InfoHub Logo

Jaqyn bolashaqta árbir úı ıesiniń komýnaldyq tólemder kvıtansıasynda tarıhta bolmaǵan jańa qyzmet túri paıda bolýy múmkin. Bul – jasandy ıntellekt (JI) aqysy. Mundaı boljamdy OpenAI kompanıasynyń basshysy Sem Áltman jarıa etti. Onyń pikirinshe, JI árbir úı úshin qajettilikke aınalyp, gaz, sý, elektr energıasy sıaqty bazalyq komýnaldyq qyzmet qataryna qosylady. Adamdar ony tutynǵan kólemine qaraı aqy tóleıtin bolady.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Qajettilikke aınalǵan qıal

Jasandy ıntellekt búginde ermek pen eksperımenttiń sheginen shyǵyp, tirshiliktiń tinine sińe bastady. Vashıngtonda ótken BlackRock Infrastructure Summit samıtinde OpenAI bas dırektory JI endi erkin qoljetimdi ortaq ıgilik emes, suranysqa qaraı jetkiziletin resýrsqa aınalýy múmkin ekenin tuspaldady. Ol tehnologıalyq kompanıalar dál osy senarıge daıyndalyp jatqanyn jarıalap, qupıa syryn bólisti. Iaǵnı, qazirgideı tegin qoljetimdi nusqalary qalmaýy múmkin.

Bul – tek tehnologıanyń mártebesi ósip keledi degen sóz ǵana emes, adamnyń oǵan táýeldiligi de tereńdep bara jatqanyn ańǵartatyn belgi. Áltmannyń túsindirýinshe, keleshekte "JI komýnaldyq qyzmetiniń" bıznes-modeli JI modelderin ázirleıtin kompanıalardyń barlyǵyna tán úlgige uqsaıtyn bolady. Ákimdiktiń JI jónindegi komýnaldyq kásiporny "tokenderdi" satýmen aınalysady.

Bul tokender árbir otbasy JI júıeleri jasaǵan derekterdi – aqparatty, fotony, vıdeony óńdeý kezinde paıdalanylatyn jáne sol arqyly qyzmettiń qunyn esepteýge múmkindik beretin shartty ólshem birlikterge – jańa valútaǵa aınalady. Token – tamshy sý sekildi, tam-tumdap jınalyp, aqyry qomaqty shotqa aınalady.

"Mundaı jaǵdaıda árbir qaladaǵy esepteý qýaty – kimniń JI múmkindikterine qol jetkize alatynyn anyqtaıtyn negizgi faktorǵa aınalady. Bul fantasıka emes. Qarańyz, jasandy ıntellektke degen suranys jyl saıyn qarqyndy túrde ósip keledi. Birde bir mektep, birde bir ýnıversıtet, birde bir bıznes onsyz tirshilik ete almaıtyn bolady. Bul endi ermek emes", – dedi Áltman.

Onyń málimetinshe, esepteý qýaty degenimiz – JI modelderin oqytý men iske qosý úshin qajet prosesorlyq resýrstardyń kólemi. Ol eń aldymen arnaıy ınfraqurylymǵa, atap aıtqanda joǵary ónimdi chıpter men derekter ortalyqtaryna baılanysty bolady.

1 árip – 1 staqan sý: tehnologıa shólin kim qandyrady?

Osy oraıda mıllıarder tipti óz kompanıasynyń da bolashaǵy bulyńǵyr ekenin ashyq jetkizdi. Óıtkeni eger OpenAI kompanıasy suranysty tolyq qanaǵattandyrardaı esepteý qýatyn qalyptastyra almasa, onda eki túrli jaǵdaı týyndaýy múmkin:

Eger esepteý qýaty shekteýli bolsa, JI-ge qoljetimdilik teń bolmaıdy. Bul – jańa áleýmettik jiktelýdiń belgisi. Baılar – qalaǵanynsha tolyq paıdalanady, ózgeler – shekteýli múmkindikpen shekteledi.

Memleketter mundaı jaǵdaıda resýrsty bólýge májbúrlenýi múmkin. Sý men elektr qalaı rettelse, JI de solaı retteledi.

Bıyl iri tehnoalyptar JI-ge degen alapat qarqynmen ósip kele jatqan suranysty qanaǵattandyrý úshin esepteý qýatyn keńeıtýge júzdegen mıllıard (!) dollar ınvestısıalaýdy josparlap otyr. Jýyrda CES halyqaralyq kórmesinde AMD kompanıasynyń bas dırektory Lıza Sý aldaǵy 5 jyl ishinde álemge "10 ıotaflopstan" astam esepteý qýaty qajet bolatynyn jarıalady. Bul kórsetkish 2022 jylǵy jahandyq JI múmkindikterinen shamamen 10 000 ese kóp!

Onyń tujyrymynsha, mundaı aýqymdy ınfraqurylymdy qurý – adamzat aldynda turǵan kúrdeli ınjenerlik jáne energetıkalyq mindetterdiń biri. Bul – adamzat tek aqparat emes, energıa tapshylyǵyna da tirelip turǵanyn bildiredi.

Al, Áltman qıalyna júginip, taǵy bir teorıany jaıyp saldy. Bolashaqta turǵyndar elektr energıasy nemese sý sıaqty komýnaldyq qyzmetke aınalǵan JI-di alý úshin arnaıy eseptegish quralyn ornatýǵa májbúr bolatynyn, sol arqyly satyp alyp, ózderine qajet kez kelgen mindetti oryndaı alatynyn habarlady. Bul – eseptegish tek jaryqty emes, ıntellektini de ólsheıtin dáýirdiń tabaldyryǵy ispetti.

JI "tábeti" tek esepteý qýatymen shektelmeıdi. Ol – sý men energıany da orasan kólemde tutynady. Árbir sóılemdi jazý úshin bir staqan sýdy simirip salady. Serverleri, prosesorlary únemi – kúndiz-túni, qysy-jazy salqyndatylyp turýǵa tıis.

"JI-ge arnalǵan derekter ortalyqtary shaǵyn qalalardyń tutynýymen teń kólemde elektr energıasyn shyǵyndaıdy. AQSH-taǵy energetıkalyq jelilerge túsetin júkteme, transformatorlardyń jetispeýshiligi jáne jańa elektr jelilerin salý prosesiniń baıaýlyǵy bul salanyń damýyna eleýli kedergi bolýy múmkin", – dedi Sem Áltman. Órkenıet damyǵan saıyn onyń ınfraqurylymy da tabıǵatqa salmaq sala túsedi.

"Moonshots with Peter Diamandis" podkastynda Ilon Mask ta dál osyǵan nazar aýdaryp, qazirgi ýaqytta JI-diń qaryshtap damýyna negizgi shekteý bolyp turǵan faktor retinde "elektr energıasyn óndirýdi" atady.

Ol sondaı-aq tutas shól dalany kún panelderimen kómkerip tastaǵan, ózen ataýlyny jappaı bógendep jatqan Qytaı energetıkalyq ınfraqurylymdy jyldam damytýynyń arqasynda JI-diń jalpy esepteý qýaty boıynsha AQSH-tan ozyp bara jatqanyn eskertti.

Elektr jetpeı turǵanda, ıntellekt qaıdan jetedi?

2026 jylǵy 20 qańtarda ótken Ulttyq quryltaıdyń aqyrǵy, V otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev ta osy máselege erekshe nazar aýdartty. Ol Úkimetke salynatyn iri derekter ortalyqtary úshin arnaıy aımaqtardy aldyn ala anyqtaýdy tapsyrdy. Prezıdent elektrmen jabdyqtaý, salqyndatý jáne qaýipsizdik júıeleri tolyq qamtylǵan data-ortalyqtaryn salýǵa tapsyrma berdi.

"Úkimet Pavlodar oblysynyń ákimdigimen birge Ekibastuz baseıniniń energetıkalyq qýatyn paıdalana otyryp, "Dolına SOD" jasaýdy josparlap otyr. Bastama jaman emes, onyń qanshalyqty tabysty júzege asyrylatynyn kóre jatarmyz. Sondaı-aq, árbir data-ortalyq alyp metalýrgıa kombınaty sıaqty ǵalamat kóp mólsherde energıa tutynatynyn qaperde ustaǵan jón", – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sondyqtan Prezıdent qýat kózderiniń jetkilikti bolýyn qamtamasyz etýdi endi memlekettik saıasattyń asa mańyzdy baǵyty retinde qarastyratynyn jarıalady. Ol osy problemany taıaýda ótken Qaýipsizdik keńesiniń otyrysynyń kún tártibine de shyǵaryp, arnaıy talqyǵa saldy. Sol jıynda Prezıdent Qazaqstandaǵy elektr energıasynyń qazirgi óndirisi – jylyna 123,1 mıllıard kılovatt-saǵat barlyq josparyn tabysty oryndaýǵa jetkiliksiz ekenin málimdedi.

Prezıdent derekter óńdeý ortalyqtarynyń bolashaqtaǵy qajettiligin eskerip, Qazaqstan jańa energetıkalyq qýat kózderin iske qosýǵa tıis ekenin nyqtady. Onyń sózinshe, atom elektr stansıalarynyń qurylysy aıaqtalǵanyn kútpeı-aq, jańa energıa kózderin iske qosý qajet.

Qazaqstan Energetıka mınıstrliginiń málimetine súıensek, 2025 jyly elde 123,1 mıllıard kılovatt-saǵat elektr energıasy óndirilgen. Al, tutyný kólemi 124,6 mıllıard kılovatt-saǵatqa jetken. Úkimet basshysy Oljas Bektenovtyń málimetinshe, jetpeı qalǵan qýat tapshylyǵyn Qazaqstan kórshi elderden ımporttap ótep jatyr.

Elektr energıasyn óndirýdiń negizgi bóligi áli de kómir elektr stansıalaryna tıesili – úlesi 51,4%. Buǵan deıin dekarbonızasıa saıasatyn jarıalaǵanyna qaramastan, el basshylyǵy kómir jaǵatyn JEO sanyn kóbeıtýge tapsyrma berdi.

"Qazaqstannyń 33 mlrd tonnaǵa jýyq orasan zor kómir qory bar. 300 jylǵa jetedi. Jyl saıyn 110 mln tonna kómir óndiriledi. Bul jóninen álemde aldyńǵy qatardamyz. Kómir – strategıalyq aktıvimiz! Onyń qorshaǵan ortaǵa zıanyn túgel joıatyn zamanaýı tehnologıany qoldanyp, kómirdi tolyq paıdalaný kerek. Prezıdent Tramp: "Maǵan jel emes, kómir unaıdy" dep durys aıtty. Munda aqıqat bar. Kómirmen qýat óndirý isine Ulttyq joba mártebesi berilýge tıis", – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent Úkimetke Kókshetaý, Semeı jáne Óskemendegi JEO-larynyń qurylysyn tezdetýdi, Kýrchatovtaǵy elektr stansıasy men Ekibastuzdaǵy 2-GRES-tiń qosymsha energobloktaryn ýaqytyly iske qosýdy, 3-GRES-tiń qurylysyn bastaýdy júktedi. Olar tútini qop-qoıý kómir jaǵady. "Kómirdiń tútini men II-diń sý shyǵyny: qaısysy ekologıaǵa jaqyn?" degen saýal týyndaıdy.

Sonymen qatar, Energetıka mınıstrliginiń habarlaýynsha, gazben jumys isteıtin generasıanyń úlesi 25,6%-ǵa, al, jańartylatyn energıa kózderiniń úlesi 13,5%-ǵa deıin ósip keledi. Prezıdenttiń kómirdi "strategıalyq aktıv" dep ataýy – pragmatıkalyq sheshimniń belgisi. Ekologıa men qajettilik arasyndaǵy tarazy taǵy da qozǵaldy.

Elıtaǵa – JI, kópshilikke – eseptegish?

Tehnologıalyq kompanıalardyń ishinde esepteý resýrstary asa qundy ári tapshy resýrsqa aınaldy. OpenAI prezıdenti Greg Brokman bir syrdy jarıalady: óz baǵasyn-básin biletin myqty kandıdattar jumysqa ornalasarda jalaqysynyń kólemin, kompanıadan tıer úlesin ǵana emes, sondaı-aq JI-ge arnalǵan esepteý búdjeti týraly da suraıdy eken.

Brokman óz kompanıasynyń aldaǵy segiz jyl ishinde derekter ortalyqtarynyń qurylysyn salýǵa shamamen 1,4 trıllıon dollar ınvestısıalaýdy josparlap otyrǵanyn málimdedi: kompanıa suranystan ozyp ketýdi maqsat etedi.

Osylaısha, túbi komýnaldyq túbirtekke JI degen taǵy bir jańa jol qosylýy ábden múmkin. Demek, Google-da izdeý ne chat-botpen sóılesý sıaqty qarapaıym áreketterdiń ózi eseptegish arqyly ólshenetin komýnaldyq qyzmetke aınalady. Tehnologıaǵa degen tábetińiz – sizdiń aı saıynǵy tólemińiz. Al, bul "resýrsty" kimge birinshi beretinin kompanıalar men memleketter sheshedi.

Forbes qazirdiń ózinde JI bıznes úshin aı saıynǵy jańa shyǵynǵa aınalǵanyn jazdy. Áńgime kıberqaýipsizdik salasy jaıynda. Bul sektor sońǵy jyldary jańa damý kezeńine qadam basty.

MWS sarapshylary pikirinshe, naryqtyń ári qaraı ósýi kıberqorǵanys talaptarynyń kúsheıýimen jáne tehnologıalyq ónimderdiń kúrdelene túsýimen baılanysty. Negizgi qozǵaýshy kúshter – retteýshi talaptardyń artýy jáne kıbershabýyldardyń barǵan saıyn kúrdelene túsýi.

Qazirgi kıbershabýyldardyń saldary burynǵydan áldeqaıda aýyr bolýy múmkin. Mundaı shabýyldar bıznes qyzmetiniń tolyq toqtaýyna, iri aıyppuldarǵa nemese tipti kompanıanyń jabylýyna deıin ákelip soǵýy yqtımal. Sondyqtan uıymdar tek reaktıvti qorǵanys quraldaryna, mysaly, antıvırýstyq baǵdarlamalarǵa ǵana emes, sonymen qatar qaýipterdiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan keshendi platformalarǵa da belsendi túrde ınvestısıa sala bastady.

Sarapshylardyń baǵalaýynsha, kıberqaýipsizdik naryǵy 2025 jyly shamamen 80 mıllıard teńgege baǵalanǵan bolsa, 2026 jyly onyń kólemi 96 mıllıard teńgege deıin ósedi dep boljanýda. Qaýipsizdik qymbattaǵan saıyn, qorqynysh ta "abonenttik tólemge" aınalady.

Bir zamanda elektr shamy da, ınternet te tańsyq edi. Búginde olar – mindetti tólem. Erteń JI de sol qatarǵa qosylýy múmkin. Sonda túbirtektegi jańa jol tek qarjylyq júk emes, órkenıettik tańdaýymyzdyń kórinisi bolady.