InfoHub Logo

1986 jylǵy Jeltoqsan oqıǵalaryna qatysyp, keıinnen jalamen sottalyp, tipti túrmeden shyǵýdan bas tartqan tarıhı tulǵa Árken Ýaq týraly bilesiz be? Ol – geolog-ǵalym, Qaırat Rysqulbekov oqyǵan ınstıtýtta dáris bergen ustaz.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Túrmege túsý sebebi

Árken Ýaq 1987 jyly 8 jylǵa sottalady. Onyń ústinen kýálik etken adam – ózimen birge jumys istegen, biraq eshqashan aralaspaǵan, tipti syılaspaǵan jan eken. Ol kezdegi jaǵdaılarǵa baılanysty, ǵalymdy «uıymdastyrýshy» dep aıyptap, jala jabady.

Kolymadaǵy azapty jyldar

Árken Ýaq Sibirdegi eń aýyr túrmelerdiń biri sanalatyn Varlam Shalamovtyń «Kolymada» atty eńbeginde sıpattalǵandaı, Kolymadaǵy túrmede otyrady. Sol kezdegi quqyq qorǵaýshylardyń arasha túsýimen raqymshylyqqa iligý múmkindigi týyndaǵanda, Árken Ýaq eki ret túrmeden shyǵýdan bas tartady.

«Men eshqandaı ásire ultshyl emespin. Jeltoqsan oqıǵasyn uıymdastyrǵan joqpyn. Sondyqtan meni tolyq aqtap, bosatyńdar», – dep talap etedi Árken Ýaq.

Túrmedegi kúres jáne ádildik izdeý

Túrmede Árken Ýaqqa qastandyq jasaý áreketteri de bolady, biraq ol olardyń bárinen aman shyǵady. Ol ózi sıaqty jalamen sottalǵandarǵa kómek qolyn sozyp, aryz jazýǵa, quqyqtaryn qorǵaýǵa atsalysady. Keıinnen, esteliginde ol ózine jala japqan adamdy kezdestirgende uryp ketkenin jazǵan. «Sol túni men bala sıaqty uıyqtadym. Tumsyǵyn buzýdy ár sát oılaýshy edim», – dep jazady ol.

Jeltoqsan oqıǵasyn zertteý

Túrmeden shyqqan soń, Árken Ýaq Jeltoqsan oqıǵasyn ǵalym retinde zertteýge kirisedi. Arhıvterdegi qylmystyq isterdi qarap, oqıǵa kezinde 4000-nan astam jastyń qaza tapqanyn anyqtaıdy. Ol sondaı-aq, Nazarbaevtyń qazaq halqyna jasaǵan genosıdi týraly kitap jazyp shyǵady. Árken Ýaq ómirin Jeltoqsannyń shyndyǵy men aqıqatyn anyqtaýǵa arnaǵan.