InfoHub Logo

Qazaqstandaǵy shaǵyn jáne orta bıznes (SHOB) ókilderi jańa salyq kodeksi engizilgennen keıin qandaı qıyndyqtarǵa tap bolǵany týraly másele ózekti bolyp otyr. Birinshi toqsannyń qorytyndysy boıynsha salyqtardy tólep, eseptilikti tapsyrǵan kásipkerlerdiń jaǵdaıy alańdaýshylyq týdyrýda.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

«Bári jaqsy» degen resmı málimdemeler

Sheneýnikter jańa salyq reformasy kásipkerlerge paıda ákeldi dep málimdegenimen, jaǵdaı múldem basqasha.

«Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń esebi boıynsha, SHOB ekonomıkany alǵa súırep, el JİÓ-niń shamamen 40%-yn quraıdy eken. Bul 2020 jylmen salystyrǵanda 7%-ǵa artyq.

Buryn ónerkásip jáne qurylys mınıstri bolǵan, qazir «Atameken» palatasyn basqaratyn Qanat Sharlapaevtyń aıtýynsha, salyq reformasy bıznesti «óltirip» jatyr degen pikirler shyndyqqa janaspaıdy. Birinshi toqsanda 5% kásipkerdiń JSHS-in jabýyn ol «bıznestiń qalypty jaǵdaıy» dep atap, álsizderdiń osylaısha yǵystyrylyp shyǵatynyn aıtty.

«Ár elde, ásirese shaǵyn bızneste barlyq kásipker tabysty bola bermeıdi. Shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdy taldaǵanda, toqsandyq trendterge emes, uzaq merzimdi baǵyttarǵa nazar aýdarý kerek», – dedi Qanat Sharlapaev.

Onyń pikirinshe, sońǵy bes jyldaǵy zertteýlerde «SHOB sektorynyń ósý qarqyny joǵary jáne turaqty» ekeni kórinedi.

Jańa Salyq kodeksi osy ósýdi tejep, bıznestiń jappaı Qazaqstannan ketýine sebep bolady degen suraqqa Qanat Sharlapaev bul aqparattyń shyndyqqa saı kelmeıtinin málimdedi.

«Men Qazaqstannyń barlyq óńirin araladym, shaǵyn jáne orta bıznes ókilderimen tikeleı sóılestim. Biraq bıznestiń ketýi nemese kompanıalardyń jabylýy týraly sózdik rastamalar men naqty mysaldardy áli eshkim keltirgen joq. Sondyqtan mundaı málimdemelerge óte saq qaraý kerek», – dep qosty ol.

Buǵan deıin vıse-premer – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın de salyq reformasynan keıin bıznes «senimdi sezinedi» jáne jappaı jabylý týraly boljamdardy naqty sandar joqqa shyǵaratynyn aıtqan bolatyn.

«Sálemetsiz be» deýge jaramaıdy

Sheneýnikterdiń jaǵymdy esepterine qaramastan, Astanadaǵy SHOB ókilderi úshin birinshi toqsannyń qorytyndysy jańa Salyq kodeksiniń talaptarymen qıynǵa soqty. «Úı janyndaǵy dúken» sanatyna jatatyn shaǵyn marketterdiń, kókónis satatyn dúńgirshekter men kofeınálardyń ıeleri salyq pen eseptilik týraly suraqtardy úlken kúdikpen qabyldaıdy.

«Esep berdik, salyq kóbeıdi. Kýrerler men tazalyqshylarǵa qalaı aqsha tóleıtinimizdi bilmeımiz, olardyń da JSHS-i bolǵan. Endi olar ony jaýyp, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar qataryna qosylýda. Bir kýrer búgin jańa erejelerge baılanysty jumystan ketti», – dep shaǵymdandy turǵyn úı kesheniniń birinshi qabatyndaǵy kofeıná ıesi.

Ol ózin nemese kofeınásyn sýretke túsirý týraly ótinishke bas tartty. Sebebi, eger onyń sýreti áleýmettik jelide paıda bolsa, salyq nemese tekserý organdarynan problema týyndaıtynynan qorqady. Kóptegen jeke kásipkerler de kamera aldynda sóıleýden bas tartady.

Aty-jóni ózgertilgen Gúlnara úshin eki bólmeli páterdeı bolatyn shaǵyn azyq-túlik dúkeni – tabystyń jalǵyz kózi. Ol tórt bala tárbıelep otyr.

«Meniń JSHS-im bar, jeti jyldan beri jalpy belgilengen salyq júıesindemin. Biraq naýryz aıynda salyq mólsheri áldeqaıda kóbeıdi. Bul máseleni qalaı da sheshýge tyrysamyn, árıne, JSHS-imdi jabýdy josparlap otyrǵan joqpyn, bul meniń tabysym, balalarymdy asyraýym kerek», – deıdi ol.

Keıbir shaǵyn dúkenderde «sharalar qabyldanyp» jatyr. Klıentterge termınaldyń jumys istemeıtinin, tek qolma-qol aqshamen nemese aýdarym arqyly tóleý kerektigin sypaıylap túsindiredi. Kasanyń astynan Kaspi-ge aýdarym jasaýǵa arnalǵan nómiri jazylǵan kartondy shyǵarady. Klıentterdiń aýdarym jasaýdan bas tartyp, QR arqyly tóleýdi talap etetinine shaǵymdanady.

Jalpy salyq qysymy taksı júrgizýshilerine de áser etti. Asqar esimdi júrgizýshiniń aıtýynsha, ótken jyldyń sońynda Iandekste jumys isteıtinderdiń barlyǵy JSHS ashýǵa májbúr bolǵan.

«Biz JSHS ashtyq, keńsede barlyq qujattardy rásimdep, tólemderdi jasap, eseptilikterdi ózderi jiberdi, bizge tek aktilerdi jiberip, biz olardy qosymshada bekitetinbiz. Biraq ótken jyldyń sońynda bizge bul JSHS-pen jumysty jalǵastyrý úshin barlyq eseptilikterdi tapsyryp, salyq tóleýge jáne jalpy belgilengen salyq júıesine kóshýge týra keletini aıtyldy. Nemese ekinshi nusqa – JSHS-ti jaýyp, ózin-ózi jumyspen qamtyǵan retinde tirkelý. Biz qańtarda ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar qataryna aýysyp, JSHS-ti jabýǵa qujattar tapsyrdyq», – dep bólisti ol.

Alaıda, JSHS-ti jabý óte qıyn bolyp shyqty, bul proses bes aıdan beri sozylyp keledi.

«Salyq organynda qansha ret «tartysyp» kórdim, qandaı mamannan surasam da, eshkim eshteńe aıta almaıdy», – dep ashýlandy taksıst.

Onshaqty dúken men kofeınányń ishinen tek bir kásipker ǵana jańa Salyq kodeksimen eshqandaı problemasy joq ekenin aıtty. Dáýlet esimdi naýbaıshy pırojnoe, býlochka jáne bento-tortymen aınalysady. Ol jaqynda úlken turǵyn úı kesheniniń birinshi qabatyndaǵy dúkennen oryn jalǵa alǵan.

«Men ótken jyly JSHS-ti jeńildetilgen salyq júıesinde ashqanmyn. Jańa Salyq kodeksi qabyldanǵannan keıin eshqandaı ózgeris sezingen joqpyn, burynǵydaı jumys istep jatyrmyn», – dedi ol.

Al ol saýda ornyn jalǵa alyp otyrǵan dúkenniń menedjeri baspasóz ókilderinen ishke kirmeýdi jáne ishinde túsirilim jasamaýdy ótindi.

«Ómir súrgisi kelmeıdi»

JSHS jáne JSHQ ıeleri óz problemalarymen anonımdi túrde bólisýge daıyn. Bireýi ashyq aıtady: «Ómir súrgisi kelmeıdi». Endi biri jańa normalar boıynsha qalaı jumys isteý kerektigin áli túsinbegenin atap ótedi.

«Qazir bir nárse anyq – iri kontragentter yntymaqtastyqtan bas tartady. Meniń torttarym bolsa da, klıentterdiń bir bóligi «ketip qaldy», endi biri qolma-qol aqshamen eseptesýge kóshti, tort satyp alýdy ókildik shyǵyndaryna jazady. Men jeńildetilgen júıede qalyp otyrmyn, ne bolatynyn kóremin. Biraq shıkizatty endi tek qolma-qol aqshaǵa satyp alamyn, kún saıyn 500 myń teńge bolýy kerek – bul endi «shyǵyndarǵa» jatady», – deıdi kásipker áıel.

Bıznes ıeleri kishkentaı dúkender men naryq saýdagerlerine nazar aýdarýǵa keńes beredi, olardyń barlyǵy qazir aýdarymdarmen nemese qolma-qol aqshamen tólem qabyldaýǵa tyrysady eken.

«Bizde JSHQ bolǵan, «jeńildetilgen» júıede, biraq QQS tóleýshisi boldyq. Endi jańa salyq júıesine kóshý úshin QQS esebinen shyǵý úshin 12 mıllıon teńge jınaýǵa týra keldi, sondyqtan bárine jańa erejelerge beıimdelý ońaı jáne qarapaıym bolmaıdy», – deıdi taǵy bir kásipker áıel.

Jalpy belgilengen júıedegi JSHS jáne JSHQ endi zańdy tulǵalarǵa tólengen qyzmetter úshin shegerimderdi esepke almaý múmkindiginen aıyryldy. Olar óz taýarlary men qyzmetteriniń baǵasyna qosymsha shyǵyndardy engizýge májbúr, bul tutynýshylar úshin bárin qymbattatady.

«Dosym – qurylys kompanıasynda býhgalter bolyp jumys isteıdi. Barlyǵyn, qajettini tólegennen keıin, ol kisi shashyn aǵartyp aldy. QQS pen korporatıvtik tabys salyǵyna (KPN) jınaı alǵandaryn jınap, jyl men toqsandy japty. Endi ekinshi apta boıy kontragentterdi joǵaltpaý jáne mundaı somalardy tólemeý joldaryn oılap otyr», – dep bólisti taǵy bir JSHS ıesi.

Kásipkerlerdiń aıtýynsha, jeńildetilgen júıede jumys isteıtin zańdy tulǵalarmen jumys isteıtinder úshin shegerimder týraly normany qaıta qaraý josparlanýda. Biraq bul jaqyn arada bolmaıdy, kem degende Memlekettik kirister komıteti (MKD) jartyjyldyq qorytyndysyn taldap bolǵannan keıin, ıaǵnı 15 tamyzdan keıin bolady.

Kontekst

Jańa salyq kodeksi 2026 jylǵy 1 qańtardan bastap kúshine endi. Bıznes ókilderi men sarapshylar ony qatty synǵa aldy, qazaqstandyqtar daýly salyq kodeksiniń tarmaqtaryn joıý týraly petısıa bastady.

Kodekske QQS-ti 12%-dan 16%-ǵa deıin kóterýmen qatar, birqatar normalar SHOB sektoryna áser etti. Atap aıtqanda, iri bıznes pen jeńildetilgen júıede jumys isteıtin shaǵyn bıznes arasyndaǵy jumysta shegerimderge tyıym salý engizildi.