InfoHub Logo

Qytaıdyń jańa talaptary qazaqstandyq agroeksportqa eleýli soqqy bolyp tıdi. Endi qazaqstandyq kompanıalar Reseı astyǵynan óndirilgen undy Qytaıǵa eksporttaı almaıdy. Bul shekteýler saldarynan kóptegen kásiporyndardyń ónimderi qoımada nemese vagondarda qalyp qoıdy.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Un eksportyna qoıylǵan jańa kedergiler

Qytaı bıligi eksport erejelerin kúrt ózgertti. Bul ózgerister qazaqstandyq kásipkerlerge, ásirese, buǵan deıin qytaı naryǵyna belsendi túrde ónim jetkizip kelgenderge úlken materıaldyq shyǵyn ákeldi. Jańa talaptar boıynsha, kormovoı unnyń quramynda reseılik astyq bolýyna tolyq tyıym salyndy. Sonymen qatar, unǵa qosymsha shıkizattardy, mysaly, maıly daqyldardyń shroty nemese meli, qosýǵa bolmaıdy. Bul óndirýshilerdiń tehnologıalyq ıkemdiligin shektep, ákimshilik baqylaýdy kúsheıtti.

Eksporttyq kod alýdaǵy qıyndyqtar

Eń aýyr soqqy logıstıkalyq tizbekke tıdi. Qytaı talap etkendeı, kormovoı unnyń jetkizýshisi tikeleı óndirýshi kompanıa bolýy kerek. Bul sheshim deldaldardy, saýdagerlerdi tizbekten shyǵaryp, jaýapkershilikti tikeleı óndirýshige júkteıdi. Qytaı muny «qadaǵalaý jáne ashyqtyq» dep atasa, qazaqstandyqtar muny bıznes pen eksporttyq belsendiliktiń mańyzdy bóligin quraıtyn kásipkerlik salasynyń joıylýy dep sanaıdy.

Jańa talaptarǵa sáıkes kelmeıtinderdi anyqtaý úshin Qytaı kedendik basqarmasy arnaıy kod berýdi mindettedi. Alaıda, bul «altyn kiltti» tek 27 un óndirýshi kompanıa ǵana ýaqytynda ala aldy. Qalǵan kásipkerlerdiń ónimderi qoımalarda nemese jóneltýge daıyn vagondarda qalyp qoıdy. Kóktemgi ystyq aýa raıy kormovoı undy uzaq saqtaýǵa jatpaıdy, bul ónimniń sapasyn tez buzady. Nátıjesinde, tek aǵymdaǵy jetkizilimder ǵana emes, kóptegen un óndirý kásiporyndarynyń turaqtylyǵy da qaýip astynda qaldy.

Memlekettik sharalar men aldaǵy josparlar

Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi naryq qatysýshylarymen kezdesý ótkizip, sheshim izdestirýge kiristi. Mınıstrlik Qytaıǵa taǵy 39 kormovoı un óndirýshi kompanıanyń tizimin joldap, ony qaraýdy jedeldetýdi surady. Sondaı-aq, alǵashqy eki tizimge kirmegender úshin úshinshi tizim jasaqtalýda. Buryn Qytaıǵa ónim jetkizip kelgen deldaldar úshin de jeke tizim daıyndalýda, biraq bul úshin qytaı tarapyn deldaldardy jibermeý týraly ustanymyn qaıta qaraýǵa kóndirý qajet bolady.

Ázirge, tek kod alǵan 27 kompanıa ǵana Qytaıǵa kormovoı un tıeý josparyna engizildi. Buǵan deıin Qazaqstannyń Astyq odaǵy 2026 jylǵa arnalǵan kormovoı un eksportynyń kólemin shamamen 3 mln tonnaǵa jýyq dep boljaǵan edi, bul 2025 jylǵy kórsetkishten eki ese kóp. Bul boljam ázirge tek kelissózderdiń sátti ótýine degen úmitti bildiredi.

Bıoqaýipsizdik jáne saýda saıasaty

Qytaıdyń Reseı astyǵyn kormovoı un óndirisinde paıdalanýǵa tyıym salǵany týraly buǵan deıin de habarlanǵan bolatyn. Bul jaǵdaıdyń tamyry bıoqaýipsizdik máselelerine de baılanysty. Reseıdegi mal basyndaǵy indetterden keıin Qytaıdyń shekaralas aımaqtarynda da mal aýrýlarynyń tirkelýi baıqaldy. Qytaı mamandary buryn kezdespegen shtammnyń anyqtalǵanyn aıtyp, vaksınalardyń tıimsizdigin alǵa tartty. Bul jaǵdaı Qytaıdyń shekara mańyndaǵy qaýipsizdikti kúsheıtýine sebep boldy.

Qytaı tarapy Reseı astyǵynyń qazaqstandyq unǵa zańsyz joldarmen ótip ketýi múmkin degen kúdikke ıe boldy. Bul kúdikter Qytaıdyń eksporttyq talaptaryn kúsheıtýine negiz boldy. Qazaqstandyq mamandar Reseıdegi mal aýrýlaryna qatysty resmı dıagnozdarǵa senbeı, ıashýrdyń bolýy múmkin ekenin aıtýda. Bul jaǵdaı eki el arasyndaǵy veterınarlyq baqylaýdyń ózektiligin arttyrady.

Buǵan deıin de Qytaıǵa kormovoı un tıelgen temirjol eshelondarynyń keri qaıtarylǵany týraly aqparattar bolǵan. Qytaı kedeni unnyń standarttarǵa sáıkes kelmeıtinin alǵa tartqan. Osylaısha, sanıtarlyq qaýipsizdik pen jetkizilimderdiń ashyqtyǵy jeleýimen naryqta qurylymdyq qaıta qurý júrýde.

Eksporttyń ósýi jáne ekonomıkalyq saıasat

Sarapshylardyń pikirinshe, Qytaıdyń kormovoı un ımportyn shekteýiniń negizgi sebebi – Qazaqstannan keletin ónim kóleminiń tym artyp ketýi. Qazaqstandyq arzan kormovoı un Qytaıdyń ishki naryǵyna áser etip, jergilikti óndirýshilerge qysym kórsetýi múmkin. Bul jaǵdaı Qytaı úkimetiniń óz fermerlerin qoldaý saıasatyna qaıshy keledi.

Qazaqstanda kormovoı un óndirisiniń qarqyndy ósýi sońǵy eki jylda bastaldy. Bul ishki baǵany turaqtandyrýdyń bir quraly boldy. Qytaıǵa kormovoı un jetkizý kezinde kedendik baj salyǵy alynbasa, al azyq-túlik unyna joǵary tarıf qoldanylady. 2024 jylǵy joǵary ónim bul salany odan ári damytýǵa múmkindik berdi. Degenmen, Qytaıdyń jańa talaptary bul salanyń damýyna tosqaýyl qoıdy.

Buryn qazaqstandyq óndirýshiler men saýdagerler Qytaıdyń sertıfıkasıa organdarynan bólek kodtar alsa, endi kormovoı unǵa biryńǵaı kod engizildi. Bul jaǵdaı jetkizilimderdiń kúrt toqtap qalýyna sebep boldy. Keıbir kompanıalar buryn kod alý úshin bir jarym jyldaı ýaqyt jumsaǵan. Jańa kodty alý prosesiniń ózi de kóptegen kásiporyndardy qıyndyqqa dýshar etti.

Bul jańa talaptar NDS-ti qaıtarý máselesin de qozǵaıdy. Eger óndirýshiler ózderi eksporttaýǵa májbúr bolsa, NDS-ti qaıtara almaıdy. Bul óz kezeginde Qytaıdaǵy qazaqstandyq kormovoı unnyń baǵasynyń ósýine ákelýi múmkin.

Sonymen qatar, Qytaıdyń Qazaqstandaǵy un óndirisin óz baqylaýyndaǵy kompanıalar arqyly júzege asyrýǵa múddeli bolýy múmkin degen de boljamdar bar. Bul jaǵdaı Qazaqstannyń astyq óńdeý salasynyń birtindep qytaılyq bızneske ótýine alyp kelýi yqtımal.