Ataqty adamdardyń batalary: jyraý, bı, batyr jáne aqyndar batasy

Qazaq tarıhyndaǵy jyraýlar, bıler, batyrlar men aqyndardyń batalary — halyqtyń sóz óneriniń shyńy. Olardyń ár sóziniń astarynda ǵasyrlar boıy synalǵan ómir fılosofıasy jatyr.

Bul bólimde Buqar jyraý, Tóle bı, Qazybek bı, Jambyl Jabaev, Súıinbaı, Baýyrjan Momyshuly jáne basqa da belgili tulǵalardyń batalary jınaqtaldy. Mátinder tarıhı derekkózder men halyq jadynda saqtalǵan nusqalar boıynsha berilgen.

Ǵabıt Músirepovtiń batasy

Balańnyń basy úlken bolsa,
Mıly bolsyn — jaqyn elderge syıly bolsyn.
Eseneıdeı bolmasyn,
İzdegeni daý bolmasyn, óner bolsyn!
Oıynan óleńi,
Qolynan óneri tógilgen sheber bolsyn!
Allaýakbar.

Naǵashybek Qapalbekulynyń batasy

NAǴASHYBEK QAPALBEKULY
Uldaryńyz aıbarly bolsyn,
Qyzdaryńyz jaıdarly bolsyn!
Úılerińe qyzyr shalyp,
Ámanda qydyr qonsyn!
Qarakereı Qabanbaı,
Qanjyǵaly Bógenbaı,
Shapyrashty Naýryzbaıdaı
Bahadur batyr babalarymyzdyń
Júrektiligin bersin!
Áz úısin Tóle bı,
Qaz daýysty Qazybek bı,
Alshyn Áıteke bıdeı
Danagóı babalarymyzdyń
Aqjarylǵan tilegin bersin!
Esh jamandyq bolmasyn,
İzgilik bolsyn joldasyń.
Jambyl ata jasyna jetip,
Qarasaı baba arýaǵy qoldasyn!
Áýmın!

Orysbaı Ábdildauly batasy

El kóńili shalqysyn,
Kún nuryna balqysyn.
Perzentteri tik turyp,
Qyzmet etsin halqy úshin.
Qara jerge shanshylyp,
Orman bolsyn talshybyq.
Egin — jaılar jaıqalsyn,
Aqjaýynǵa malshynyp.
Bezingender bozdasyn,
Qoı egizden qozdasyn.
Jumyr basty pendeler,
Oılamasyn óz basyn.
Buzaý úzip buıdasyn,
Sıyr ýyz syılasyn.
Kóje quıyp kórshiler,
Birin — biri qınasyn.
Qyl qúıryqty ósirip,
Qulyn shapsyn kósilip.
Jylqyshylar quryq cap,
Shattansyn bir tós uryp.
Otar kóshin bastaǵan,
Aı múıizben jasqaǵan,
Aq serkeler kóbeısin,
Etke ótkizip tastaǵan.
Kók qaýlasyn dúrkirep,
Jaýyn jaýsyn sirkirep.
Jańa dúnıe jańǵyrsyn,
Oı — sanany silkilep!
Áýmın!

Jaı qolyńdy qurdasym,
Ǵumyr keshkin bir ǵasyr.
Sıpalap ót ómirden,
Qosaǵyńnyń syrǵasyn.
Aǵaıyn — jurt azbasyn,
Oılamasyn óz basyn.
Babalardan ulasqan,
Jón — joralǵy tozbasyn.
Berik bolsyn, bel, myqyn,
Qorǵashtaı bil el qutyn.
Esti bolsa er jigit,
Halyq aman, jer bútin.
Tasyp ketpeı meımana,
Nápsińdi tyı, eı, bala!
Qaltyldaǵan qarttar men
Artynda bar keıýana.
Arýlar kóp úmitti,
Ardaq týtqan jigitti.
Arqa súıer árqashan,
Azamatqa bilikti.
Ómir gúli ár úıdiń,
Qorǵany bol sábıdiń.
Qudiretińdi hosh kórip
Sonda ǵana tanımyn.
Qaıyrym jasa jarlyǵa.
Jomarttyq tán arlyǵa.
Aıtyp — aıtpaı ne kerek,
Jaryq kúnde qalǵyma!
Áýmın!

Jer qaıyssyn jylqysy,
Tynysh bolsyn uıqysy.
Qozdap jatsyn qoılary,
Tarqamasyn toılary.
Botalasyn túıesi,
Qorǵap júrsin kıesi.
Egiz tapsyn eshkisi,
Renjitpesin esh kisi.
Saıǵa syımaı sıyry,
Malǵa tolsyn qıyry.
Ozyp kelsin qosqany,
Alqalasyn dostary.
Uzyn bolsyn quryǵy,
Uzatpaıtyn uryny.
Oıyna alǵan tilegi,
Oryndalsyn únemi.
Qut — bereke darysyn,
Ýyzdyǵy jarysyn.
Jarqyrasyn Aı — Kúni,
Asyp tursyn aıbyny.
Ósip — ónsin urpaǵy,
Shýaq shashsyn nur tańy.
Aýlaq bolsyn, ýaıym,
Saqtap júrsin Qudaıym!
Áýmın!

Balalarǵa baq qonsyn,
Perishteler jaq bolsyn!
Kileń bestik syılansyn,
Imandylyqqa ılansyn!
Bıikte qalyqtasyn,
Oqýdan jalyqpasyn!
Aýyryp — syrqamasyn,
Úlesten qur qalmasyn!
Ónerge qushtar bolsyn,
Talantyn ushtar bolsyn!
Kitapqa qumar bolsyn,
Halqyna unar bolsyn!
Ómirde syılas bolsyn,
Ókpege qımas bolsyn!
Qudaıym qýat bersin
Kóńilge shýaq bersin!
Qalamy jorǵalasyn,
Bestikti dorbalasyn!
Kúndeı bop kúlimdesin,
Syndardan súrinbesin!
Murattas bolsyn — daǵy,
Jarqyrap jansyn baǵy!
Qulashyn keńsermesin,
Bos júrip teńselmesin!
Alysqa kózin tiksin,
Aq bata sózimdi uqsyn!
Maqsaty zordan bolsyn,
Eline qorǵan bolsyn!
Aq sútti aqtar bolsyn,
Otanǵa maqtan bolsyn!
Ustazyn ulyqtasyn,
Osyny umytpasyn!
Áýmın!

Dárkembaı ustanyń batasy

Ǵajap talant bersin!
Ǵalamat talap bersin!
Keńdigiń jerińdeı bolsyn!
Meıirimiń elińdeı bolsyn!
Ómir — kórigiń óshpesin!
Dostaryń janyńnan ketpesin!
İsińe jurt súısinsin!
Qýanbaı áste ótpesin!
Uldaryń baı, dúbirli bolsyn!
Urpaǵyń úbirli — shúbirli bolsyn!
Áýmın!

Jarylqasyn aǵanyń batasy

Dastarqan batasy
Dastarqanyń baı bolsyn,
Qazan, oshaǵyń maı bolsyn.
Tórt túligiń saı bolsyn,
Kóńiliń tolyp jaı bolsyn.
Qunajyndaryń qulyndap,
Qulyndaryńtaı bolsyn.
Ulyń qonyp uıaǵa,
Qyzyń ushyp qıaǵa,
Keliniń bıbi atanyp,
Ulyń bolsyn bı aǵa.
Bergennen Alla tanbasyn,
Kóbeıe bersin mal basyń,
Óse bersin jan basyń,
Armanyń kókke samǵasyn.
Dosyńnan kóńiliń qalmasyn,
Jaǵańnan dúshpan almasyn.
Jolyń bolyp jortqanda,
Jolyńdy Qyzyr jalǵasyn.
Áýmın!

Berek bersin asyńa,
Baq kelip qonsyn basyńa.
Balyn tatyp ómirdiń,
Jambyldyń jetip jasyna.
Qýanyshpen dostaryń,
Jınala bersin qasyńa.
Qoıyń qozdap egizden,
Eshkiń týyp segizden.
Maıdan qolyń ketpesin,
Soǵymyń bolyp semizden.
Aıtyp júrsin qonaǵyń
Tańdaıdan ketpeı jegizgen.
Shalqyp jatsyn dáýletiń,
Tasyǵan seldeı teńizden.
Baıandy Alla baq bersin,
Adalyn bersin aq bersin.
Ataǵyń ketip Alashqa,
Astyńa altyn taq bersin.
Áýmın!

Atymtaı jomart sekildi,
Tasytsyn Alla nıetińdi.
Dosyń túgil dushpanyń,
Qaıtarmasyn betindi.
Tóle bıdeı sózderiń,
Halqyńa bolsyn ótimdi.
Qyryq jigit, qyryq qyz,
Qorshap júrsin kóshindi...
Tórt túligiń qaptasyn,
Saı menen saıyn tósindi.
Darıadaı dáýletiń,
Arnadan asyp quıylsyn.
Sáýleli bolyp sáýletiń,
Teń — teń bolyp jıylsyn.
Baq kelip qonyp basyńa,
Kóńiliń kóldeı shalqysyn
Peıilińe qonǵan qonaǵyń,
İshpeı — jemeı balqysyn.
Áýmın!

Er — azamatqa bata
Sóziń ataly,
Atyń jotaly bolsyn.
Bıeń qulyndy,
Túıeń botaly bolsyn.
Qoıyń egizden,
Eshkiń segizden tapsyn.
Kelin aıaǵymen,
Qoıshy taıaǵymen jaqsyn.
Kóńiliń dıly,
Basyń syıly bolsyn.
Qyzyń ıbaly,
Ulyń mıly bolsyn,
Qosaǵyń saramjal,
Aıshadaı aq adal bolsyn.
Kemimeı parqyń,
Qadirli halqyń
Basyndy baǵalar bolsyn.
Óziń sary tisti qarıa,
Dáýletiń darıa bolsyn.
Áýmın!

Atyń tulpar,
Qusyń suńqar bolsyn.
Jeliń bıeli,
Kóshiń túıeli bolsyn.
İsiń júıeli,
Basyń kıeli bolsyn.
Qyzyń qıaǵa,
Ulyń uıaǵa qonsyn.
Saparyń sátti,
Jegeniń tátti bolsyn.
Baıandy bolyp,
Baq, dáýlet qonyp,
Kóńiliń tolsyn.
Áýmın!

Syrtyńnan dushpan júrmesin,
Kóńilińe úreı kirmesin.
Kóre almaǵan kúnshilder,
Kúshikteı shýlap úrmesin.
Syıly etip Alla basyńdy,
Ǵumyrly qylsyn jasyndy.
Arýaq qoldap ór, shyńǵa,
Domalatsań tasyńdy.
Qadirin bilgen anańnyń
Qyzyǵyn kórgin balańnyń
Kúniń men isiń túspesin,
Qolyna topas sarańnyń
Asqaq bolyp armanyń,
Araılap atsyn tańdaryń.
Maqsatyńa jete ber,
Aman bolyp mal — janyń.
Áýmın!

Jas jubaılarǵa bata
Shańyraqtaryń bıik,
Bosaǵalaryń berik bolsyn.
Baý — baqtaryń,
Alma men órik bolsyn.
Basyńda dáıim,
Qulpyrǵan qundyz bórik bolsyn.
Aq júzine jaryńnyń,
Aq kımeshek kórik bolsyn.
Qudaı qalasa,
Kóp uzamaı jerik bolsyn.
Torsyq shekeli ul týyp,
Ol ózińe serik bolsyn.
Áýmın!

Qol ustasyp ótińder,
Armandaryńa jetińder.
Jemisi mol daraqtaı,
Órkendender, ósińder.
Boldyndar aq nekeli,
Bólinbender eki eli.
Appaq kelin ul týsyn,
Aıdaı torsyq shekeli.
Júzge kelip jastaryń,
Appaq bolsyn shashtaryń.
Shóbereńe urysqanda,
Qaltyldasyn bastaryń.
Áýmın!

Dárkembaı ustanyń batasy
Ǵajap talant bersin!
Ǵalamat talap bersin!
Keńdigiń jerińdeı bolsyn!
Meıirimiń elińdeı bolsyn!
Ómir — kórigiń óshpesin!
Dostaryń janyńnan ketpesin!
İsińe jurt súısinsin!
Qýanbaı áste ótpesin!
Uldaryń baı, dúbirli bolsyn!
Urpaǵyń úbirli — shúbirli bolsyn!
Áýmın!

Orysbaı Ábdildauly batasy
El kóńili shalqysyn,
Kún nuryna balqysyn.
Perzentteri tik turyp,
Qyzmet etsin halqy úshin.
Qara jerge shanshylyp,
Orman bolsyn talshybyq.
Egin — jaılar jaıqalsyn,
Aqjaýynǵa malshynyp.
Bezingender bozdasyn,
Qoı egizden qozdasyn.
Jumyr basty pendeler,
Oılamasyn óz basyn.
Buzaý úzip buıdasyn,
Sıyr ýyz syılasyn.
Kóje quıyp kórshiler,
Birin — biri qınasyn.
Qyl qúıryqty ósirip,
Qulyn shapsyn kósilip.
Jylqyshylar quryq cap,
Shattansyn bir tós uryp.
Otar kóshin bastaǵan,
Aı múıizben jasqaǵan,
Aq serkeler kóbeısin,
Etke ótkizip tastaǵan.
Kók qaýlasyn dúrkirep,
Jaýyn jaýsyn sirkirep.
Jańa dúnıe jańǵyrsyn,
Oı — sanany silkilep!
Áýmın!

Jaı qolyńdy qurdasym,
Ǵumyr keshkin bir ǵasyr.
Sıpalap ót ómirden,
Qosaǵyńnyń syrǵasyn.
Aǵaıyn — jurt azbasyn,
Oılamasyn óz basyn.
Babalardan ulasqan,
Jón — joralǵy tozbasyn.
Berik bolsyn, bel, myqyn,
Qorǵashtaı bil el qutyn.
Esti bolsa er jigit,
Halyq aman, jer bútin.
Tasyp ketpeı meımana,
Nápsińdi tyı, eı, bala!
Qaltyldaǵan qarttar men
Artynda bar keıýana.
Arýlar kóp úmitti,
Ardaq týtqan jigitti.
Arqa súıer árqashan,
Azamatqa bilikti.
Ómir gúli ár úıdiń,
Qorǵany bol sábıdiń.
Qudiretińdi hosh kórip
Sonda ǵana tanımyn.
Qaıyrym jasa jarlyǵa.
Jomarttyq tán arlyǵa.
Aıtyp — aıtpaı ne kerek,
Jaryq kúnde qalǵyma!
Áýmın!

Jer qaıyssyn jylqysy,
Tynysh bolsyn uıqysy.
Qozdap jatsyn qoılary,
Tarqamasyn toılary.
Botalasyn túıesi,
Qorǵap júrsin kıesi.
Egiz tapsyn eshkisi,
Renjitpesin esh kisi.
Saıǵa syımaı sıyry,
Malǵa tolsyn qıyry.
Ozyp kelsin qosqany,
Alqalasyn dostary.
Uzyn bolsyn quryǵy,
Uzatpaıtyn uryny.
Oıyna alǵan tilegi,
Oryndalsyn únemi.
Qut — bereke darysyn,
Ýyzdyǵy jarysyn.
Jarqyrasyn Aı — Kúni,
Asyp tursyn aıbyny.
Ósip — ónsin urpaǵy,
Shýaq shashsyn nur tańy.
Aýlaq bolsyn, ýaıym,
Saqtap júrsin Qudaıym!
Áýmın!

Balalarǵa baq qonsyn,
Perishteler jaq bolsyn!
Kileń bestik syılansyn,
Imandylyqqa ılansyn!
Bıikte qalyqtasyn,
Oqýdan jalyqpasyn!
Aýyryp — syrqamasyn,
Úlesten qur qalmasyn!
Ónerge qushtar bolsyn,
Talantyn ushtar bolsyn!
Kitapqa qumar bolsyn,
Halqyna unar bolsyn!
Ómirde syılas bolsyn,
Ókpege qımas bolsyn!
Qudaıym qýat bersin
Kóńilge shýaq bersin!
Qalamy jorǵalasyn,
Bestikti dorbalasyn!
Kúndeı bop kúlimdesin,
Syndardan súrinbesin!
Murattas bolsyn — daǵy,
Jarqyrap jansyn baǵy!
Qulashyn keńsermesin,
Bos júrip teńselmesin!
Alysqa kózin tiksin,
Aq bata sózimdi uqsyn!
Maqsaty zordan bolsyn,
Eline qorǵan bolsyn!
Aq sútti aqtar bolsyn,
Otanǵa maqtan bolsyn!
Ustazyn ulyqtasyn,
Osyny umytpasyn!
Áýmın!

Dýbaı aǵanyń batasy

Nar artatyn júgiń bolsyn,
Júregińniń túgi bolsyn.
Eliń úshin erinbeıtin
Tabanyńnyń búri bol!
Qarasaıdaı batyr bol!
Jambyldaıyn aqyn bol!
Keýdeńe ıman uıalar
Óz elińe jaqyn bol!
Áýmın!

Alpys tilekten turatyn bata

Bas bata. Orazaqyn Asqar

Naýryz batasy
Nıetteriń aq bolsyn,
Naýryzdyń aqsha qaryndaı.
Bastaryńa baq qonsyn,
Shashtaryńnyń barlyq talyndaı!
Sanasy asyp adamnyń,
Kóńilde kir qalmasyn.
Qýty qashyp jamannyń,
Jaqsy tapsyn jalǵasyn.
Tynysh bolsyn dalamyz,
Túgel bolsyn nýymyz.
Taza bolsyn aýamyz,
Tunyq bolsyn sýymyz.
Qaıǵy — ýaıym joq bolsyn,
Oralmasyn kez ógeı.
Yrysymyz kóp bolsyn
Búgingi naýryz kójedeı!

Jas jubaılarǵa bata
Ońaı da emes, qıyn da emes úı bolý,
Úı bolý — úıge qamqorlyq jasap úırený,
Qabaǵyn baǵý, kóńilin tabý jaryńnyń,
Ekeý bop ómir súrýdiń jaıyn úırený.
Qashan da jarǵa keregi jyly nazaryń,
Birińe — biriń tarttyrma kútý azabyn.
«Men búıtip edim, sen nege súıtpeı júrsiń?» dep,
Saýdanyń úıge ornatpaý kerek bazaryn.
Jaqsy úıde bolar — ishki de, syrtqy saıasat,
Aıaıyq jardy, bireýdi eger aıasaq,
Otbasynda da bar áskerı qatań qupıa,
Júrmeńder áste ishkini syrtqa jaıa cap.
Asyǵystyqtan, ashýdan abzal bezingen,
Dos bolý kerek qashan da sabyr, tózimmen,
Jar degen óziń, ózim dep tapqan jalǵyzyń,
Keshirimdi bol, kelispeı júrme ózińmen.
Kıeli zatjoqjaryńnyń mahabbatynan,
Ekeýińdi de aıalaýǵa ony shaqyram.
«Qosaǵyńmenen qosa aǵar!» degen tilekti
Aıtamyn barlyq úlken úılerdiń atynan.

Ekeýińe
Qıyn da emes, ońaı da emes úı bolý,
Oı bólý úıge, qamqorlyq jasap úırený,
Kóńilin tabý, qabaǵyn baǵý jaryńnyń,
Ekeý bop ómir súrýdińjolyn ıgerý.
Bolady onda ishki de syrtqy — «saıasat»,
Aıaıyq jardy bireýdi eger aıasaq,
Jaqsy úıde bolmaq áskerı qatań qupıa,
Júrmeńder áste ishkini syrtqa jaıa cap.
Qashanda jarǵa keregi jyly nazaryń,
Jalǵyzsyratpa, tartqyzba kútý azabyn.
«Men súıtip edim, sen nege búıtpeı júrsiń», — dep,
Saýdanyń úıge ornatpaý kerek bazaryn.
Asyǵystyqtan, ashýdan abzal bezingen,
Dos bolý kerek qashan da sabyr — tózimmen.
Jar degen óziń, ózim dep tapqan jalǵyzyń,
Keshirimdi bol kelispeı júrme ózińmen.
Kıeli zat joq — jaryńnyń mahabbatynan,
Ekeýińdi de aıalaýǵa ony shaqyram.
— Kósegeleriń kógersin! — bergen aq batam
Senderden búryn úı bolǵandardyń atynan.

Seıit Kenjeahmetulynyń batasy

[Redaksıa eskertýi: bul mátinniń avtory — Seıit Kenjeahmetuly. Avtorlyq quqyq kúshinde. Jarıalamas buryn derekkózdi kórsetińiz nemese quqyq ıesimen kelisińiz.]
Aınalaıyn, attasym,
Talantyń sýdaı qaptasyn,
Ataǵyń Abaıdaı bolsyn,
Abyroıyń Abylaıdaı bolsyn,
Júrekti bolsań Qabanbaı jebesin,
Bilekti bolsań Bógenbaı jebesin.
Naýryzbaıdaı batyr bol,
Baýyrjandaı batyl bol,
„Jalǵyz bolsań Allany esińe al,
Jarly bolsań paıǵambardy esińe al,
Azamat bol, arly bol,
Qataryńnyń aldy bol,
Bilimińmen áldi bol,
Halqyń bolsyn tiregiń,
Berik bolsyn bilegiń,
Qabyl bolsyn tilegiń,
Júz jyl soqsyn júregiń.
Dos — jaranyń súıinsin.
Dushpanyń ishteı kúıinsin,
Basyńa baqyt quıylsyn!
Áýmın!

Ábdirahman Ólmesqulynyń batasy

A, Qudaıym, ońdasyn,
Ońdaǵannyń belgisi,
Qaıyrly etip basyńa
Baq pen Qydyr ornasyn.
Dýshpanyń ústem bolmasyn.
Áýlıe, arýaq kóterip,
Ǵaıyp Eren, Qyryq shilten qoldasyn.
Mańaıyń úbirli — shúbirli bolsyn.
Olarǵa jáne ǵumyr bersin,
Aýzyndaǵy sózi dýaly bolsyn,
Teń qurbylarynyń aldy bolsyn.
Kelgen Qydyr ketpesin,
Jamandyq kelip jetpesin.
Sapar júrseń, jolyń bolsyn,
Qaltań tolǵan pulyń bolsyn.
Jarylqasyn qorǵaýshyń,
Ǵajaıyp áýlıedeı piriń bolsyn!
Úı — ishi, bala — shaǵań aman bolsyn,
Tynyshty halqymyzǵa zaman bolsyn.
Tabıǵat taýsylmaıtyn rızyq bersin,
Tartylǵan dastarqanda taǵam bolsyn.
Abyroı, amandyǵyń arta bersin,
Baq — dáýlet mal — janyńa qosa bersin.
Er jetip, balalaryń batyr bolyp,
Ómirleri qyzyqty bola bersin.
Úıińe jaqsy adamdar kele bersin.
Taýfyqty, ınabatty kelin bersin.
Aq kóńil, ata — anaǵa jaqyn bolyp,
Qyzyǵyn el — jurttyń kóre bersin!

Medetbek batyrdyń batasy

Batam, batam batasyn
Batam jerde jatpasyn!
Osy otyrǵan shańyraqqa
Barsha áleýmet, jurtshylyq
Jaqsylyqpen attasyn!
Dáýleti artyp, qut ornap
Suq kózderden saqtasyn!

Birinshi tilek tileńiz. BUHAR JYRAÝ

BUHAR JYRAÝ
Birinshi tilek tileńiz,
Bir Allaǵa jazbasqa!
Ekinshi tilek tileńiz,
Bir shuǵyl pasyq zalymnyń
Tiline erip azbasqa!
Úshinshi tilek tileńiz,
Úshkilsiz kóılek kımeske!
Tórtinshi tilek tileńiz,
Tórde tósek tartyp jatpasqa!..
Besinshi tilek tileńiz,
Bes ýaqytta bes namaz,
Bireýi qaza qalmasqa.
Altynshy tilek tileńiz,
Alpys basty aq orda
Ardaqtaǵan aıaýlyń
Bireýge olja bolmasqa!
Jetinshi tilek tileńiz,
Jelkildegen tý kelip,
Jer qaıysqan qol kelip,
Sonan sasyp turmasqa!
Segizinshi tilek tileńiz,
Segiz qıyr, shartarap
Jer tuldanyp turmasqa!
Toǵyzynshy tilek tileńiz,
Tóreńiz taqtan taımasqa!
Toqsandaǵy qart babań,
Topqa jaıaý barmasqa!
Onynshy tilek tileńiz,
On aı seni kótergen,
Omyrtqasy úzilgen,
Aıazdy kúnde aılanǵan,
Bultty kúnde tolǵanǵan.
Tar qursaǵyn keńeıtken,
Tas emshegin jibitken,
Anań bir arqyrap qalmasqa
On birinshi tilek tileńiz,
On barmaǵy qynaly,
Omyraýy juparly,
Iisi jupar ańqyǵan,
Daýsy qýdaı sańqyǵan,
Nazymenen kúıdirgen,
Qylyǵymen súıdirgen,
Ardaqtap júrgen bıkeshiń,
Jylaı da jesir qalmasqa!

Jar basyna qonbańyz,
Daýyl soqsa úı keter.
Jatqa tizgin bermeńiz,
Jalamenen bas keter.
Jamanmen joldas bolsańyz
Kóringenge kúlki eter,
Jaqsymen joldas bolsańyz,
Aıyrylmasqa sert eter.
It júgirtip, qus salsaq,
Kıgen tonyń túlki eter,
Sypaıy syryn bildirmes,
Aqyryn ǵana búlk eter.

Kósh bastaý qıyn emes,
Qonatyn jerde sý bar.
Qol bastaý qıyn emes,
Shabatyn jerde jaý bar.
Sharshy topta sóz bastaý qıyn,
Sheshýin adam tappas daý bar.

Jal, quıryǵy qaba dep,
Jabydan aıǵyr salmańyz!
Qalyń maly arzan dep,
Jaman qatyn almańyz!
Jabydan aıǵyr salsańyz,
Jaýǵa miner at týmas.
Jaman qatyn alsańyz,
Topqa kirer ul týmas.
Jaman qatyn alǵanyń –
Tórkinine bere almaı,
Tósegine jata almaı,
Teń qurbysy kelgende,
Ońdy jaýap qata almaı,
Jalǵanda qor bolǵanyń.
Taýdan aqqan tas bulaq,
Tasysa quıar teńizge,
Qansha maly kóp bolsa,
Baı qýanar egizge.
Jamannan jaqsy týsa da,
Jaqsydan jaman týsa da,
Tartpaı qoımas negizge.

Jaqyn jerden shóp jese
Jerdiń sánin ketirer,
Aǵaıynnyń arazy
Eldiń sánin ketirer,
Abysynnyń arazy
Aýyl sánin ketirer.

Bul, bul úırek, bul úırek,
Bul úırekteı bolyńyz,
Sýdan sýǵa shúıgýmen
Kólden kólge qonyńyz.
Baılar uǵly shoralar
Bas qosypty desin de,
Mań — mań basyp júrińiz,
Baısaldy úıge túsińiz.
Aınala almaı at ólsin,
Aıyra almaı jat ólsin.
Jat boıynan túńilsin,
Bárińiz bir eneden
týǵandaı bolyńyz.

Alla degen ar bolmas
Aqtyń joly tar bolmas
Tar peıildi keńimes,
Keń peıildi kemimes.
Berem degen qutylmas,
Berik baılaǵan sheshilmes,
Qazýly joldar kómilmes,
Qartaısań qart babańdy syılaı ber,
Kúnderdiń kúni bolǵanda
Kimder de kimniń deısiń beli búgilmes.

Qara arǵymaq arysa,
Qarǵa adym jer muń bolar,
Esil kózden nur taısa,
Bir kórýge zar bolar.
Batpaqty saıǵa sý tússe,
Atyń aryp kelgende
Ótkel bermes kesherge,
Qaıyrsyz ıtke mal bitse,
Ańqań quryp kelgende
Saýmal bermes isherge.
Jaman bolsa alǵanyń.
hámmátli týǵan esil er,
Kıim pishse ol qatyn,
Jaǵasy keter kóntıip,
Etegi keter salpıyp,
Úlgi bolmas pisherge.

Aıdy batpas demeńiz,
Aınala ishse taýsylmas
Kól sýalmas demeńiz.
Qursaǵy qushaq baılardan
Dáýlet taımas demeńiz,
Jarlyny jarly demeńiz,
Jarly baıǵa teń kelip,
Jaılaýǵa jarysa kóshpes demeńiz,
Jalǵyzdy jalǵyz demeńiz,
Jalǵyz kópke teńelip,
Bir japanda soǵysyp,
Kegin almas demeńiz.
Qýlandar oınar qý taqyr
Qýraı bitpes demeńiz.
Qýraı bitpes quba jon
Qulan jortpas demeńiz.
Qursaǵy jýan boz bıe
Qulyn salmas demeńiz.
Qýlyq týǵan qulasha
Qursaqtanbas demeńiz.
Qý taıaqty kedeıge
Dáýlet bitpes demeńiz.

Baýyrjan Momyshulynyń bergen batasy

Baýyrjan Momyshuly
Illahı Qudaıa,
Tilegimizdi qabyl et,
Imanymyzdy kámil et.
Tozaqtyń otynan saqta,
Qańǵyǵan oqtan saqta,
Paraqor sottan saqta,
Kirli sýmeı jýystan saqta,
Yntymaqsyz týystan saqta,
Qara júrek batyldan saqta,
Kók doly qatynnan saqta.
Adamdy qadirlemes eserden saqta,
Nandy basqan kesirden saqta,
Tatymsyz qyzyńnan saqta,
Uıatsyz ulyńnan saqta,
Qaıyrymsyz jekjattan saqta,
Jalqaý bala, tek jat teksizden saqta,
Túnere atqan tańnan saqta,
Jańbyrsyz shańnan saqta,
Jastarynda ádep joq,
Ólgenine bátýa joq,
Qur aıǵaı, shat — shálekeı dańnan saqta!
Áýmın!

Amangeldi batyrǵa Dosaı sheshenniń bergen batasy

Er bolsań, em bol! El súısiner bel bol! Úmbetáli aqynnyń batasy

Úmbetáli aqynnyń batasy
Er bolsań, em bol!
El súısiner bel bol!
Er júrek ekpindi,
El bastaýshy sen bol!

Aq batamdy bereıin,
Ústem bolsyn mereıiń.
Árqashanda Qudaıym,
Jaqsylyqqa jetkizsin.
Jaqsylyq senen ketpesin,
Jamanshylyq jetpesin.
Adal bolsyn joldasyń,
Aman bolsyn mal basyń.
Qosaǵyńmen qosa aǵar,
Qosaǵyń jalǵyz qalmasyn.
El irgesi aman bolsyn,
Ádiletti, tynyshtyqty zaman bolsyn!
Shapyrashty — ásilim,
Aıqym ata — násilim,
Áıtek degen arǵy atam.
Elim degen jigitke
Ómiriniń bári — syn!
Qut — bereke, yntymaq
Urpaǵyna darysyn!
Batyr týǵan jigittiń
Árkim biler shabysyn.
Jetesi bolsa jigerli
Jibermes kek pen namysyn!

Dosmaıyldyń batasy

Áppaq aqqý, áppaq qaz,
Keler jyly bolar jaz.
Áppaq kóńil, áppaq tań,
Ǵumyr degen tym — aq az.
Kókte ushqan pirlerim,
Sendermen birge birledim
Sendermen ushyp túrlendim.
Tilegimdi qabyl et,
Aldyma kelgen pendemniń
Syrqaýyn emde, tezdep jaz!

Jyraýdyń úlken piri Qorqyt ata,
Bata alǵan tamam baqsy asqan ata.
Tań qalyp jurttyń bári turady eken,
Qobyz alyp Qorqyt ata kúı tartqanda.
Sózdiń basy bismillá,
Bismillásiz is qylma!
Bismillá deseń Qudaı bar.
Jyn — shaıtan kórinse,
Syrtymnan ári qýalaı ber...
Babalarym dem bergen,
Ózderińe qol bergen.
Úlken ata er arýaq
Talaı jerden jol kórgen.
Áýlıege dem bergen,
Aıtar sózge em bergen,
Jeti ólikke jan bergen,
Jeti pirge qol bergen.
Jaýlanbaı — aq kelińiz,
Myna aýrýdy kórińiz:
Eter buǵan em bar ma?
Salar buǵan dem bar ma?
Aıtatuǵyn mal bar ma?
Shyǵatuǵyn jan bar ma?
Tóńirekti boljańyz.
Aqylmenen tolǵańyz,
Áýeli Qudaı eldi ońda,
Eldi ondasań erdi ońda,
Muhammetteı paıǵambar,
Aınalaıyn, sen de ońda!
Qalam shirip moınyńda,
Duǵalaryń qoınyńda,
Tóńirekke kóziń sal,
Áleýmet otyr úıińde,
Sanap juldyz batyrǵan,
Sarǵaıtyp tandy atyrǵan.
Myń kisige barabar,
Aqsaqaldy babańyz,
Bizder sizdiń balańyz.

Kereı Toqsan bıdiń batasy

Qarada Qazybekteı baqytty bol,
Aqsúıek Ahmetteı taqytty bol!
Jappasta Jarasbaıdaı túıeli bol,
Qypshaqta Kenebaıdaı bıeli bol.
Kereıde Jánibekteı aqshaly bol,
Buǵynyń múıizindeı shaqshaly bol.
Násiliń Quraıyshtyń ǵıblasyndaı,
Qojahmet Iassaýıdeı kıeli bol.
Seri Ǵaly arystandaı balaly bol„
Bir túnde bes júz namaz ada qylǵan,
Shapatly Batımadaı analy bol.
Shaqshaqta Qazybekteı ataly bol,
Uly júz Sáýenedeı bataly bol.
Abylaıdan kem bolmasyn
Jumsaǵan Apataýǵa sansyz myń qol.
Táýfikte tórt ǵıblan túgel bolsyn,
«Áýmın» dep, qolyńdy jaı, aıtarym sol.
Bolǵanda taǵam sizden, ykdas bizden,
Endi qandaı tileısiz bata bizden?!
Áýmın!

Bekentaıdyń batasy

Áýeli Qudaıym ońdasyn,
Oń jolyna bastasyn.
Ǵaıyp Eren Qyryq shilten
Qoldaýshyń bop qorǵasyn.
Malyń menen basyńa
Esh jamandyq bolmasyn.
Baqyt bersin basyńa,
Bereke bersin asyńa,
Kelmesin dúshpan qasyńa.
Bata berýshi bizderden bolsyn,
Qabyldaýshy Qudaıdan bolsyn.
İshkeniń adal bolsyn,
Aıtqanyń ádil bolsyn.
Tarazyly, berekeli bol,
Aq júzdi keńpeıil bol.
Qaz daýysty Qazybek,
Qara balýan Jánibek,
Adassań jolǵa sala júrsin,
Pále — jaladan qaǵa júrsin.
Túrkebaı atam arýaǵy qoldasyn,
Bataly ata torlasyn.
Dastarqanǵa bal tóksin,
Qyzyl ala nar shóksin.
Baq qarasyn,
Qydyr darysyn.
Bergen batam qabyl bop,
Jarylqasyn Qudaıym.
Allaýakbar!

Qanjyǵaly Asaýbaıdyń batasy

Kóter bilekti,
Bersin tilekti.
Áýeli qýdaı ońdasyn,
Ájdi — áýlıe qoldasyn.
Qyzyr menen Qyryq shilten,
Piriń bolsyn — joldasyń.
Asa da jurtqa barǵanda,
Qadirli bolsyn óz basyń.
Segiz ingen botalap,
Seksen saýlyq qozdasyn.
Segiz kelin qońdasyn,
Seni kózdegen dýshpandy
Bir Alla ózi jondasyn.
Dárejeń asa bersin,
Dushpanyń sasa bersin.
Seni kózdegen dushpandy
Páleket basa bersin!
Allań jar bolsyn!
Fatıham qabyl bolsyn.
Ketkeniń kelip,
Kemtigiń tolsyn!
Áýmın!

Baýyrjan Momyshulyna ákesiniń bergen batasy

Aq júrek bolyp joldasyń,
Adaldyq seni qoldasyn.
Jaqsylyq úshin tiresseń,
Janyńdy aryń qorǵasyn.
Aryndy bolsyn shabysyń,
Alymdy bolsyn tabysyń,
Naızadaı bolsyn namysyń.
Er jigitke bári syn.
Qıyndyq kórseń, muqalma,
Aýyrlyq kórseń juqarma,
Qamqorshy bol kishige
Úlkendi úlgi tut, aǵa!
Áýmın!

Medeýdiń aıtqandary

Surasań arǵy atamdy er Pusyrman,
Jaqsy bolmaǵy adamnyń pıǵylynan.
Oına, kúl jas kúnińde dep aıtamyn,
Paıda joq ólgennen soń jıǵan maldan...
Qurdasyńmen jarasyp júr,
Joq jigitke qarasyp júr.
Aýzynda Alla, kóńilinde táýbesi joqtar,
Qara tuman tósinde adasyp júr.
Tóńiregińe dushpandyq etpe,
Zamanyńmen sanasyp júr!

Suranshy batyrdan bata suraǵanda

Batyr el úshin týady,
Baǵlan jer úshin týady.
Ata turyp ul sóılemes bolar,
Ana turyp qyz sóılemes bolar.
Aǵa turyp — ini jolyn almas bolar,
Óıtip uıatqa qalmas bolar.
Aǵa degen aspandaǵy — shyraq,
Aq jaılaý, altyn turaq.
Bul altin tondy
Suranshy aǵama jabamyn.
Sóıtip, sol kisiniń aq batasyn alamyn!

Jambyldyń batasy

Qudaıym bul úıge duǵa bersin,
Til — aýzyn dushpanyńnyń býa bersin.
Kelinniń balaǵynan bala saýlap,
Salpy erin sary balalar týa bersin!

Bul eki jasqa
Densaýlyq, amandyq berip,
Uzaq ómir bersin.
Adaldan ber,
Aqtan ber,
Pále — jaladan saqtaı ber.
Er mańaıyn baqqa ber,
Abyroı asar jaqqa ber,
Batpas kúndeı shat kóńil,
Jańa qosaq jasqa ber.
Zor mahabbat
Ómirlik serikteri bolsyn.
Baqyttary baıandy bolyp,
Jańa ómirde
Joldary sátti bolsyn,
Úbirli — shúbirli bolsyn,
Mereıleri ústem,
Mártebesi zor,
Adamgershiligi mol bolsyn!
Bir — birine súıikti,
El — jurtyna súıkimdi,
Otbasyna syıymdy bolsyn!
Osy tilek qabyl bolsyn!

Atańnan bata al, balam,
Arǵymaq atqa min, balam.
Aq saqalym jelbirep,
Artyńnan qarap men qalam.
Qúlaǵyńda, qulynym,
Daýysym júrsin jyrlaǵan.
Alǵadaıym arly ediń,
Atańnyń sózin syılaǵan.
Perzentimniń aldy ediń
Kóńilimdi qımaǵan.
Attandyrdym maıdanǵa,
Aman — esen júr, balam!
Abyroıǵa ıe bol,
Aǵat baspa bir qadam.
Ataq bergen atańa,
El qadirin bil, balam!
El erligi, birligi,
Synǵa túsken bul zaman!
Saǵan aıtqan sózimnen,
Sabaq alsyn tyńdaǵan,
Aıtylǵan sóz dep uqsyn,
Ańǵarly jan «bul maǵan».
Qosh, qosh, balam, qosh aıttym,
Qolymdy, mine, shoshaıttym!

Balalar, amanbysyń, shyraqtarym,
Maıysyp kólge bitken quraqtarym!
Júrmesem esendesip tura almaımyn,
İshinen asyp ketse bir aptanyń.
Qonaqqa keldi mine, Jambyl atań,
San jyldar júk kótergen búkir jotam,
Qart babań dáýirine meıiri qanǵan
Qýanyp jastyǵynan sendeı botam.
Bilemin ómirleriń turǵan jaınap,
Kúndiz, tún jastyq úshin jaryq saılap.
Aı, juldyz, kúnniń kózi, jel menen sý
Bári de senderdiki álemge aıǵaq.

Asaryń asqar taý bolsyn,
Júzeriń muhıt kól bolsyn.
Súıeneriń el bolsyn,
Dushpanyń qara jer bolsyn!
Esigińniń aldy oı bolsyn,
Oıyńtolǵan qoı bolsyn.
Kúnde aýylyńda toı bolsyn!
Jaqsyǵa elikte,
Jamanǵa jelikpe,
Árdaıym shabytty bol!
Sarqylmas baqytty bol!

Iá, Qudaıym ońdasyn,
Baq pen qydyr ornasyn.
Bala — shaǵań aman bop,
Qyzyr bolsyn joldasyń.
Iá, Qudaıym ońdasyn,
Oń jolyna bastasyn.
Jaqsylyǵy járdem bop,
Kóterip Alla tastasyn.
Pále menen jaladan,
Bir Alla ózi saqtasyn
Óse bersin maqsatyń
Shyǵa bersin jaqsy atyń,
Kósegeńdi kógertip
Jamandyqtan saqtasyn.
Áýmın!

Iá, Qudaıym ońdasyn,
Baq pen qyzyr ornasyn.
Ǵaıyp beren, qyryq shilten,
Árqashan bolsyn joldasyń.
Esirkeseń eldi qyl,
Jarylqasań jandy qyl.
Tepeńdesip kelgende
Teń qurbyńnyń aldy qyl.
Ber tileýin, al tusaýyn
Bir Allamyz qoldasyn.
Áýmın!

Ótirikti súımedim,
Dúnıe úshin kúımedim.
Altynyna bireýdiń,
Jolda jatsa tımedim.
Dýman topty qaq jaryp,
Jastyq shaqta júrgenim.
Aq bókendeı jelgenim,
Aqynnyń kórip mergenin.
Ómirmenen janasyp,
Jarlymenen sanasyp,
Aqıqatty sóıledim.
Aq dombyra mergenim,
Sózdiń oǵyn kezesem,
Alystan atyp jetkizdim.

Sarybaı bıdiń Jambylǵa bergen batasy

Aý, Jambyl, bata surap kelip qapsyń,
Qobyz tastap, qolyńa dombyra apsyń
Óleńińniń arasynan qyl ótpesin,
Aldyńnan injý — marjan ózen aqsyn.
Jambyl — aý, Ekeı eli — óleń degen,
Jel sózge árbir qazaq eleńdegen.
Kózinde — ot, kókiregińde jyryń tunyq
Túbinde aqyn shyǵad senen kenen.
Ekeıdiń aty shyqqan óleńmenen,
İri aqyn moıny ozyq kórem senen,
Súıinbaıdyń sózin jalǵar — altyn kómbe,
Batamdy túbi saǵan berem degen.

Er bol!
Eldiń ózegi bol!
El — jurttyń júregi bol!
Kópti oılar tiregi bol!
Kópshilikpen kóbeıesiń
Arqa súıer, bilegi bol!
Jurtym deseń jarylqasyn
Meniń berer tilegim sol!

Ásettiń batasy

Al, batamdy bereıin,
Arta bersin mereıiń.
Qoıǵa tolyp órisiń,
Alshy tússin keneıiń.
Qulyn — taıyń shurqyrap,
Tassyn baǵyń, mereıiń!
Basyńa bult qonbasyn,
Ómir gúliń solmasyn!
Tóbeńe kún úıalap,
Tirligińdi ońdasyn!
Qıyndyqqa qaıyspa,
Aryń bolsyn joldasyń!
El bastasań batyr bop,
Er Jánibek qoldasyn!
Dushpandaryń jer shuqyp,
Saǵy synyp sorlasyn!
Sýdaı tasyp dáýletiń,
Esh jamandyq bolmasyn!

Altynǵa balar tastaryń,
Altaıyń baǵyń — asqaryń.
Sonyń kúlli qyzyǵyn
Kóre bersin jastaryń!
Birińe — biriń qorǵan bol,
Búlinbesin bastaryń.
Temir torǵa tússeń de,
Dos — jarandy satpaǵyn!
Juldyzyń jansyn tóbeńde,
Biraq asyp — taspaǵyn!
Qarıalar aqylmen
Eldi ilgeri bastaǵyn!
Tosqaýylǵa toryqpaı,
Joldan alyp tastaǵyn!
Kók jelkesi úzilip,
Jer jastansyn qastaryń!
Aıyń týsyn jarqyrap,
Nurǵa tolsyn aspanyń!

Súıinbaı aqynnyń Jambylǵa bergen batasy

O, Jambyl, bata dediń, berdim saǵan,
Baqytty, ómirli bol, júrgin aman.
Batasyn at ornyna berdi ǵoı dep,
Qoımaǵyn bylaı shyǵyp kiná maǵan.
Sońynan Súıinbaıdyń ornyn basyp,
Tilińnen balyń tamsyn sorǵalaǵan.
Japaǵa, rıza bolsyn, aıta barǵyn,
Osymen ókpeleı júrsin maǵan.

Aǵaıyndar, týǵandar,
Júrgen jeriń Nur bolsyn.
Tyndaǵanyń jyr bolsyn.
Jolymyz basqa bolǵanmen
Tilegimiz bir bolsyn.
Áýeli Alla ońdasyn,
Oń jaǵynan tolǵasyn,
Jan — jaǵynan qorǵasyn.
Baq pen dáýlet qatar kep,
Myńǵyryp óssin mal — basyń.
Urpaǵymyz mol bolsyn,
Qaıda barsa jol bolsyn,
Qarıa men qart áje
Aq tilegi ońbolsyn.
Jappar ıem, Qudiret,
Aıtqan sózim qabyl et,
Qazynasy keń Qudaıym,
Oryndalar aqtilek, Aǵaıyn,
baýyr, jaqyndar,
Sál — sál ǵana sabyr et.
Allaýakbar!

Tóle bıdiń Qazybek bıge bergen batasy

Atasyzǵa ata bol!
Batasyzǵa bata bol!
Aryp — ashqan ǵariptiń,
Jel jaǵyna jota bol!
Panasyzǵa pana bol,
Kek saqtamas bala bol!
Dos súıinip, qas syılar.
Asý bermes dana bol!

Tólebıge Qarasaı batyrdyń bergen batasy

Qaraǵym Tóle, aıtqanyń ádil bolsyn,
Tilegiń qabyl bolsyn.
Dushpanyńnyń qarǵysy jetpesin,
Atqan oǵy ótpesin.
Basyńnan baqyt ketpesin.
Babam Báıdibektiń batasy,
Jaýyńnan qorǵap, septesin.
Qasyńdaǵy joldasyńa berekeń artyp júrsin,
Dushpanyń ózińe qorǵalap,
Dosyń bolyp, basyn tartyp júrsin.
Kózińdi jaqynǵa salma, alysqa sal,
Nıetińdi qalysqa sal.
Sıynǵanǵa kıe bol,
Halqyńa ıe bol!
Áýmın!

Tóle bı Álibekuly

Allaǵa jaǵaıyn deseń
Azandy bol, balam!
Halyqqa jaǵaıyn deseń,
Qazandy bol, balam!
Jańbyr jaýmasa jer jetim,
Basshy bolmasa el jetim,
Uqpasqa aıtqan sóz jetim...
Atyń jaqsy bolsa, Er jigittiń pyraǵy,
Balań jaqsy bolsa,
Jan men táıniń shyraǵy.
Áıeliń jaqsy bolsa,
Birinshi — «ımanyń»,
Ekinshi — jıǵanyń
Úshinshi – yrysyńnyń turaǵy...

Alty jasar Tólege bergen Qarasaı babanyń batasy

Qarasaı Álibekpen edi qurby,
Sóıledi ońashada myna syrdy:
Basynda bıliginiń talaı boldym,
Qaq jardy suraýynda qara qyldy.
Týsa da myń qoı egiz — bir — aq qoshqar,
Altynnyń qolyndaǵy qadirin bil!
Tólege qarap tolǵanyp:
... Qarasaıdy oıǵa alyp,
Bir burylyp bata qyl.
Qoıshysy el — ananyń,
Óziń bolǵaı, qaraǵym! — dep sıynyp
Allaǵa,
Bata berdi balaǵa.

Buqar jyraýdyń Naýryzbaı batyrǵa aıtqany

Eı, Naýryzbaı, Naýryzbaı!
Shapyrashty Naýryzbaı!
Asyly ediń asyldyń,
Jasyly ediń jasyldyń.
Eı, Naýryzbaı, Naýryzbaı!
Jaýǵa tıer berenim,
Mıýa aǵashta beregim,
Eńkerisgen jaý kelse,
Betime urar keregim.
Aǵaıyn qyzyl sóz aıtsa,
Ósekke tospas qulaǵyn,
Túk estisem kereńim.
Arandaı ashyp aýyzyn
Seren kelse sestenip,
Attana shabar erenim.
Ólispeı tiri berispes,
Artyqsha týǵan órenim.
Jaý qyspaqqa alǵanda,
Qazaqty qanǵa malǵanda,
Ótkel bermes tereńim!

Qarasaı batyrdyń Esimhannan alǵan batasy

Al, aq batamdy bereıin, qolyńdy jaı:
Allaǵa qylyǵyń jaqsyn,
Tańda mashhar kúnińde
Aldyńnan búlaq aqsyn!
Perishteler mańdaıyńnan ıiskep
Jaýyrynyńnan qaqsyn,
Kókiregiń aq bolsyn!
Qara bosaǵańnan qydyr ketpesin,
Qara shańyraǵyńnan yrys ketpesin,
Atyń alty alashqa tanylsyn
Dushpanyń tabanyńda qyrylsyn!
Atyń — uran bolsyn,
Aıtqanyń quran bolsyn,
Jolbarystyń júregin bersin!
Bar áýlıe, ámbı, arýaqtar qoldaı qorshap,
Bar jaqsylyq tilegindi bersin!
Áýmın!

Qarabıdiń Jánibekke bergen batasy

Bederi joq qamqadan,
Berik toqylǵan bóz artyq.
Bereketi joq aǵaıynnan,
Berik sóılesken jat artyq.
Paıdany alystan qylǵaısyń,
Zalaldy jaqynnan qylǵaısyn.
Tyshqan da ininiń aınalasyna ottamaıdy,
Ony da esińe alǵaısyń.
Qaıtyp kirer esikti,
Qatty serpip jappaǵaısyń.
Qaıtyp kórer dosyńa
Qaırylmastaı sóz aıtpaǵaısyń.
Osyny esińe ala júrseń, eshkimnen
Kem de, qor da bolmaısyń.

A, Qudaıym, ońdasyn! Ahmet Baıtursynov

Ahmet Baıtursynovtyń batasy
A, Qudaıym, ońdasyn!
Ońdaǵannyń belgisi:
Myń saýlyǵyń qozdasyn!
Seksen ingen botalap,
Segiz kelin qomdansyn!
Tilenshiniń bıesin bersin!
Úısin, Qońyrat túıesin bersin!
Bitken arýaqtarǵa tıe bersin!
Allaýakbar!
Qudaıym jarylqasyn, baı qylsyn!
Tórt túligin saı qylsyn!
Ketpes dáýlet bersin!
Mal — basyńa sáýlet bersin!
Keń peıil bersin!
Qurbandyǵyń qabyl bolsyn!
Tilegen tilegińdi bersin!
Allaýakbar!
Asyń, asyń, asyńa!
Bereke bersin basyńa!
Bódenedeı jorǵalap,
Qyrǵaýyldaı qorǵalap,
Qydyr kelsin qasyńa.
Senen baılyq ótpesin!
Táńiri bergen nesibeń
Tepkileseń ketpesin!
Jelińniń eki shetine
Taı shaptyrsa jetpesin!
Keshke kelip jamyrasqan,
Shýyldasyp, mańyrasqan,
Qoshaqannyń enesi
Saýlyq bassyn úıińdi!
Baqaılary syrtyldap,
Múıizderi jyltyldap,
Buzaýlardyń enesi
Sıyr bassyn úıińdi!
Shýdalaryn shań basqan,
Artqy órkeshin qom basqan,
Botaqannyń enesi
İngen bassyn úıindi!
Shińgir — shińgir kisinesken,
Súıinishpen ıiskeseń
Qulynshaqtyń enesi
Bıe bassyn úıińdi!
Allaýakbar!

Muzafar Álimbaev naqyl sózderi

Ashýdyń aǵat bolmaı, saýap bolatyn kezdi de bar.

Asyp tógilse de alǵystyń artyǵy joq.

Apyl — ǵupyl ishken as,
Asqazanǵa túsken tas.

Araqqordyń ústi bútin bolǵanmen, ary jyrtyq.

Aqynnyń ákim bolýy shart emes,
Hákim bolýy shart.

Armannan aıyrsań da,
Allamnan aıyrma.

Aýyldyń alaıaǵy, aýyldan aýlaqta. «Áýlıemin!» dep kókıdi.

Abaıǵa toqtamaıtyn qazaq
Qudaıǵa da toqtamaıdy.

Adam dosynan góri qasyn tereń tanıdy.

Az tyndyrǵan aıǵaıshyl.

Az aqsha sanaǵanmen kóbeımeıdi.

Akademık maqtasa da, aqymaqqa aqyl qonbas.

Aqıqattyń altyny qospasyz.

Aqyldy kitap – atańdaı.

Aıtylǵannyń bári marjan emes,
Aqyndardyń bári Maǵjan emes.

Ashyq qabaqtyń – asy dámdi.

Aqyn – óleńmen oılaıdy,
Órnekpen tolǵaıdy.

Aıtýshysy tabylmasa, án de óledi.

Aqsaqaldyń jasyna jetip aqıqatty aıtpasań, abyroılymyn deme.

Adaldyq ózi – ádildik.

Aq shashty boıasań da, qara bolmas,
Aqymaqty han kóterseń de, dana bolmas.

Ata jaýǵa qul bolǵansha,
Ata jurtta qul bol.

Asyldyń syńary – asyl.

Ardan ádil zań bar ma?

Aldanǵan qyz, ózi de aldaı bastaıdy.

Atańnan pul qalǵansha,
Jyr qalsyn de.

Aralaspaǵan – aǵaıynnan adasady.

Aıar minez, aıyr til,
Talap jeýge daıyn tur.

Alystaǵy arystannyń aqyrǵanynan,
Jaqyndaǵy esektiń baqyrǵany batady.

Arystan maqtasa, ala tyshqan da aıbyndy kóriner.

Aıqaılap sóılegennen góri,
Aqyryn sóılegen sózin jaqsy uqtyrady.

Adamnyń aýylyn umytqany –
Baýyryn umytqany.
Balalyq shaǵyn umytqany –
Ata sútiniń dámin umytqany.

Atasy birdiń,
Batasy bir.

Aqyl – Allanyń bergeni,
Bilim – Adamnyń tergeni.

Arystandy qansha kemitseń de,
Arlannyń ornyna ıe bolady.

Aýrý shalǵa – arsyz, qap arqalatar.

Alańǵasar alty ret amandasar.

Aqylyn kósem etken adaspaıdy.

Allaǵa til tıgizseń, aýzyń qısaıar.

Alǵys alsań da ózińnen,
Qarǵysqa qalsań da ózińnen.

Asyǵys sózdiń asyly az.

Taý syılaımyn dep sendirgen sýaıttan,
Tarydaıdy dámetpe.

Alashynan alystaǵannyń astynan sý shyǵady.

Ataǵyńdy aýystyra alsań da,
Otanyńdy aýystyra almassyń.

Aýrý álek salǵan soń,
Ýaıymǵa túsesiń.
Janyń tátti bolǵan soń,
Ashshy dári ishesiń.

Ata jolyn umytsań, adasasyń,
Aǵarady mezgilsiz qara shashyń.

Ana tilimiz anamyzdaı jalǵyz — aq!

Ar – adamdy sholjańdatpaıdy.

Aına – jetim, aq júzder úńilmese,
Ine – jetim, aq kóılek tigilmese.
Kitap – jetim, jaǵalaı oqylmasa,
Tý da – jetim, bıikke tigilmese.

Atasyn satqan – albasty.
Arýaqtyń jolyn kesken azǵyndaıdy.

Abyroıyńa shaqtap sóıle sózińdi,
Óz sózińnen bıik qoıma ózińdi.

Adam óz armanyna oq atpas bolar.

Jaý jamandyǵyńdy kórse – basynady,
Jaqsylyǵyńdy jasyrady.

Baýyrjan Momyshulynyń aq batasy!

E, Jaratýshy, Jasaǵan!
Tilegimizdi qabyl et,
Imanymyzdy kámil et.
Tozaqtaǵy ottan saqta,
Qańǵyǵan oqtan saqta.
Paraqor sottan saqta.
Kirli sýmen jýystan saqta,
Yntymaqsyz týystan saqta,
Qara júrek batyldan saqta,
Dáıeksiz til taqyldan saqta.
Adaldyqty arbaǵan aqynnan saqta,
Ashý jeńgen aqyldan saqta,
Qaıyrymsyz jaqynnan saqta.
Adamdy qadirlemes eserden saqta,
Nandy basqan kesirden saqta,
Qate isine qınalmas,
Kók doly qatynnan saqta.
Halyqty zábirler bastyqtan saqta,
Jaqynǵa jala jabatyn,
Qanquıly qastyqtan saqta.
Syrty sulý, ishi kir,
Qadir bilmes pasyqtan saqta.
Óz pikiri tatymsyz,
Kisi aqylymen kún kórer,
Tatymy joq jastyqtan saqta.
Nesibe keser kesirden saqta.
Nekesiz bala tabatyn
Joly las jesirden saqta.
Ákiminde shapaǵat joq,
Ádildikte sharapat joq,
Moldasynda sharıǵat joq,
Baılarynda salaýat joq,
Kedeıinde ınabat joq,
Azamatynda ar — uıat joq
Qarıasynda bata joq,
Sózderinde pátýa joq,
Qur aıqaý, shat — shálekeı, dańnan saqta.
E, Jaratýshy, Jasaǵan!
Ómir berseń, jaıly ǵyp ber,
Dáýleti men baılyǵyn ber!
Qarıany kemel, sypaıy ǵyp ber,
Aǵalardy raıly ǵyp ber!
Apalardy meıirli ǵyp ber!
Urpaqtardy namysty ǵyp ber,
Tulparlardy shabysty ǵyp ber!

Jıi qoıylatyn suraqtar

Eń áıgili qazaq batasy qaısy?

Buqar jyraýdyń «Birinshi tilek tileńiz» dep bastalatyn batasy men Baýyrjan Momyshulyna ákesiniń bergen batasy eń keń taraǵandardyń qatarynda.

Jyraýlar batasy nege óleńmen aıtylady?

Jyraýlar poezıasynda sóz maqammen, yrǵaqpen aıtylǵan. Bul batanyń este saqtalýyn jeńildetip, onyń urpaqtan urpaqqa aýyzsha jetýin qamtamasyz etken.

Bul batalardy búgin de aıtýǵa bola ma?

Árıne. Tarıhı batalardy toıda, merekede aıtqanda avtoryn atap ótken jón — bul sózge de, onyń ıesine de qurmet.

Uqsas bólimder

• Qazaqtyń bata-tilekteri: aq bata men tilek sózderdiń tolyq jınaǵy
• Toı batasy: úılený jáne uzatý toıyna arnalǵan bata-tilekter
• Týǵan kúnge tilekter: 18, 25, 40, 50, 70 jasqa arnalǵan bata-tilek
• Dastarhan batasy: as batasy, onyń mátini jáne aıtylý reti
• Dinı batalar: aıt, qurban aıt jáne duǵa túrindegi batalar
• Balaǵa bata: shildehana, súndet toıy, ul men qyzǵa arnalǵan tilekter
• Naýryzǵa arnalǵan bata-tilekter jáne merekelik quttyqtaýlar
• 8 naýryzǵa arnalǵan quttyqtaýlar men tilekter
• Jańa jylǵa arnalǵan quttyqtaýlar men tilekter
• Mektep bitirýshiler men Bilim kúnine arnalǵan tilekter
• Merekelik quttyqtaýlar: Astana kúni, áriptesterge jáne 1 maýsymǵa tilek
• Jolaýshyǵa, kóshke jáne mal-janǵa beriletin bata