InfoHub Logo

Ana – ár adamnyń ómirindegi eń alǵashqy jáne eń mańyzdy tulǵa. Onyń meıirimi, qamqorlyǵy men qoldaýy – adamnyń ómir boıy arqaý etetin qasıetteri. Búgin Qazaqstanda Analar kúni atalyp ótýde. Bul kún – balalaryna ózderiniń bar mahabbatyn, kúsh-jigerin, qamqorlyǵyn aıamaı jumsaıtyn áıelderge degen alǵys merekesi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Analar kúni álemniń 20-dan astam elinde, sonyń ishinde AQSH, Kanada, Germanıa, Italıa, Túrkıa, Japonıa, Brazılıa jáne Avstralıada mamyr aıynyń ekinshi jeksenbisinde toılanady. Al Qazaqstanda bul mereke resmı túrde 2023 jyly bekitildi. Bul kún ananyń mártebesin aıqyndap, qazaqstandyqtar úshin erekshe mańyzǵa ıe.

Anany qorǵaý – memlekettik saıasattyń basym baǵyty

Qazaqstanda anany qorǵaý memlekettik áleýmettik saıasattyń mańyzdy baǵyttarynyń biri bolyp sanalady. Elde «Analar keńesi» qurylyp, jumys istep keledi. Qazirgi tańda bul keńestiń 1 713 bólimshesi bar. Onyń ishinde 17 oblystyq, 56 qalalyq, 159 aýdandyq jáne 1 481 aýyldyq bólimshe jumys isteıdi. Keńes quramyna 16 051 áıel kiredi. Qazaqstandyqtar úshin ana bolý jáne Analar kúni – bul tek otbasylyq mártebe men merekelik kún ǵana emes, eń aldymen balanyń densaýlyǵy men psıhologıalyq turaqtylyǵyna tikeleı áser etetin mańyzdy mısıa.

Ana men bala densaýlyǵy jáne demografıa

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy (DDSU) balanyń damýyndaǵy erte jasty sheshýshi kezeń dep baǵalaıdy. Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń derekterine súıensek, áıelder otbasy músheleriniń ishinde balalarmen únemi birge bolatyndardyń úlesi joǵary – 44,5%. Bul kórsetkish erler arasynda 25,6% quraıdy.

Ulttyq statısıka búrosynyń málimetinshe, 2025 jyly Qazaqstanda birinshi bala týǵan kezdegi áıeldiń ortasha jasy 25,3 jasty qurady. Sonymen qatar, elimizde ana bolýdyń jasynyń ulǵaıýy baıqalady: 2000–2025 jyldar aralyǵynda áıelderdiń ortasha jasy 26-dan 29 jasqa deıin ósti. Alaıda, basqa da derekter bar: sońǵy jyldary jalpy týý koefısıentiniń tómendeýi baıqalýda. Eger 2020 jyly bul kórsetkish 1000 adamǵa shaqqanda 22,75 bolsa, 2025 jyly 16,43-ke deıin azaıdy.

Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý salasy oń nátıjelerdi tirkep otyr: sońǵy bes jylda elimizde ana ólimi 35%-ǵa azaıdy. Sondaı-aq, náreste jáne perınataldyq ólim-jitim kórsetkishteri de tómendedi.

Ananyń róli statısıka kózimen

Genderlik saıasat salasyndaǵy zertteýshiler statısıkalyq derekterden ana bolýdyń kúrdeli jáne kóp qyrly rólge aınalyp bara jatqanyn baıqady. Qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń genderlik saıasat boıynsha júrgizgen zertteýine sáıkes, qazaqstandyq áıelderdiń 95%-y kún saıyn úı sharýashylyǵyna bir saǵattan alty saǵatqa deıin ýaqyt jumsaıdy. Bir balasy bar otbasylarda balalarmen shuǵyldaný, serýendeý jáne úı tapsyrmalaryn tekserý sıaqty mindetter 50,7% jaǵdaıda birlesip atqarylsa, 37,1% jaǵdaıda bul jumys tolyǵymen ananyń moınyna túsedi. Al ákeniń bul jumystaǵy úlesi nebári 1,6% ǵana. Tórt jáne odan da kóp balasy bar otbasylarda áıelge túsetin júkteme 49,6%-ǵa deıin artady.

Zertteýshilerdiń qorytyndysy boıynsha, ana bolý tek turmystyq máselelermen shektelmeıdi. Áıelderdiń 26,8%-y balalary bar adamdarǵa jumys tabý qıyn ekenin aıtsa, saýalnamaǵa qatysqandardyń 27,3%-y bala tárbıesi men mansaptyq ósýdi úılestirý qıyn dep esepteıdi. Taǵy 24,3%-y kásibı damýda qıyndyqtar týyndaıtynyn habarlady. Sonymen qatar, áıelderdiń 27%-y bala kútimine baılanysty jumysynan ketýge májbúr bolǵan. Erler arasynda bul kórsetkish 11%-dy qurady.

Ananyń mańyzdy róline memlekettik qoldaý

2024 jylǵy ulttyq baıandamaǵa sáıkes, qazaqstandyqtardyń kópshiligi analarǵa arnalǵan memlekettik qoldaý sharalary týraly habardar. Kópbalaly analarǵa arnalǵan járdemaqylar týraly 81,3% halyq bilse, ataýly áleýmettik kómek týraly – 76,1%, júktilik jáne bosaný boıynsha demalys týraly – 73,5%, bala týǵanda beriletin birjolǵy tólem týraly – 71,4% biledi.

Ana róliniń mańyzdylyǵyn atap ótý maqsatynda, ótken jyly 338 myńdaı ana bala týǵanda beriletin birjolǵy járdemaqy aldy. QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, bul maqsattarǵa 61,1 mlrd teńge baǵyttalǵan.

Sonymen qatar, jumys isteıtin áıelderge Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan bala bir jarym jasqa tolǵansha aı saıynǵy áleýmettik tólemder aýdarylady. Jumys istemeıtin áıelder úshin memlekettik bala kútimi boıynsha járdemaqy qarastyrylǵan.

Eńbek zańnamasy aıasynda áıelderge jeńildikter usynylady: qysqartylǵan jumys kúni, qosymsha aqyly úzilis jáne tolyq emes jumys kúni.

Sońǵy jyldary bala kútimi boıynsha tólem merzimi 12 aıdan 18 aıǵa deıin uzartyldy, al kópbalaly jáne erekshe balalary bar otbasylar úshin qoldaýdyń jańa tetikteri engizildi.

Keltirilgen sandardy qorytyndylaı kele, Analar kúni – ár ananyń qazaqstandyq qoǵamdaǵy rólin baǵalaýǵa bolatyn erekshe kún ekenin atap ótken jón. Kúndelikti tirlikte adamdar analaryna alǵys sózderin aıtýǵa úlgermeı jatady. Analar kúni – bul jaqyn adamǵa habarlasyp, baryp, qushaqtap, onyń qanshalyqty mańyzdy ekenin eske salýǵa taǵy bir múmkindik.