InfoHub Logo

Qazaqstanda tarıhta alǵash ret ákimshilik amnıstıa jarıalanady. Bul týraly Májilis tıisti zań jobasyn birinshi oqylymda qarastyrýǵa daıyndap jatyr. Elde buryn da qoldanylǵan qylmystyq amnıstıamen qatar, bul ákimshilik quqyq buzýshylyqtardy retteýdegi jańa qadam bolmaq.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Amnıstıa kimderge qoldanylady?

Májilis depýtaty Snejanna Imashevanyń aıtýynsha, qylmystyq amnıstıa shamamen 16,5 myń adamǵa qatysty bolady. Onyń ishinde 1200 adamǵa qatysty qylmystyq is toqtatylady, 10 myńnan astam sottalýshynyń merzimi qysqartylady, al 5 myńǵa jýyq adam bostandyqqa shyǵarylady. Túrmeden shamamen 1500 adam bosatylady. Bul amnıstıa qylmystyq, shaǵyn jáne ortasha aýyrlyqtaǵy qylmystardy jasaǵandarǵa qoldanylady.

Al ákimshilik amnıstıa boıynsha adam sany emes, aıyppuldardyń sany esepke alynady. Polısıa esebindegi 17 mıllıard teńgege jýyq 1 mıllıonǵa jýyq tólenbegen aıyppuldy óshirý kózdelgen. Bul 2026 jylǵy 16 naýryzǵa deıingi aıyppuldarǵa qatysty.

Qandaı qylmystar amnıstıaǵa iligedi?

Shaǵyn jáne ortasha aýyrlyqtaǵy qylmystar úshin jazadan tolyq bosatý qarastyrylǵan. Eger qylmys kezinde zıan keltirilmese nemese keltirilgen zıan tolyq ótelse, ortasha aýyrlyqtaǵy qylmystar úshin de bosatý múmkin bolady. Áıtpese, qalǵan jaza merzimi qysqartylady. Amnıstıaǵa iligetin negizgi qylmystar qataryna urlyq, mal urlaý, senip tapsyrylǵan múlikti ıemdený nemese ysyrap etý jatady. Sondaı-aq, keıbir ekonomıkalyq qylmystar, mysaly, alaıaqtyq nemese senimdi basqarýdaǵy múlikti ysyrap etý sıaqty qylmystar da qamtylýy múmkin.

Kimder amnıstıaǵa ilinbeıdi?

Adam ómiri men densaýlyǵyna qarsy qylmystar, sybaılas jemqorlyq, terorızm jáne ekstremızmge qatysty qylmystar amnıstıadan tys qalady. Olarǵa: kisi óltirý, sýısıdke ıtermeleý, densaýlyqqa qasaqana aýyr, ortasha nemese jeńil zıan keltirý, sabaý, qınaý, stalkerlik, AITV juqtyrý, jynystyq qol suǵylmaýshylyqqa qarsy qylmystar, sybaılas jemqorlyq, terorıstik jáne ekstremıstik qylmystar, azaptaý, sondaı-aq jaqynda qylmystyq sıpatqa ıe bolǵan áreketter (dropperstvo, qalyńdyq urlaý) jatady. Syrttaı sottalǵandar da amnıstıaǵa ilinbeıdi.

Bıshımbaev pen Perızat Qaırat amnıstıaǵa ilige me?

Depýtattyń aıtýynsha, sońǵy jyldardaǵy rezonansty isterge amnıstıa qoldanylmaıdy. Mysaly, Qýandyq Bıshimbaev pen Perızat Qaırat amnıstıaǵa ilinbeıdi. Sebebi olar jasaǵan qylmystar (erekshe qatygezdikpen jasalǵan kisi óltirý, qınaý, asa iri kólemdegi alaıaqtyq) amnıstıa aıasynan tys qaldyrylǵan.

Janabylovtar amnıstıaǵa ilige me?

Blogerler Erbolat Janabylov pen Elmıra Tólegenovaǵa qatysty zańsyz kásipkerlik jáne qylmystyq jolmen alynǵan aqshany zańdastyrý týraly is boıynsha amnıstıa qoldanylmaıdy. Sebebi, zańsyz kásipkerlik amnıstıaǵa ilinse de, aqshany zańdastyrý baby amnıstıadan tys qaldyrylǵan.

Nege zalal óteý mańyzdy?

Qylmystyq amnıstıany qarastyrýdaǵy negizgi krıterıılerdiń biri – sottalýshynyń jábirlenýshige degen qarym-qatynasy bolady. Memleket gýmandylyq pen ádildik arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaýǵa tyrysady. Sot árbir sottalýshynyń isin qarap, minez-qulqyn eskere otyryp, amnıstıany qoldanýdan bas tartýy da múmkin.

Qandaı aıyppuldar óshiriledi?

Ákimshilik amnıstıanyń eń aýqymdy bóligi – buryn tólenbegen aıyppuldardy óshirý. Olardyń qatarynda qoǵamdyq oryndarda mas bolý, jaıaý júrginshilerdiń jol erejesin buzýy, jol belgileri men syzyqtaryn elemeý, tynyshtyqty buzý, temeki shegýge tyıym salynǵan jerde temeki shegý, qaýipsizdik beldigin taqpaý, kólik júrgizý kezinde telefonmen sóılesý, jaramsyz jeke kýálikpen turý, bıletsiz júrý sıaqty buzýshylyqtar bar. Barlyǵy 250 túrli ákimshilik quqyq buzýshylyq qamtylady. Alaıda, qaýipsizdikke qater tóndiretin eleýli buzýshylyqtar, mysaly, qyzyl jaryqqa ótý nemese jyldamdyqty shamadan tys asyrý úshin berilgen aıyppuldar óshirilmeıdi.

Aryz berý qajet pe, álde aıyppul avtomatty túrde óshirile me?

Aryz berýdiń qajeti joq. Kóptegen aıyppuldar memlekettik aqparattyq júıeler arqyly avtomatty túrde óshiriledi. Eger qandaı da bir sebeptermen aıyppul óshirilmese, azamattar tıisti organǵa, prokýratýraǵa nemese sotqa júgine alady. Zań kúshine engennen keıin ákimshilik amnıstıany tolyq júzege asyrý alty aıǵa deıin sozylýy múmkin.

Memleket nege ákimshilik amnıstıa jasaýdy uıǵardy?

Bul qadam gýmanızm aktisi retinde qarastyrylady. Bul buzýshylardy marapattaý emes, jyldar boıy jınalyp qalǵan aıyppuldardan qutyla almaı júrgen adamdarǵa kómek kórsetý. Tólenbegen aıyppuldar atqarýshylyq is júrgizýge, shottardy buǵattaýǵa jáne basqa da shekteýlerge ákep soǵady. Keıbir bereshekter 2015 jyldan beri esepte tur.

Amnıstıa «Zań jáne Tártip» qaǵıdatyn buza ma?

Amnıstıa erekshe sıpatta bolyp, jyl saıynǵy praktıkaǵa aınalmaıdy. Aıyppuldy tólemeýge bolady degen úmit bolmaýy kerek. Zań men tártip negizgi qaǵıdat bolyp qala beredi. Biraq myqty memleket – bul tek qatańdyq emes, sonymen qatar gýmanızmdi kórsete bilý. Memlekettiń jazalaýmen qatar, adamǵa jańa ómir bastaýǵa múmkindik bere alatynyn kórsetý – amnıstıanyń basty maqsaty.