InfoHub Logo

Buryn «kartaǵa sal» degen sóz tirkesi qarapaıym aqsha aýdarymdaryn bildirse, endi bul sóz tirkesiniń maǵynasy ózgerdi. Sebebi, sońǵy jyldary telefonnyń qarjylyq qyzmetterdegi róli aıtarlyqtaı ózgerdi. Ol tek aqsha aýdarý quraly ǵana emes, sonymen qatar ámıan, termınal, kasa, bank jáne tipti bızneske arnalǵan vıtrınaǵa aınaldy.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Qazaqstandyqtardyń telefondy basty ámıanǵa aınaldyrýy

Ulttyq Bank derekterine súıensek, sońǵy bes jylda halyq arasyndaǵy qolma-qol aqshasyz operasıalar sany 2,2 esege artqan. 2021 jyly 6,3 mıllıard bolsa, 2025 jyly 14 mıllıard operasıaǵa jetken. Operasıalar kólemi 73,1 trıllıon teńgeden 188,4 trıllıon teńgege deıin ósken.

Bul degenimiz, qarapaıym aqsha aýdarymdarynan áldeqaıda aýqymdy qarjy aǵyny týraly sóz bolyp otyr. Adamdardyń kúndelikti ómirindegi satyp alýlar, qyzmetter, aýdarymdar, komýnaldyq tólemder, salyqtar, baılanys, jetkizý qyzmetteri jáne bıznes tólemderi osy sıfrlyq tólemder arqyly júzege asyrylady.

QR jáne mobıldi bankıng qolma-qol aqshany yǵystyrýda

Operasıalar kólemi ǵana emes, tólem jasaý tásilderi de ózgerdi.

Ulttyq Banktiń málimetinshe, bes jyl ishinde POS-termınaldar arqyly jasalǵan operasıalar sany 34%-ǵa, al olardyń kólemi 54%-ǵa ósken. Internet jáne mobıldi bankıng budan da qarqyndy damyp, operasıalar sany 2,7 esege, kólemi 2,8 esege artqan.

Internet jáne mobıldi bankıng operasıalarynyń úlesi jalpy aqshasyz operasıalardyń 67%-dan 80%-ǵa deıin ósse, POS-termınaldar arqyly jasalǵan operasıalar úlesi 33%-dan 20%-ǵa deıin tómendegen.

QR-tólemderdi paıdalaný da erekshe artty. 2025 jyly QR-kod arqyly jasalǵan operasıalar jalpy aqshasyz operasıalardyń 27%-yn qurady. 2024 jylmen salystyrǵanda QR-operasıalar sany 19%-ǵa, kólemi 24%-ǵa ósken.

Qarapaıym tilmen aıtqanda, qazaqstandyqtar qolma-qol aqshamen nemese termınal arqyly tóleýdiń ornyna, bank qosymshalary arqyly jıi tólem jasaıdy. Bul – jańa shyndyq: aqsha telefonǵa «kóshti». Al aqsha telefonǵa kóshkende, memleketke, bankterge jáne bızneske qarapaıym jeke aýdarym men taýar nemese qyzmet aqysyn ajyratýǵa týra keledi.

Salyqshylar aýdarymdar týraly málimetti qalaı alady?

Bul taqyryp barlyq ekinshi deńgeıli bankter qazaqstandyqtardyń mobıldi aýdarymdary týraly málimetterdi salyq organdaryna bergennen keıin ózekti bola tústi. Bul týraly buǵan deıin Májilis kýlýarynda Qarjy vıse-mınıstri Erjan Birjanov málimdegen bolatyn. Onyń aıtýynsha, Memlekettik kirister komıteti alynǵan aqparattardy óńdep, salystyrýda.

Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, habarlamalardyń sany men sanattary týraly áli aıtý erte: salyqshylarǵa derekterdi bólý qajet boldy – bul jeke kásipkerlerge, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandarǵa, rezıdent emesterge nemese basqa tulǵalarǵa qatysty ma, sondaı-aq ártúrli bankterden alynǵan málimetterdi salystyrý qajet, sebebi bul bir azamattar bolýy múmkin.

Osylaısha, mobıldi aýdarymdardy baqylaý bastaldy: bankter belgilengen krıterııler boıynsha derekterdi beredi, al salyq organdary qarapaıym jeke aýdarymdar ma, álde kásipkerlik tabys belgileri bolýy múmkin be, sony taldaıdy.

Qandaı aýdarymdar suraq týdyrmaıdy?

Sonymen qatar, barlyq mobıldi aýdarymdardy jappaı tekserý týraly sóz joq.

Krıterııler kelesideı: eger jeke tulǵa qatarynan úsh aıdyń árqaısysynda 100 nemese odan da kóp ártúrli tulǵalardan kásipkerlik qyzmetke arnalmaǵan shotqa aqsha alsa jáne túsken aqshanyń jalpy somasy 12 mınımaldy jalaqydan (2026 jyly 1 020 000 teńge) assa, ondaı málimetterdi bankter memlekettik kirister organdaryna beredi.

Mańyzdy: barlyq krıterııler bir mezgilde sáıkes kelýi kerek. Anasyna aýdarym, dosyna qaryzdy qaıtarý, áriptesine syılyq jınaý, týysqa kómek nemese bir rettik iri aýdarym – bul ondaǵan jáne júzdegen klıentterden turaqty aqsha aǵynymen birdeı emes.

Taǵy bir mańyzdy másele: málimetterdi berý aıyppul salýdy bildirmeıdi. Bankterden málimet alǵannan keıin, salyq organdary aldymen salyq tóleýshige tabys alý belgileri týraly habarlaıdy. Mundaı habarlama tek habardar etý sıpatynda bolady. Eger keıin kameraldyq tekserý qorytyndysy boıynsha sáıkessizdikter anyqtalsa, onda adamǵa habarlama jiberiledi, oǵan 30 jumys kúni ishinde jaýap berýi kerek.

Ne úshin salyq eseptelýi múmkin?

Qarjy mınıstrligi túsindirgendeı, mobıldi aýdarymdardyń ózi salyq salý obektisi bolyp tabylmaıdy. Jeke tulǵanyń tabysy salyqqa tartylady. Eger aýdarym – bul kómek, syılyq, qaryzdy qaıtarý nemese jeke turmystyq operasıa bolsa, onda bul bir jaǵdaı. Al eger aqsha taýar nemese qyzmet aqysy retinde tússe, ondaı aýdarym tabys retinde qaralyp, salyq salynýy múmkin.

Dál osy jerde jeke aýdarym men bıznes arasyndaǵy shekara ótedi.

Dosyńa 5000 teńgege túski as úshin aýdarý – bir basqa. Al kún saıyn klıentterden manıkúr, toqash, kıim, jetkizý, jóndeý nemese keńes berý úshin ondaǵan aýdarymdardy qabyldaý – múldem basqa.

Buryn shaǵyn bıznes úshin kartaǵa aýdarym kasanyń yńǵaıly balamasy bolǵan: termınal qajet emes, komısıa kórinbeıdi, aqsha birden keledi. Biraq jańa baqylaý krıterııleri iske qosylǵannan keıin mundaı sqema endi kórinbeıtin bolyp tur.

Aýdarymdarmen tólem qabyldaıtyndar nemen táýekel etedi?

Eger taýar nemese qyzmet aqysy jeke shotqa qarapaıym aýdarym retinde ótse, satyp alýshy chek ala almaıdy, memleket tabysty kórmeıdi, al bıznes ózi sur aımaqta qalady.

Memleket turǵysynan alǵanda, adamdardyń bir-birine aqsha aýdarýynda eshqandaı másele joq. Másele – jeke shottardyń tirkeýsiz, fıskalızasıasyz jáne salyq esebinsiz kásipkerlik qyzmet úshin paıdalanylýynda.

Qarjy mınıstrligi túsindirgendeı, eger mobıldi aýdarymdar júıeli sıpatta bolsa jáne taýarlarǵa, jumystarǵa nemese qyzmetterge aqy tóleýmen baılanysty bolsa, onda mundaı túsimder kásipkerlik qyzmetten alynǵan tabys retinde qaralýy múmkin. Tirkeýsiz kásipkerlik qyzmetpen aınalysqany úshin ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan: 15 MRP (2026 jyly 64 875 teńge) aıyppul, al bir jyl ishinde qaıtalanǵan buzýshylyq úshin – 30 MRP (2026 jyly 129 750 teńge) aıyppul.

Bul kartaǵa aýdarymdardyń logıkasyn ózgertedi. Turmystyq jaǵdaılar úshin aýdarym norma bolyp qala beredi. Bıznes úshin jeke karta kasanyń ornyn azǵantaı aýystyra alady.

QR-tólemderdiń jasyryn baǵasy

Resmı tólemderge kóshýdiń ekinshi jaǵy da bar – bul quny.

Satyp alýshy úshin QR-tólem nemese kartamen tóleý kóbinese tegin bolyp kórinedi. Adam kodty skanerleıdi, tólemdi rastaıdy jáne bólek komısıany kórmeıdi. Biraq bul operasıa eshteńege turmaıdy degendi bildirmeıdi.

Ulttyq Bank QR-tólemder men kartochkalar arqyly jasalatyn tólemder jeke tulǵa-satyp alýshylar úshin tegin ekenin habarlady. Al bıznes-satýshylardan ekvaırıń banki komısıa alady. Sondaı-aq, tólem júıesi operatory bankterden operasıalardy óńdegeni úshin komısıa alady.

Anyqtama: Bank-ekvaıer – bul bıznesti aqshasyz tólemderdi qabyldaýǵa qosatyn jáne satyp alýshylardan kartalar, QR-kodtar nemese onlaın-servıster arqyly tólemderdi óńdeıtin bank. Bul qyzmet úshin satýshydan ádette komısıa alynady.

Ekvaırıń qyzmetterine arnalǵan tarıfter básekeles negizde qalyptasady jáne naryqtyq jaǵdaılarǵa baılanysty. Bankter tarıfterge ártúrli tásilderdi qoldanady: menshikti kartalardy jáne basqa bankter shyǵarǵan kartalardy qabyldaý úshin sharttar ártúrli bolýy múmkin.

Iaǵnı, satyp alýshy úshin QR «tegin» bolýy múmkin, biraq bıznes úshin bul shyǵyndardyń bir bóligi.

Bank komısıalaryn kim tóleıdi?

Ulttyq Bank kásipkerlerdiń taýarlar men qyzmetterdiń sońǵy baǵasyn qalyptastyrý kezinde bank komısıalaryn eskerýi múmkin ekenin joqqa shyǵarmaıdy.

İri jeli úshin komısıa aınalymda «sińip» ketýi múmkin. Alaıda, shaǵyn kofeıná, salon, dúken, sheber nemese shaǵyn jetkizý qyzmeti úshin tipti shaǵyn komısıa da baıqalýy múmkin.

Sondyqtan jaǵdaı bylaı kórinedi: memleket tólemderdi sur aımaqtan shyǵarǵysy keledi, satyp alýshy jyldam jáne komısıasyz tólegisi keledi, bıznes tólemderdi óńdeýge aınalymnyń bir bóligin joǵaltqysy kelmeıdi, al bankter aqsha turatyn ınfraqurylymdy qoldaıdy.

Bankter aýdarymdardan basqa neden tabys tabady?

Bank árbir aýdarymnan tabys tabady, biraq bári onsha qarapaıym emes. Ulttyq Bank komısıalardyń mólsheri men qurylymy naqty banktiń tarıf saıasatyna jáne ónim sharttaryna baılanysty ekenin túsindirdi. Keıbir bankter jeke tulǵalar arasyndaǵy aýdarymdardy bir bank ishinde de, birneshe bank arasynda da tegin usynady. Basqalary bank aralyq aýdarymdar úshin nemese lımıtterden asqan kezde komısıa ala alady.

Biraq belgili bir aýdarym tegin bolsa da, ınfraqurylymnyń ózi tegin emes.

Bankter aqparattyq júıelerge, baılanys arnalaryna, bıznes úshin tólem ınfraqurylymyn qoldaýǵa, sonyń ishinde POS-termınaldardy ornatýǵa ınvestısıalaıdy. Kóptegen bank qosymshalary arqyly jasalatyn tólemder de tegin – mysaly, memlekettik qyzmetterdi, salyqtardy, komýnaldyq tólemderdi jáne uıaly baılanysty tóleý. Biraq bul servısster bank júıelerin jańartýdy jáne platformalarmen, memlekettik derekter bazalarymen ıntegrasıany talap etedi.

Bank úshin tólemder – bul tek komısıa emes, bul ekojúıe: adam qosymshaǵa jıi kiredi, aqshasyn sonda saqtaıdy, qyzmetterdi tóleıdi, bonýstar alady, kartany paıdalanady, nesıe alady, depozıt ashady nemese bólip tóleýge rásimdeıdi.

Aýdarymnyń ózi tegin bolýy múmkin. Biraq onyń aınalasyndaǵy klıent belsendiligi – bank modeliniń bir bóligi.

Árbir kartamen tóleýdiń artynda ne jatyr?

Tólem júıesinde qarapaıym paıdalanýshy kóre bermeıtin bir qabat bar – bank aralyq komısıalar.

Ulttyq Bank 2022 jyly Visa, Mastercard jáne UnionPay halyqaralyq tólem júıeleri operatorlarymen ishki naryqtaǵy bank aralyq komısıalar mólsherlemelerin ońtaılandyrý týraly kelisimge qol qoıylǵanyn habarlady.

Stavkalar kezeń-kezeńimen tómendetildi: buqaralyq segment boıynsha – 1,8–2 paıyzdan 1 paıyzǵa deıin, premıým boıynsha – 2,4 paıyzdan 1,2 paıyzǵa deıin, sýperpremıým boıynsha – 2,45 paıyzdan 1,4 paıyzǵa deıin.

Komısıa – bul jaı ǵana «bank aqshasy emes». Bul tólem arhıtektýrasynyń bir bóligi, onda emıtent-bank, ekvaıer-bank, tólem júıesi, bıznes jáne klıent bar.

Anyqtama: Bank-emıtent – bul satyp alýshynyń kartasyn shyǵarǵan jáne onyń shotyn qyzmet kórsetetin bank. Klıent kartamen nemese qosymsha arqyly taýarǵa tólegen kezde, dál osy bank-emıtent operasıany rastap, klıent shotynan aqshany shegeredi.

Osylaısha, resmı aqshasyz tólem yńǵaıly jáne ashyq, biraq onyń da ózindik quny bar.

Resmı tólemder qandaı artyqshylyqtar beredi?

Sonymen qatar, resmı tólemder tek shyǵyndar ǵana emes.

Ulttyq Bank aqshasyz tólemderdiń damýy bıznes úshin qolma-qol aqshany jınaý, saqtaý jáne ınkasasıalaýmen baılanysty shyǵyndar men táýekelderdi azaıtatynyn, operasıalardyń ashyqtyǵy men qaýipsizdigin arttyratynyn, sondaı-aq klıentterdiń keń aýdıtorıasyn tartý jáne tólemniń yńǵaılylyǵy esebinen ortasha chek mólsherin arttyrýǵa yqpal etetinin atap ótedi.

Iaǵnı, QR, kartalar jáne ekvaırıń bızneske tek komısıa ǵana emes, sonymen qatar artyqshylyqtar da beredi: az qolma-qol aqsha, az táýekel, tólem qabyldaýdyń kóptegen nusqalary, operasıalardyń túsinikti tarıhy.

Alaıda, shaǵyn bıznes bóligi úshin másele ózekti bolyp qalýda: eger komısıa sezimtal bolsa, klıentten jaı ǵana «kartaǵa sal» dep suraýǵa ıtermeleıdi. Dál osy sebepti memleket mobıldi aýdarymdardy baqylaýdy bastady.

Búginde aýdarym men tólem arasyndaǵy shekara qaıda ótedi?

Mobıldi aýdarymdarǵa tyıym salynǵan joq. Alaıda, olar ámbebap sur aımaq bolýdan qaldy, onda jeke karta kasanyń ornyn ońaı aýystyra alatyn edi.

Qarapaıym adamdar úshin turmystyq aýdarymdar kúndelikti ómirdiń bir bóligi bolyp qala beredi. Biraq eger jeke shotqa únemi kóptegen ártúrli adamdardan aqsha túsip otyrsa, memleket muny kásipkerlik qyzmet belgileri retinde kóre alady.

Qatarda QR, kartalar jáne ekvaırıń róli artady. Satyp alýshy úshin bul yńǵaıly jáne jıi tegin. Bıznes úshin – ashyq, biraq árdaıym tegin emes. Bankter úshin – úlken tólem ınfraqurylymy men sıfrlyq ekojúıeniń bir bóligi.

Jańa tólem shyndyǵy paıdalanýshy úshin aıtarlyqtaı jeńildedi – telefonmen tólemdi sekýndtarda jasaýǵa bolady. Biraq sonymen birge buryn múldem talqylanbaǵan máseleler aıqyn boldy: jeke aýdarym men taýar nemese qyzmet aqysy arasyndaǵy shekara qaıda ótedi, aqshasyz eseptesýlerdiń shynymen qansha turatyny jáne bul shyǵyndardy kim tóleıdi – bankter, bıznes nemese satyp alýshy satyp alý baǵasy arqyly.