndardy kórsetti. 2023-2024 jyldar aralyǵynda AI belgisimen naryqqa satylǵan korporatıvtik baǵdarlamalyq jasaqtamalar kapıtaldandyrýdyń úshten birine deıin joǵaltty. 2025 jyldyń tek tórtinshi toqsanynda AI ınfraqurylymymen baılanysty eń iri jarıa kompanıalardyń biri óziniń negizgi megakelisimshartynyń sapasyna qatysty kúmándarǵa baılanysty kapıtaldandyrýynyń 30%-dan astamyn joǵaltty.

Bir sektorlyq qorjyn. Bir taqyryp. Bir on eki aılyq kezeń.

Nelikten dıspersıa kezdeısoq emes, qurylymdyq?

Naryq kompanıalardy buryn ınvestısıalyq tujyrymdamaǵa mindetti túrde kirmegen tórt belgi boıynsha suryptaıdy.

Kapıtaldy qajet etýi.

Tórt amerıkandyq gıperskeıler (Amazon, Google, Meta jáne Microsoft) 2026 jyly kapıtaldyq shyǵyndarǵa shamamen 700 mıllıard AQSH dollaryn jumsaıdy. Bul Qazaqstannyń jyldyq jalpy ishki óniminen eki eseden astam. Bul 2025 jylmen salystyrǵanda 67% ósim jáne ósý qarqyny 60%-dan asatyn tórtinshi jyl qatarynan. Kapıtaldyq shyǵyndardyń kiristerge qatynasy 1990 jyldardyń sońyndaǵy telekomýnıkasıalyq bým kezindegideı deńgeıge jetti: Microsoft pen Alphabet úshin 45%-dan Oracle úshin 86%-ǵa deıin. Esepke alý deńgeıinde bul bir nárseni bildiredi. Bes iri oıynshynyń 2026 jyly AI ınfraqurylymynyń jyldyq amortızasıasy shamamen 400 mıllıard dollardy quraıdy. Bul sol bes kompanıanyń 2025 jylǵy jıyntyq taza paıdasynan kóp. Nemese AI qyzmetterinen túsetin kiris jaqyn eki nemese úsh jyl ishinde amortızasıany jaba bastaıdy, nemese bul kompanıalardyń balansynda buryn-sońdy bolmaǵan mólsherde tesik paıda bolady.

Elektr qýatyna qoljetimdilik.

Microsoft 2025 jyldyń sońynda 80 mıllıard dollarlyq bulttyq qýatqa tapsyrystyń oryndalmaǵan kólemin ashty. Sebebi chıpterdiń joqtyǵy emes, elektr jelisine qosylýdyń joqtyǵy. Bul búkil tizbektiń ekonomıkasyn ózgertedi. Generasıany baqylaıtyn kompanıalar (eń aldymen atomdyq, sonyń ishinde SMR operatorlary, ıaǵnı shaǵyn modýldi reaktorlar jáne baıytylǵan ýran jetkizýshileri) naryqpen qaıta baǵalanady. Qýatqa ýaqtyly qol jetkize almaıtyn kompanıalar qunsyzdanady. Buryn chıpterdiń fýnksıasy bolǵan dıspersıa endi aıtarlyqtaı dárejede generasıalyq aktıvterdiń fýnksıasy bolyp tabylady.

Renta modelden tómen.

AI segmentindegi kiristiń úlken bóligi frontaldy modelderdiń (OpenAI, Anthropic jáne olardyń analogtary) ózinen emes, olardyń astyndaǵy ınfraqurylymnan alynady. 2025 jyldyń sońyndaǵy jaǵdaı boıynsha iri AI provaıderleriniń jıyntyq jyldyq kirisi 15-20 mıllıard dollar shamasynda, bul gıperskeılerler olar úshin salǵan ınfraqurylymnyń amortızasıasyn áreń jabady. Bul mindetti túrde kópirshik emes. Biraq bul naryq erte me, kesh pe saralanǵan túrde jaýap beretin qurylymdyq sáıkessizdik. Modelden tómen renta alatyndar (GPU óndirýshileri, HBM jetkizýshileri, derekter ortalyqtarynyń operatorlary, energetıkter) ony búgin aqsha aǵyny túrinde alady. Modelderge ınvestısıalaıtyndar ýáde alady.

Korporatıvtik basqarýdyń tártibi.

AI belgisimen satylatyn keıbir kompanıalar aksıalar shyǵarý jáne opsıondar túrindegi ótemaqy arqyly ósýdi qarjylandyrady. Aǵylshyn tilindegi qarjy ádebıetinde mundaı tájirıbe SBC (stock based compensation) abrevıatýrasymen belgilenedi. Bul paıda týraly baspasóz taqyryptarynda kórsetilmeıtin, biraq burynǵy aksıonerlerdiń úlesin únemi azaıtatyn aksıonerlik kapıtaldy suıyltýdyń bir túri. Basqa kompanıalar kerisinshe, erkin aqsha aǵynyn jasaıdy jáne aksıalardy qaıtaryp alady. Naryq ázirge bul eki lagerdi nashar ajyratady: eki sanat ta uqsas mýltıplıkatorlarmen satylýy múmkin. Kelesi eki nemese úsh jyl ishinde bul soqyrlyq joıylady. Eseptilik sapasy boıynsha aıyrmashylyq dıspersıanyń kelesi ósi bolady. Aýdıtorlyq esepterde de, aksıa baǵamynda da.

Nelikten kóptegen qorlar bul dıspersıany paıdalanbaıdy?

Búgingi AI-dy qamtıtyn komersıalyq ınfraqurylym úsh blokqa bólinedi. Úsheýi de baıqalatyn dıspersıadan renta alýǵa qurylymdyq jaǵynan qabiletsiz.

Qalypty ınvestısıalyq qorlar. Olarda tehnologıa boıynsha analıtıgi bar. Ol otyz (30) ataýdy jetkilikti tereńdikpen qamtıdy. Bul konsensýs kózqarasy úshin jetkilikti jáne AI qundylyq tizbegindegi jeńimpazdar men jeńilýshilerdi anyqtaý úshin jetkiliksiz.

Taqyryptyq ınvestısıalyq qorlar, tek uzyn pozısıalardy ashady. Olar bes-jeti eń iri ataýdy ustaıdy jáne muny sektordy qamtý dep ataıdy. Olardyń mandaty qysqa pozısıalardy ashýǵa ruqsat bermeıdi. Olar ósýge qurylymdyq túrde qatysady jáne tómendeýge de qurylymdyq túrde qatysady. 2025 jyly ósim kóptegen máselelerdi sheshti. 2026 jyly máseleler qaıta orala bastaıdy.

Makroekonomıkalyq qorlar. Olar stavkalardy, valútalardy jáne shıkizatty basqarady. Olar jartylaı ótkizgishter týraly Forbes nemese Financial Times-tiń saýatty oqyrmany biletindeı ǵana biledi. Bul syn emes, bul basqa mandat.

Osy úsh blok arasyndaǵy bos oryn, sektorlyq qamtýdyń tereńdigin, uzyn jáne qysqa pozısıalardyń tártibin jáne AI qaǵazdary obektıvti talap etetin makroekonomıkalyq qabatty biriktiretin qormen toltyrylady. Olar naryqtaǵy naqty paıyzdyq mólsherlemeler men jahandyq suıyqtyqqa eń sezimtal qaǵazdardyń qatarynda. Bul segmentte makrony elemeý jaqyn arada stavkalar qısyǵy aýysqan kezde qorǵanyssyz qalýdy bildiredi. Bul bir mamandandyrylǵan oıynshy úshin jumys keńistigi. Mine, baıqalatyn dıspersıadan alynatyn ekonomıkalyq renta osynda jatyr.

Bul jergilikti ornalastyrylǵan kapıtal úshin neni bildiredi?

Qazaqstandyq ınstıtýsıonaldyq jáne jeke kapıtal, sonyń ishinde memlekettik qorlar, otbasylyq keńseler jáne qarapaıym ınvestorlar AI-ǵa negizinen eki arna arqyly qol jetkizedi. Birinshisine jahandyq ındeks ónimderi kiredi: S&P 500 nemese Nasdaq-qa ETF, kapıtaldy naryqtyq kapıtaldandyrý boıynsha bóledi. Ekinshisine halyqaralyq jeke bankterdiń dıversıfıkasıalanǵan portfelderi kiredi, onda AI-ǵa ekspozısıa «tehnologıalyq» segment ishinde jasyrylady.

Eki arna da AI qorjynynyń ortasha ólshengen kiristiligine ekspozısıa beredi. 150 pýnkttik dıspersıa jaǵdaıynda ortasha ólshengen kiristilik uzaq merzimdi ınvestor ıe bola alatyn eń qaýipti ekspozısıa bolady. Ol portfeldiń bir mezgilde jeńimpazdar men jeńilýshilerdi ustaıtynyn jáne sońǵylary birinshilerin álsiretetinin kepildeıdi. Qalypty jyldary bul másele oń ortasha kórsetkish astynda jasyrylady. Dıspersıa keńeıetin jyldary ol toqsandyq esepterde kórinedi. Reaksıa jasaýǵa tym kesh bolǵan kezde.

Jeńimpazdar men jeńilýshilerdi anyqtaý opsıa bolýdan qaldy. Ol damyǵan elderdiń qor naryqtaryn qamtıtyn kez kelgen uzaq merzimdi ınvestor úshin kelesi onjyldyqtyń negizgi mindetine aınalady.

Jerdegi úles

2028 jyldyń sáýirine qaraı, osy maqala jarıalanǵan kúnnen bastap jıyrma tórt aı ótken soń, búgingi AI boıynsha eń iri on kompanıanyń tiziminen keminde eki ataýdyń qazirgi deńgeıden qyryq paıyz nemese odan da kóp joǵaltatynyn kútemin. Sonymen qatar, búginde «AI-dyń kóńilsizdikteri» retinde bir tańbaly nemese tómen eki tańbaly mýltıplıkatorlarmen baǵalanatyn keminde eki ataýdyń kapıtaldandyrýdy eki ese arttyratynyn kútemin. Naryq áli de osy kapıtal tolqynynan ekonomıkalyq rentany is júzinde alatyn adamdardy suryptaýdy aıaqtaǵan joq. Ol ony tek bastady.

Bul boljam kapıtaldandyrý boıynsha eń iri on AI kompanıasynyń tizimin eki kúndesetip salystyrý arqyly tekseriledi. 2028 jyldyń sáýirinde shyǵatyn baǵanda men osy mátinge oralyp, esepti tekseremin. Qateler bolsa, men olardy birinshi bolyp ataımyn.