InfoHub Logo

قازاقستاندا مەكتەپ وقۋلىقتارىن جاڭارتۋ جۇمىستارى قايتا قولعا الىنىپ، بۇل پروسەسس ءۇش جىلعا سوزىلادى. 2026 جىلدان 2028 جىلعا دەيىن ءار سىنىپقا ارنالعان وقۋ قۇرالدارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭارتىلماق. ءبىلىم مينيسترلىگى بۇل قادامنىڭ وقۋشىلاردىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ، ءوي-ورىسىن دامىتۋعا جانە زاماناۋي ەكونوميكا تالاپتارىنا بەيىمدەۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنەدى.

بۇل – تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى مەكتەپ ءبىلىمىن جاڭارتۋدىڭ ءتورتىنشى ءىرى رەفورماسى. الايدا، بۇعان دەيىنگى كەزەڭدەردە وقۋلىقتارداعى قاتەلەر مەن ۇزدىكسىز تۇزەتۋلەرگە بايلانىستى سىن كوپ ايتىلىپ، اتا-انالار مەن مۇعالىمدەر تاراپىنان سەنىمسىزدىك تۋدىرعان بولاتىن.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

ءتورتىنشى رەفورما، ءتورتىنشى نۇسقا

مەكتەپ وقۋلىقتارىن جاڭارتۋ تۋرالى جاڭالىق 2026 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا بەلگىلى بولدى. بۇل تۋرالى ءبىلىم ءمينيسترى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا ۇكىمەت وتىرىسىندا ايتتى. كەشەندى وزگەرىستەر ءۇش جىل بويى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلادى:

سۇلەيمەنوۆانىڭ ايتۋىنشا، بۇل ءتاسىل وقۋشىلاردىڭ دايىندىق ساپاسىن ارتتىرىپ، ولاردىڭ تالداۋ جانە عىلىمي ويلاۋ قابىلەتىن دامىتىپ، قازىرگى ەكونوميكادا سۇرانىسقا يە قۇزىرەتتىلىكتەردى قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مينيستر سونداي-اق، تاربيە جۇمىستارىن كۇشەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن مالىمدەدى. مەكتەپتەردە «ادال ازامات» ءبىرىڭعاي باعدارلاماسى، ال 5-9-سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن «كونستيتۋسيا نەگىزدەرى» جانە «قۇقىق جانە ءتارتىپ» كۋرستارى ەنگىزىلەدى. بۇعان قوسا، ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋگە دە نازار اۋدارىلادى.

بۇرىنعى قاتەلەر مەن سىن-ەسكەرتپەلەر

قازاقستان ءۇشىن بۇل ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭارتۋدىڭ ءتورتىنشى ءىرى رەفورماسى. العاشقى كەزەڭ 1991-2000 جىلدارى كەڭەستىك جۇيەدەن نارىقتىق مودەرنيزاسياعا كوشۋمەن بايلانىستى بولسا، ەكىنشىسى 2001-2010 جىلدارى قازاقستاندىق ءبىلىمدى الەمدىك پروسەستەرگە ينتەگراسيالاۋعا باعىتتالدى. ءۇشىنشى كەزەڭ 2011-2025 جىلدارى 2009 جىلعى PISA زەرتتەۋىندەگى تومەن ناتيجەلەرگە جاۋاپ رەتىندە باستالدى. PISA (Programme for International Student Assessment) – 15 جاستاعى وقۋشىلاردىڭ فۋنكسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن باعالايتىن حالىقارالىق باعدارلاما.

رەفورمالاردىڭ ماقساتى جاقسى بولعانىمەن، ولاردى جۇزەگە اسىرۋدا كوپتەگەن ماسەلەلەر تۋىندادى. ەڭ الدىمەن، بۇل وقۋلىقتارداعى قاتەلەرگە قاتىستى بولدى. مىسالى، 2023 جىلى ماتەماتيكا وقۋلىعىندا جەر ەكۆاتورىنىڭ ۇزىندىعى 400 003 كم دەپ كورسەتىلسە، شىندىعىندا ول 40 075 كم. ال 2020 جىلى ادەبيەت وقۋلىعىندا اقىن ميحايل لەرمونتوۆتىڭ 1814-1941 جىلدارى ءومىر سۇرگەنى تۋرالى قاتەلىك تابىلدى. 2019 جىلى «ساۋات اشۋ نەگىزدەرى» وقۋلىعىنداعى «تەرەزەدەن تەمەكى شەگەتىن» بالانىڭ سۋرەتى دە قوعامدا قىزۋ تالقىلانعان ەدى.

وسىعان ۇقساس جاعدايلارعا بايلانىستى، وقۋلىقتاردى قايتا جازۋ ءارقاشان اتا-انالار مەن پەداگوگتەردىڭ سىنىنا ۇشىراپ وتىرادى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ساراپشى باقىتجان دۇيسەنوۆا بۇل جاعدايدى بىلايشا تۇسىندىرەدى: «وقۋلىق ءبىزدىڭ جۇيەدە ءبىر مەزگىلدە ارتىق باعالانادى جانە باعالانبايدى. ارتىق باعالانادى – ويتكەنى رەفورمالار كوبىنەسە ودان باستالادى. باعالانبايدى – ويتكەنى مىڭداعان مەكتەپ پەن بالا ءۇشىن ول ءالى دە باستى، كەيدە جالعىز وقۋ قۇرالى بولىپ قالا بەرەدى».

وقۋلىقتاردى كىمدەر جازادى جانە نە ءۇشىن؟

وقۋلىقتاردى جاڭارتۋ قاجەتتىلىگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋمەن جانە جاڭا ستاندارتتاردى قابىلداۋمەن بايلانىستى. بۇل پروسەسكە عىلىمداعى جاڭالىقتار، ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك، ساياسي اسپەكتىلەر اسەر ەتەدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، وقۋ ادەبيەتىن جاڭارتۋ – كەز كەلگەن ەل ءۇشىن قالىپتى جاعداي، سەبەبى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارى، باعدارلامالار، عىلىمي دەرەكتەر ۇنەمى وزگەرەدى.

قازاقستاندا بۇل اسىرەسە 2015-2020 جىلدارداعى جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىنا كوشۋدەن كەيىن ايقىن بايقالدى. مەملەكەت رەفورمانى ءبىلىم بەرۋدەن داعدىلاردى، فۋنكسيونالدىق ساۋاتتىلىقتى، سىني ويلاۋدى دامىتۋعا باعىتتالعان مودەلگە كوشۋمەن رەسمي تۇردە بايلانىستىردى. وقۋلىقتاردى جازۋعا عالىمدار، ادىسكەرلەر جانە تاجىريبەلى مۇعالىمدەر قاتىسادى. مەملەكەت بۇل كەزەڭدى قارجىلاندىرمايدى، باسپالار ءوز قاراجاتىن سالادى. دايىن قولجازبا الدىمەن سىرتقى ساراپشىلار تاراپىنان تەكسەرىلىپ، سودان كەيىن مەكتەپتەردە سىناقتان وتەدى. ودان كەيىن اتا-انالار مەن پەداگوگتەردىڭ پىكىرى ەسكەرىلىپ، تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى. سوڭىندا ارنايى كوميسسيا وقۋلىقتى رەسمي تىزىمگە ەنگىزۋ-ەنگىزبەۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى.

رەفورمالاردىڭ ناتيجەسى قانداي بولدى؟

وقۋلىقتاردى جاڭارتۋ جۇمىستارىنا قىرۋار قارجى جۇمسالادى. مىسالى، 2025 جىلى وقۋلىقتاردى ساراپتاۋعا 442،3 ميلليون تەڭگە جۇمسالعان. الايدا، حالىقارالىق PISA زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا قازاقستان ءالى دە ورتاشا دەڭگەيدەن تومەن قالىپ وتىر. ماتەماتيكا بويىنشا تەك ەكى پايىز وقۋشى جوعارى دەڭگەيگە جەتسە، OECD ورتاشا كورسەتكىشى توعىز پايىزدى قۇرايدى. بۇل – مازمۇندى جاڭارتۋ يدەياسى دۇرىس بولعانىمەن، ونى جاپپاي مەكتەپ تاجىريبەسىندە جۇزەگە اسىرۋدىڭ تەڭ ەمەستىگىن كورسەتەدى.

دەگەنمەن، ءبىلىم اكادەمياسى بۇل باعىتتا وپتيميستىك كوزقاراستا. ولاردىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان PISA حالىقارالىق تەستىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا الەمدەگى ۇزدىك 50 ەلدىڭ قاتارىنا كىرمەسە دە، بۇل زەرتتەۋلەر تەك وقۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنىن عانا ەمەس، ولاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ كەڭ كونتەكستىن دە كورسەتەدى. سوڭعى جىلدارى ماتەماتيكا مەن وقۋدان پوزيسيالارىن ساقتاپ، جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى بويىنشا جاقسارعان. ءبىراق، بۇل جەتىستىكتەرگە قاراماستان، ءاربىر وقۋلىقتى قايتا جازۋ ءالى دە كوپتەگەن ازاماتتاردىڭ نارازىلىعىن تۋدىرۋدا.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، بۇل جاعدايدىڭ بىرنەشە سەبەبى بار: وزگەرىستەردىڭ مەكتەپتەرگە جەتكىلىكتى تۇسىندىرىلمەۋى، مۇعالىمدەردىڭ جاڭاشىلدىققا سەزىمتالدىعى، اتا-انالاردىڭ جاڭا تاسىلدەرگە بەيىمدەلۋدەگى قيىندىقتارى جانە جۇيەنىڭ فورمالدى ەنگىزۋ مەن ناقتى دايىندىعى اراسىنداعى الشاقتىق. وقۋلىق جۇيەنىڭ وزەگى ەمەس، قۇرالى بولۋى ءتيىس. ونىڭ ساپاسى ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە بولىپ قالا بەرەدى.