InfoHub Logo

Qazaqstan qalalarynyń ústindegi aspan endi jańa múmkindikterge jol ashady. Jaqyn jyldary aerotaksı men drondar arqyly júk tasymaldaý isi damyp, «shaǵyn bıiktikter ekonomıkasy» qalyptasady dep kútilýde. Bul jańalyq eldiń kólik júıesi men ekonomıkasyna tyń serpin beredi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Qalalyq áýe utqyrlyǵy degenimiz ne?

Bul tek aerotaksı nemese drondar arqyly júk jetkizý ǵana emes, qalanyń áýe keńistigin paıdalanýǵa negizdelgen jańa kólik júıesi. Adamdardy tasymaldaıtyn aerotaksıler, zattardy jetkizetin drondar jáne basqa da jeńil ushatyn qurylǵylar arqyly ártúrli mindetter atqarylady. Bul – jerústi kóligin tolyqtyratyn jáne qalalardy yǵy-syǵydan aryltatyn jańa sala.

«Shaǵyn bıiktikter ekonomıkasy» – bolashaqqa baǵdar

«Shaǵyn bıiktikter ekonomıkasy» degenimiz – jer betinen 3 myń metrge deıingi bıiktiktegi áýe keńistigin jańa bıznes túrleri úshin paıdalaný. Buryn bul keńistik ekonomıkalyq turǵydan tıimdi qoldanylmaı kelse, endi tehnologıanyń damýymen jańa bıznes ortasyna aınalýda. Qazaqstan bul saladaǵy jahandyq trendke erte aralasyp, naryqty qalyptastyrýshylardyń biri bolýdy kózdeıdi. Bul termın Qytaıdan kelgen, onda bul sala 4-5 jyl buryn basymdyq retinde jarıalanyp, qazirdiń ózinde mıllıardtaǵan dollarlyq ındýstrıaǵa aınalǵan.

Nege dál qazir?

Bul sán emes, bolashaqqa jasalǵan strategıalyq qadam. Jańa sala qalyptasyp jatqanda, elder oǵan erte kezeńde kirip, qajetti biliktilikterdi, ınfraqurylymdy jáne naryqty ıgere alady. Keıin kirisken jaǵdaıda, tek artta qalýshylar qataryna qosylý qaýpi bar. Sondyqtan bul – ondaǵan jyldarǵa aldyn ala qamdanyp, tehnologıany damytýshy elderdiń qatarynan kórinýge baǵyttalǵan sanaly sheshim.

Qalypty avıasıadan aıyrmashylyǵy

Negizgi aıyrmashylyq – masshtabta, bıiktikte jáne qoldaný modelinde. Qalypty avıasıa – iri ushaqtar, áýejaılar jáne qalaaralyq, halyqaralyq ushýlar. Al «shaǵyn bıiktikter ekonomıkasy» – tómen bıiktiktegi ushýlar, shaǵyn qurylǵylar (drondar, aerotaksıler), qala nemese aımaq ishindegi qysqa marshrýttar, joǵary jıiliktegi jáne jappaı operasıalar. Bul avıasıany almastyrý emes, qalalyq jáne aımaqtyq utqyrlyqtyń jańa deńgeıi.

Qazaqstanǵa qandaı paıdasy bar?

Bul tek jarnamalyq prezentasıalar men sózder emes, naqty nátıjelerge baǵyttalǵan. Birinshiden, bul jańa ekonomıkalyq sala: jumys oryndary (ınjenerler, operatorlar, qyzmet kórsetýshiler), jergilikti bıznes (qyzmet kórsetý, baǵdarlamalyq qamtamasyz etý, ınfraqurylym). Ekinshiden, ınvestısıalar men tehnologıalar – mundaı jobalar halyqaralyq seriktesterdi tartady. Úshinshiden, praktıkalyq paıda: jyldam logıstıka, qala trafıginiń azaıýy, bıznes pen memleket úshin jańa qyzmetter. Tórtinshiden, uzaq merzimdi – biliktilikti qalyptastyrý. 10-20 jyldan keıin erte bastaǵan elder basymdyqqa ıe bolady.

Qarjylyq tıimdilik qaıda?

«Uzaq aqsha» bir baǵytta emes, jalpy tehnologıa aınalasyndaǵy naryqta jatyr. Alǵashqy kezeńde júk tasymaldaý, monıtorıń jáne aýyl sharýashylyǵynda qoldaný arqyly tez tabys tabýǵa bolady. Jolaýshylar tasymaly, ıaǵnı aerotaksı, tehnologıalar qoljetimdi bolǵan soń damı bastaıdy. Biraq eń turaqty tabys – osy júıeniń barlyǵyn qamtamasyz etýden túsedi: tehnıkany jóndeý men qyzmet kórsetý, baǵdarlamalyq qamtamasyz etý, áýe qozǵalysyn basqarý, ınfraqurylym. Iaǵnı, ushýdyń ózinen góri, ony aınala qorshaǵan ekosıstemadan tabys túsedi.

Núkteli ósim núktesi bola ala ma?

Iá, eger bul júıeli jumys bolsa, ondaı múmkindik bar. Qazirgi kezeńde tek tehnologıany synaqtan ótkizip qana qoımaı, bútindeı bir sala qurýǵa bolady: erejelerimen, mamandarymen, ınfraqurylymymen jáne bıznesimen. Bul – ınvestısıalarmen, jumys oryndarymen jáne jańa naryqtarmen naqty ósý núktesin beredi. Eger tek demonstrasıalyq jobalarmen shektelse, onda bul tek «sándi vıtrına» bolyp qala bermek. Sondyqtan basty másele – «múmkindik bar ma?» emes, «ony qalaı júzege asyramyz?» degen suraq.

Qarapaıym halyq ne sezedi?

Eń aldymen, adamdar praktıkalyq paıdany sezedi – jyldam jetkizý jáne jańa yńǵaıly qyzmetter. Joldardyń bosaýy – bul masshtabtanýmen qatar júretin effekt. Al táýekelderge keletin bolsaq, olar bastapqyda retteý, shektelgen ushý aımaqtary jáne qaýipsizdik talaptary arqyly barynsha azaıtylady. Iaǵnı, aldymen yńǵaılylyq keledi, al qaýipsizdik bastapqy kezeńnen beri negizgi qaǵıdat retinde qarastyrylady.

Kimderge arnalǵan?

Eń aldymen – bıznes pen shuǵyl qyzmetterge. Olar úshin qajettilik aıqyn: jetkizý, monıtorıń, medısına, qutqarý operasıalary. Qarapaıym jolaýshylar úshin bul – kelesi kezeń. Jańa tehnologıalar bastapqyda qymbat bolady, biraq naryq pen báseke damyǵan saıyn quny tómendeıdi. Alǵashqy praktıkalyq qyzmetter jaqyn jyldary jekelegen aımaqtarda paıda bolýy múmkin. Jappaı jolaýshylar tasymaly – tehnologıalar men retteý jetilgen soń, birneshe jyldan keıin júzege asady.

Infraqurylym daıyn ba?

Tolyq daıyn ınfraqurylym áli joq, biraq bul qalypty jaǵdaı. Álemde mundaı júıeler daıyn kúıinde paıda bolmaıdy, olar kezeń-kezeńimen qurylady. Qalalyq áýe utqyrlyǵyn iske qosý úshin jańa ekosıstema qajet: ushý-qoný alańdary, sıfrlyq áýe dálizderi, zamanaýı qozǵalys basqarý júıeleri, navıgasıa jáne qaýipsizdik erejeleri. Bul – jeke qurylǵylardy satyp alý emes, bútindeı bir júıe qurý. Sondyqtan qazirden bastaý kerek, áıtpese birneshe jyldan keıin artta qalýshylar qataryna qosylý qaýpi bar.

Zańnamalyq baza

Áýe keńistigin jáne ushqyshsyz júıelerdi paıdalaný boıynsha bazalyq retteý bar. Biraq aerotaksı men «shaǵyn bıiktikter ekonomıkasynyń» tolyqqandy jumysy úshin ony damytý qajet. Qazir osy jumys júrip jatyr: jańa tehnologıalardyń erekshelikterin eskeretin normalar men erejeler jasalýda. Maqsat – qoldanystaǵy júıeni buzý emes, jańa sheshimderdi aqylmen engizip, bızneske túsinikti jáne qaýipsiz jaǵdaı jasaý. AQSH, EO, BAÁ, Qytaı tájirıbesi taldanyp, zańnamaǵa túzetýler jobasy daıyndaldy.

Kim úılestiredi?

Azamattyq avıasıa salasyndaǵy ýákiletti organ – Kólik mınıstrligi. Onyń quramynda Azamattyq avıasıa komıteti, Avıasıalyq ákimshilik jáne «QazÁýeNavıgasıa» sıaqty qurylymdar bar. Degenmen, eldiń búkil áýe keńistiginiń «ıesi» retinde qorǵanys mınıstrligi jetekshi ról atqarady. El qaýipsizdigi men múddeleri birinshi orynda.

Qaýipsizdik qalaı qamtamasyz etiledi?

Qaýipsizdik – bastapqy shart. Bul «qaıda bolsa da erkin ushý» emes, qatań retteletin júıe. Arnaıy aımaqtar men marshrýttar, bıiktik shekteýleri, tehnıka men operatorlarǵa qoıylatyn talaptar belgilenedi. Qazirgi zamanaýı qurylǵylardyń ózinde joǵary deńgeıdegi avtomattandyrý men rezervteý bar. Shyn máninde, bul – shaǵyn bıiktikterde basqarylatyn áýe keńistigin qurý, onda árbir ushý baqylanady. Bul qalany ústinen haosqa toltyrý emes, kerisinshe, buryn bolmaǵan tártipti engizý. UTM-júıesi arqyly kompúter júzdegen, myńdaǵan drondar men aerotaksılerdi baqylap, olardyń qozǵalysyn retteıdi. Aerotaksılerdiń negizgi baǵyttary ózen arnalary boıymen ótetin bolady.

Quny qansha?

Bul jobalarǵa memleket búdjeti qatyspaıdy. Jobalarǵa júzdegen mıllıon dollar kóleminde jeke ınvestısıalar tartylady. Eger bul sala tıimdi bolmasa, ınvestorlar aqsha salar edi dep oılamaımyn. Ashyq derekkózderde Alatau Advance Air Group ltd. kompanıasynyń AQSH-qa memleket basshysynyń sapary barysynda 250 mln dollarǵa jýyq aerotaksı satyp alý týraly kelisimge kelgeni týraly aqparat bar.

Aımaqtar úshin de tıimdi me?

Iá, aımaqtar úshin bul megapolısterge qaraǵanda da aıqyn áser etýi múmkin. Úlken qashyqtyqtar men kúrdeli logıstıka jaǵdaıynda bul sheshimder júkterdi, dári-dármekterdi jyldam jetkizýge, aýmaqtardy baqylaýǵa, baılanys pen qyzmetterdi usynýǵa múmkindik beredi. Bul – tek qalalardaǵy yńǵaılylyq emes, shalǵaı aýdandarda qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý. Bul «aımaqtyq áýe utqyrlyǵy» dep atalady jáne qazir júıeli damyp kele jatqan shaǵyn avıasıamen tyǵyz baılanysty.

Qoǵam daıyn ba?

Kez kelgen jańa tehnologıa bastapqyda saqtyq týdyrady. Biraq adamdar naqty paıda men túsinikti erejelerdi kórgende, qabyldaý paıda bolady. Júıe ashyq, ushýlar belgilengen marshrýttarmen júrse, shý men qaýipsizdik talaptary saqtalsa, senim de artady. Sondyqtan basty nazar tek tehnologıaǵa emes, ony túsindirýge, ashyqtyqqa jáne kezeń-kezeńimen engizýge aýdarylady. Sonda bul «ústimizdegi qaýip» emes, yńǵaıly jáne basqarylatyn qyzmet retinde qabyldanady.

Bul bolashaq pa, álde arman ba?

Bul endi arman emes, qalyptasyp kele jatqan shyndyq. Álemde mundaı tehnologıalar eksperıment kezeńinen praktıkalyq qoldanysqa shyǵyp jatyr. Másele bul bola ma, bolmaı ma degende emes, kimderdiń alǵashqylar qatarynda bolatynynda. Eldiń daıyndyǵy – bastapqy shart emes, sheshimderdiń nátıjesi. Eger qazir bastasaq, biz bul daıyndyqty qalyptastyryp, bolashaqtyń qatysýshysy bolamyz. Al eger bastalmasa, tek syrttaı baqylap qalamyz.