InfoHub Logo

Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy salasy sońǵy jyldary aıtarlyqtaı damý ústinde. Elde rekordtyq egin jınalyp, ónim eksporttaý kólemi artty. Alaıda, alda turǵan syn-tegerinder de az emes. Osy oraıda, QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparovpen suhbattasyp, salanyń búgini men bolashaǵy, sý tapshylyǵy, azyq-túlik qaýipsizdigi jáne fermerlerdiń eńbeginiń baǵalanýy týraly suradyq.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Egin egý naýqany jáne aýa raıy

Mınıstrdiń aıtýynsha, jaqsy ónim alý tek aýa raıyna ǵana baılanysty emes, sonymen qatar agrotehnologıalarǵa da tikeleı áser etedi. Óńirlerge jasaǵan saparlarynda mınıstr kórshiles sharýa qojalyqtarynda ónimniń ártúrli bolýyna kýá bolǵan. Máselen, bir jerde 10 s/ga, al ekinshisinde 30-40 s/ga ónim alynǵan. Bul jaǵdaı jeńildikpen beriletin aınalymdyq kredıtterdiń mańyzdylyǵyn kórsetedi. Bul fermerlerge qajetti materıaldardy ýaqytynda satyp alýǵa, tyńaıtqyshtardy engizýge jáne qajetti tehnıkany satyp alýǵa múmkindik beredi.

Bıylǵy egin egý naýqany ońtústikte naýryz aıynyń sońynda, al dándi daqyldar egiletin aımaqtarda mamyr aıynyń basynda bastaldy. Jumystar ońtaıly merzimde aıaqtalady dep josparlanýda. Jalpy, byltyrǵymen salystyrǵanda 180 myń gektarǵa artyq, ıaǵnı 23,8 mln gektar jerge egin egý kózdelgen. Bıdaı sıaqty monokýltýralar men sýdy kóp qajet etetin kúrish, maqta alqaptary qysqartylyp, maıly daqyldar, júgeri jáne mal azyǵy daqyldarynyń alqaptary ulǵaıtylady. Qazirgi aýa raıy jaǵdaılary da qolaıly bolyp otyr.

Klımattyń ózgerýine beıimdelý jáne sý resýrstaryn únemdeý

Sý tapshylyǵy máselesi ózekti bolyp turǵandyqtan, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi klımattyń ózgerýine beıimdelý strategıalaryn ázirleýde. Sýdy únemdeý tehnologıalary sýarmaly eginshilikte keńinen qoldanylýda. Túrkistan oblysynda maqta ósirýde sý únemdeý tehnologıalarynyń engizilýi nátıjesinde ónimdilik artqan. Eger buryn bul tehnologıalar 2-3 myń gektar jerde qoldanylsa, qazirgi tańda 80 myń gektarǵa jýyq jerdi qamtyp otyr. Bul tamshylatyp sýarý júıesi sýdy únemdep qana qoımaı, maqta ónimdiligin de arttyrady. Ótken jyly 20 jyldaǵy rekordtyq 465 myń tonna maqta jınalyp, ortasha ónimdilik 32 s/ga boldy.

Jańbyrly eginshilikte (eldiń egistik alqabynyń basym bóligi) beıimdelýdiń birneshe tetigi bar. Avstralıanyń tájirıbesi kórsetkendeı, jaýyn-shashyn azaısa da, ǵylym men tehnologıany damytý arqyly ónimdilikti arttyrýǵa bolady. Qazaqstan da ǵylym men bıznesti ıntegrasıalaýǵa basa nazar aýdarýda. Máselen, «Taımas» jazdyq bıdaı sorty aýa raıyna tózimdiligimen erekshelenedi.

Aýyl sharýashylyǵyndaǵy «prıpıskı» jáne baqylaý júıesi

Buryn sút pen kartop ónimindegi «prıpıskı» máselesi ózekti bolǵanymen, qazir bul jaǵdaı rettelýde. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen mınıstrlik bul máseleni sheshýge kiristi. Statısıka búrosymen jáne ákimdiktermen birlesip jumys júrgizý arqyly derekter naqtylandy. Bul sheshim qabyldaýdaǵy qatelikterdi azaıtýǵa múmkindik beredi. «Prıpıskıden» arylý úshin ósimdik sharýashylyǵynda da, mal sharýashylyǵynda da ónimdi baqylaý júıesi qurylýda. Bul júıe barlyq kezeńderdi qamtyp, derekterdi úzdiksiz berýdi qamtamasyz etedi.

Mal sharýashylyǵyn damytý jáne et baǵasy

Mal sharýashylyǵyn damytýdyń keshendi jospary qabyldandy. Bul jospar AÓK-ti damytý jol kartasynyń logıkalyq jalǵasy bolyp tabylady. Aldyńǵy baǵdarlamalar mal sharýashylyǵyn nyǵaıtýǵa, óndiris tizbegin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan bolatyn. Degenmen, memlekettik qoldaýdy ákimshilendirýdegi jáne sút sharýashylyǵy men qus sharýashylyǵyna jetkilikti kóńil bólmeýdegi kemshilikter de boldy. Jańa jospar jeńildikpen nesıelendirýge baǵyttalǵan jáne ártúrli mal túrleri men sharýashylyqtardy qamtıdy. Bes jyl ishinde mal basyn kóbeıtip, ónimdiligin arttyrý kózdelgen.

Et baǵasynyń ósýine birneshe faktor áser etedi: janar-jaǵarmaı, dári-dármek baǵasynyń ósýi, jalaqy men tarıfterdiń kóterilýi. Sonymen qatar, eksportqa degen suranystyń artýy da jaǵdaıdy ýshyqtyra túsken. Alaıda, eksportqa shyǵarylatyn et kólemi jalpy óndirispen salystyrǵanda shaǵyn. Mınıstr fermerlerdiń de eńbeginiń laıyqty baǵasyn alýy kerektigin atap ótti.

Veterınarıa salasyn jańǵyrtý

Sońǵy 14 jylda veterınarıa ınfraqurylymyna ınvestısıa jetkiliksiz bolǵandyqtan, materıaldyq-tehnıkalyq baza tozǵan. Qazirgi tańda bul jaǵdaı ózgerýde. 2024 jyly veterınarıany jańǵyrtýǵa qarjy bólinip, 593 veterınarıa nysany salyndy jáne jóndeldi. Sondaı-aq, 72 veterınarıa stansıasy men 1,3 myń veterınarıa pýnktiniń qurylysy josparlanýda. Veterınarıa mamandarynyń jalaqysyn kóterýge 22 mlrd teńge bólindi. Buqaralyq aqparat quraldaryndaǵy aýrýlardyń taralýy týraly habarlamalar tek veterınarıa qyzmetiniń jaǵdaıyna ǵana emes, sonymen qatar bıznes pen halyqtyń jaýapkershiligine de baılanysty.

Azyq-túlik táýelsizdigi jáne ımportty almastyrý

Qazaqstan 35 áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik pozısıasy boıynsha ózin-ózi qamtamasyz etýge umtylýda. Qus eti, sút ónimderi, balyq óndirisinde aıtarlyqtaı ósim baıqalady. Otandyq jylyjaılarda ósirilgen qıar men qyzanaq jyl boıyna satylymda. Degenmen, ımporttyq ónimderdiń básekege qabilettiligi joǵary, bul olarǵa memleket tarapynan kórsetiletin úlken qoldaýǵa baılanysty. Qazaqstanda AÓK-ke kórsetiletin qoldaý deńgeıi 6% bolsa, Belarýste bul kórsetkish 22%-ǵa jetedi. Mınıstrlik ónimniń ózindik qunyn tómendetý, saqtaý nysandaryn salý, syrtqy naryqtardy ashý arqyly eksportty arttyrýǵa baǵyttalǵan jumystardy júrgizýde.

Qant óndirisi jáne onyń strategıalyq mańyzy

Qant óndirisi negizinen qant qyzylshasynan júzege asyrylady. Qazirgi tańda eldegi qantqa degen suranystyń tek 23%-y ǵana otandyq ónimmen qamtamasyz etiledi. Buǵan deıin zaýyttar qant qyzylshasyn óńdeýge onsha qulyqty bolmaǵan. Alaıda, 2024 jyly jeńildikpen nesıelendirý jáne sýbsıdıalar engizilgennen keıin qant qyzylshasynyń jalpy jıynymy 2,5 esege artyp, 1,3 mln tonnaǵa jetti. Qazirgi tańda óńdeý qýattylyqtary jetkiliksiz, sondyqtan jańa zaýyt salý josparlanýda. Qant ónerkásibi – eldiń azyq-túlik qaýipsizdigi men basqa da salalardyń (sýsyndar, kondıterlik ónimder) damýy úshin strategıalyq mańyzdy.

AÓK ónimderiniń eksporty jáne básekege qabilettiligi

2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha AÓK ónimderiniń eksporty 7,2 mlrd AQSH dollaryna jetti. Bul kórsetkishtiń ósýine dándi daqyldar, maıly daqyldar, makaron ónimderi jáne basqa da óńdelgen ónimder yqpal etti. Eksporttyń eleýli bóligin dándi-daqyldar, zyǵyr, raps jáne basqa da daqyldar quraıdy. Bul ónimder elge valútalyq kiris ákeledi. Sonymen qatar, kúnbaǵys maıy eksporty sońǵy 3 jylda 3 esege artty. Keleshekte rafınasıalaý kólemin ulǵaıtý jáne jańa naryqtardy ıgerý josparlanýda. Óńdelgen ónim eksportynyń úlesi jalpy eksporttyń 51,4%-yn quraıdy, bul eksporttyń sapaly ósýin kórsetedi.

Astyq eksportyn sýbsıdıalaý

2024 jyly Qazaqstan astyq pen maıly daqyldardan rekordtyq ónim aldy. Bul eksporttyq áleýetti arttyrǵanymen, ishki naryqqa qysym jasady. Eksporttaýshylardy qoldaý maqsatynda 2025 jyldyń basynda astyq tasymalyn sýbsıdıalaý engizildi. Bul shara astyq eksportyn 47%-ǵa arttyrýǵa múmkindik berdi. Qazaqstandyq astyq alǵash ret Eýropa elderine, Soltústik Afrıkaǵa jáne Vetnamǵa eksporttaldy. Bul shara ishki naryqty turaqtandyryp, baǵanyń tym qymbattaýyna jol bermedi.

Memlekettik qoldaý júıesin transformasıalaý

Aýyl sharýashylyǵyn memlekettik qoldaý júıesi 2024 jyldan bastap kezeń-kezeńimen transformasıalanýda. Negizgi maqsat – ony tıimdirek, turaqtyraq jáne túsinikti etý. Sýbsıdıalar tolyqtaı alynyp tastalmaıdy, biraq jeńildikpen nesıelendirýge basa nazar aýdarylady. Bul júıe búdjet qarajatyn bólip qana qoımaı, onyń qaıtarymdylyǵyn qamtamasyz etedi. Qazirgi tańda mal satyp alý, asyl tuqymdy mal satyp alý, óńdeý kásiporyndaryna aınalym qarajatyn berý sıaqty jeńildikpen nesıeleý ónimderi bar. Keleshekte elevatorlar men astyq qoımalaryn salýǵa, sondaı-aq jylyjaı keshenderi men baý-baqsha ósirýge qarjy bólý josparlanýda.

Sıfrlandyrý jáne derekterdi basqarý

Aýyl sharýashylyǵyn tıimdi damytý úshin sıfrlyq sheshimder men derektermen jumys isteý qajet. AÓK ónimderin úzdiksiz esepke alý júıesin qurý – aýyl sharýashylyǵy sýbektileriniń bıznes-prosesterin sıfrlandyrýdy talap etetin kúrdeli mindet. Mınıstrlikte birneshe sıfrlyq júıe bar, olardy biriktirip, fermerler úshin «bir tereze» platformasyn – «e-APK» qurý josparlanýda. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha memlekettik aqparattyq júıelerdiń derekteri biryńǵaı «derekter kólinde» biriktiriledi.

Aýyl sharýashylyǵyndaǵy kadr tapshylyǵy

Aýyl sharýashylyǵynda kadr tapshylyǵy – álemdik másele. Qazaqstanda bul salaǵa 63 myń maman jetispeıdi. Buǵan aýyldaǵy ómir súrý jaǵdaıy, balabaqsha, úıirmeler, medısınalyq qyzmetterdiń jetispeýshiligi jáne jalaqynyń tómendigi sebep bolyp otyr. Aýyldyq aýmaqtardy damytý tujyrymdamasy aıasynda mektepter, medısınalyq mekemeler, turǵyn úıler salynýda. Turaqty jáne tabysty agrobıznes bar jerde jaıly jaǵdaı qalyptasady dep senemin. Kásiporyndarda sıfrlyq tehnologıalar engizilip, eńbek ónimdiligi artýda. Memleket basshysy jumysshy mamandyqtarǵa úlken mán beredi, bul aýyl sharýashylyǵyn tanymal etýge jáne bedelin arttyrýǵa yqpal etedi.