InfoHub Logo

Qazaq halqynyń baıyrǵy salt-dástúrlerinde syı-sıapattyń orny erekshe. "Shóke", "baıǵazy", "kórimdik" syndy ataýlar búginde keıbir jastarǵa jat bolyp kóringenimen, olardyń árqaısysynyń tereń maǵynasy men qoǵamdaǵy róli bolǵan.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Dástúrli qoldaýdyń negizi

Qazaq dalasyndaǵy syı-sıapattar aqshamen ólshenbegen, qonaqjaılylyqtyń aqysy retinde qabyldanbaǵan. Ol – adamnyń bir-biriniń qýanyshy men qıyndyǵyna ortaqtas ekenin bildiretin belgi bolatyn. Mádenıettanýshy Albına Sarıevanyń aıtýynsha, mundaı salt-dástúrler otbasylyq baılanystardy nyǵaıtyp, adamdardyń bir-birine súıeý bolatynyn sezinýge kómektesken.

Qazaqtardyń aqshalaı dástúrleri

Qazirgi qala turǵyndarynyń kóbi "baıǵazy" men "shóke" degen uǵymdardyń aıyrmashylyǵyn ajyrata almaıdy. Al buryn bul dástúrler adamnyń ómiriniń ajyramas bóligi bolǵan. Mádenıettanýshy bul salttardyń ishinde syı-sıapat pen tartýdyń elementteri jıi kezdesetinin atap ótti.

Qursaq toı

Bul – júkti áıelge arnalǵan toı. Onyń maqsaty – jańa ómirdi quttyqtap, bolashaq anaǵa qoldaý kórsetý. Jaqyndary jınalyp, otbasyn quttyqtap, syılyq nemese aqsha usynady. Bul dástúr qazirgi "gender party" formattarymen ushtasyp jatady.

Bazarlyq

Bazarlyq – sapardan oralǵanda ákelinetin syılyq. Ol kishkentaı bir buıym bolsa da, týystary men dostaryn umytpaǵanyn bildiretin sımvoldyq mánge ıe.

Shóke

Shóke – ártúrli otbasylyq jaǵdaılarda beriletin shaǵyn syılyq nemese aqshalaı soma. Bul – týystar men jaqyndar arasyndaǵy qarym-qatynasty nyǵaıtatyn belgi.

Súıinshi

Súıinshi – qýanyshty jańalyqty jetkizgeni úshin beriletin syı. Mysaly, bala týylsa, jańalyqty birinshi jetkizgen adam "súıinshi" surap, syılyq ala alady. Bul – qýanyshty bólisýdiń jáne oqıǵanyń mańyzdylyǵyn atap ótýdiń bir joly.

Baıǵazy

Baıǵazy – jańa zat úshin beriletin syı, kóbinese balalarǵa arnalady. Eger bala jańa kıimin nemese aıaq kıimin kórsetse, eresekter oǵan aqshalaı syılyq berýi múmkin.

Kórimdik

Kórimdik – jańa týǵan sábıdi nemese jańa satyp alynǵan zatty kórgeni úshin beriletin syı. Bul dástúrler materıaldyq resýrstardy ǵana emes, qoǵam ishindegi emosıonaldyq resýrstardy da bólýge kómektesken.

Dástúrlerdi saqtaýdaǵy aıyrmashylyqtar

Búginde qala men aýyl arasynda bul dástúrlerdi saqtaýda aıtarlyqtaı aıyrmashylyq baıqalady. Qalalyq jerlerde toı-tomalaqtar kóbinese shaǵyn sheńberde ótip, aqshalaı aýdarymdar bank qosymshalary arqyly júzege asady. Al aýyldyq jerlerde kórshiniń qýanyshyn bári birge bólisedi, bul jerde áleýmettik baılanystar áli de tyǵyz saqtalǵan.

Nege qazaqtar az syılyq beretin boldy?

Kópshilik syılyqtyń somasy azaıǵanyn baıqaıdy. Sarapshylar munyń sebebi dástúrdiń álsireýinen emes, basqa faktorlarǵa baılanysty ekenin aıtady. Qazirgi otbasylardyń turǵyn úı, nesıe, balalardyń bilimi sıaqty kóptegen shyǵyndary bar. Sondyqtan adamdar keıde aqshalaı syılyq berýde saqtyq tanytady. Sondaı-aq, merekelerdiń formaty ózgerýde. Degenmen, syı-sıapat dástúrleri joıylmaǵan, tek zamanaýı úrdisterge beıimdelgen. Jeke qoldanysqa beriletin syılyqtar onlaın-aýdarymdarmen nemese aldyn ala kelisilgen syılyqtarmen almastyrylýda, biraq dástúrdiń negizgi maǵynasy – jaqyndardy qoldaý jáne qýanyshty bólisý – saqtalyp qala bermek.