Qazaq balany «baqyttyń basy» sanaǵan. Sondyqtan bala dúnıege kelgennen bastap, onyń ómirindegi ár beles — shildehana, besikke salý, tusaýkeser, súndet toıy — batasyz ótpeıdi.

Bul bólimde jańa týǵan bóbekke, ul balaǵa, qyz balaǵa arnalǵan batalar men súndet toıynda aıtylatyn tilekter jınaqtalǵan.

Shildehanada aıtylatyn tilek

Bastalypty ómirdiń kóshi, mine,
Bóleıikshi bóbekti besigine.
Salt-dástúrin ultynyń bilip óssin,
Jigit bolsyn laıyqty esimine.
Ýildeıdi besikte shirkin, úmit,
Bola almaıdy besiktoı bul kún umyt.
Táliminen qazaqtyń ónege alyp,
Ádebi men óssinshi ǵurpyn uǵyp.
Kózin salsyn besikten bul ǵalamǵa,
Bıikter kóp qos qanat talmaǵanǵa.
Túzý óssin tal boıy, uıqy qanyp,
Sharshamasyn ǵalamdy sharlaǵanda.
Babasynyń besik bul teri sińgen,
Qazaq bolsyn besikke beli tıgen.
Aq besikti anasy terbetedi,
Bolyp óssin azamat eli súıgen.
Oń qolymen besikti terbet, kelin,
Áldımen sezdir ómir órnekterin.
Darıdy eken besikten qut — bereke,
Tileıin sanaly ulan er jetkenin.

Jas balaǵa bata

Balalarǵa baq qonsyn,
Perishteler jaq bolsyn!
Kileń bestik syılansyn,
Imandylyqqa ılansyn!
Bıikte qalyqtasyn,
Oqýdan jalyqpasyn!
Aýyryp — syrqamasyn,
Úlesten qur qalmasyn!
Ónerge qushtar bolsyn,
Talantyn ushtar bolsyn!
Kitapqa qumar bolsyn,
Halqyna unar bolsyn!
Ómirde syılas bolsyn,
Ókpege qımas bolsyn!
Qudaıym qýat bersin
Kóńilge shýaq bersin!
Qalamy jorǵalasyn,
Bestikti dorbalasyn!
Kúndeı bop kúlimdesin,
Syndardan súrinbesin!
Murattas bolsyn — daǵy,
Jarqyrap jansyn baǵy!
Qulashyn keńsermesin,
Bos júrip teńselmesin!
Alysqa kózin tiksin,
Aq bata sózimdi uqsyn!
Maqsaty zordan bolsyn,
Eline qorǵan bolsyn!
Aq sútti aqtar bolsyn,
Otanǵa maqtan bolsyn!
Ustazyn ulyqtasyn,
Osyny umytpasyn!
Áýmın!

Ul balaǵa bata. Farıza Ońǵarsynova

[Redaksıa eskertýi: bul mátinniń avtory — Farıza Ońǵarsynova. Avtorlyq quqyq kúshinde. Jarıalamas buryn derekkózdi kórsetińiz nemese quqyq ıesimen kelisińiz.]
Farıza Ońǵarsynova
Qarıalarǵa bata
Túnderiń tynysh bolsyn,
Úılerińe yrys tolsyn!
Kelinderiń esti bolsyn,
Uldaryń sesti bolsyn.
Balalaryń qýanysh ákelsin,
Nemereler jubanysh ákelsin.
Oryndaryń tór bolsyn,
Dastarqandaryń mol bolsyn.
Qatarlaryń kóp bolsyn,
Ýaıym — qaıǵylaryń joq bolsyn.
Jastardyń qazasyn kórmeńder,
Zulymdardyń jalasyn kórmender!
Elińde birlik bolsyn,
Jarasty tirlik bolsyn!
Áýmın!
Ul balaǵa bata
Júsiptiń dıdaryn bersin,
Muhambettiń ımanyn bersin,
Janyna dalanyń keńdigin bersin,
Áziret Álıdiń erligin bersin.
Abylaıdyń baıraǵyn bersin,
Baýyrjan batyrdyń aıbaryn bersin!
Eline yrys — qut ornasyn,
Jerine tynyshtyq ornasyn!
Ósek — aıańnyń qurbany bolmasyn,
Ozbyrlardyń shulǵaýy bolmasyn!
Alys joldarda,
Qalyń ormanda,
Taıǵanaq quzdarda,
Shatqalda, muzdarda,
Kóldeneń keler qazadan,
Jazyqsyz tóngen jazadan,
Áýlıe — ánbıeler qorǵasyn,
Ata — baba rýhtary qoldasyn!
Áýmın!
Qyz balaǵa bata
Taldaı boı bersin,
Suńǵyla oı bersin,
Jazdaı jamal bersin,
Qardaı janar bersin!
Anaǵa shýaq bolsyn,
Aǵaǵa qýat bolsyn,
Názik jany bolsyn,
Eliniń ary bolsyn,
Basyna ónerdiń baǵy qonsyn,
Aq ordanyń shamy bolsyn!
Jas jubaılarǵa bata
Sezimniń páktigin bersin,
Kóńildiń aqtyǵyn bersin,
Jylýly otbastaryńa
Sábıdiń shattyq únin bersin!
Peıilderiń tarylmasyn,
Esikteriń jabylmasyn,
Sharshap — shaldyqqandar
Tórlerińde damyldasyn!
Kóldeneń keselden saqtasyn,
Kúńkil ósekten saqtasyn,
Daý — janjaldan saqtasyn,
Dostan kóńil qalǵannan saqtasyn!
Shaıtannyń azǵyrýynan,
Eldiń jazǵyrýynan saqtasyn!
Asyp — tasqannan saqtasyn,
Alshań basqannan saqtasyn!
Otaýlaryń elge sán bolsyn,
Ómirleriń bal bolsyn,
Bıbi Fatıma anamyzdyń
Arýaǵy ózderińe jar bolsyn!
Áýmın!
Jaqsy adamnyń belgisi –
Adaldyqtan attamas,
Ańqaýlardy dattamas,
Qara bastyń qamy úshin
Jazyqsyzdyń namysyn
Bile týra taptamas,
Bileginen seskenip
Bıliktini jaqtamas.
Jaqsy adamdar bir — birin
Jábirlemes, jasqamas,
Jaý qolyna tastamas.
Baq, bılikke talasqan
Ótti talaı shaqsha bas.
Ondaıdy eli maqtamas.
Kórgendi eldiń birligi
Oshaǵynan bastalar,
Syılas, syrbaz tirligi
Qosaǵynan bastalar.
Tatý bolsa aǵaıyn
Jaýlary da jasqanar.
Birligi joq saraıyń –
Qúr ánsheıin tas qamal.
Aqyldynyń belgisi –
Jas ta bolsa, bas bolar
Aqylsyzdyń belgisi –
Qarny toısa, mastanar.
Tatý — tátti júrgenge
Qara sý da as bolar.
Jaqsy azamat — eliniń
Kózin ashar kúregi,
Artyp úmit senimin
Súıenetin tiregi,
Jarqyldaǵan jigeri,
Altyn balaq túlegi.
Qoldar ondaı jigitti
El — jurtynyń tilegi.

Súndetke otyrǵan balaǵa bata

Qol jaıyńdar halaıyq, súndetke arnap,
Qudaı quly Muhammed Úmbetke arnap.
Qyryq paryzdyń bireýi osy deıdi,
Islamda atqarar mindetke arnap.
Aıyń jaryq, kúnderiń ashyq bolsyn,
Pále-jala qyryq kez qashyq bolsyn.
Júregine izgilik nur quıylyp,
Ómirine jetetin násip bolsyn!
Aq bata árqashanda oryndalǵan,
Ashyq qylsyn jar bolyp jolyńdy Allam
Ǵaıyp Eren, Qyryq Shilten qorǵap júrsin,
Azamat bol Qydyr ata qolyńdy alǵan.
Áýmın!

Ul balaǵa bata

Bir úıdiń balasy bolma,
Búkil eldiń sanasy bol!
Bir eldiń balasy bolma,
Bar eldiń danasy bol!
Bir tonnyń jaǵasy bolma,
Kóp qoldyń aǵasy bol!
Aqty aq dep baǵala,
Qarany qara dep qarala!
Ózegiń talsa, el ishin arala,
Basyńa is tússe, kópshilikti saǵala!
Óziń — óziń kámil bol,
Halqyńa ádil bol!
Jaýyńa qatal bol,
Dosyńa adal bol!
Áýmın!

Qyz balaǵa beriletin bata

Taldaı boı bersin,
Suńǵyla oı bersin.
Jazdaı jamal bersin,
Nárkes janar bersin!
Anaǵa shýaq bolsyn,
Aǵaǵa qýat bolsyn,
Názik jany bolsyn,
Eliniń ary bolsyn,
Basyna ónerdiń baǵy qonsyn,
Aq ordanyń shamy bolsyn!
Áýmın!

Jas balaǵa bata

Asan Qaıǵy babadaı sanaly bol,
Ǵaripte áz Jánibekteı panaly bol.

Kereıde Dástem saldaı baǵaly bol,
Ataqty Kelden bıdeı sanaly bol.

Er Dáýlendeı halqyńnyń batyry bol,
Mahambetteı jurtyńnyń aqyny bol.

Daý — janjal boldyrmasqa at salysqan
Qaramende sheshendeı maquldy bol.

Maraldaı kópke tısin sharapatyń,
Shóńkedeı arta bersin saltanatyń.

Jetim — jesir jarlyǵa pana bolǵan,
Jolandaı elge tısin shapaǵatyń.

Tobyqty Ánet bıdeı bataly bol,
Kishi júz Áıtekedeı ataly bol.

Bekerdeı qamqa kıgen oqalatyp,
Emenáli Jabadaı opaly bol.

Baltada Itikedeı qarýly bol,
Qanjyǵaly Jantaıdaı azýly bol,
Kishi arǵyn Jánibekteı er atanyp,
Óleńde, dastanda da jazýly bol.

Qazybekteı halqyńynyń danasy bol,
Qarabastaı jurtyńnyń balasy bol.

Eliń qorǵap, dushpanǵa soqqy bergen,
Úsh júzdiń Bógenbaıdaı panasy bol.

Qazaqta áz Táýkedeı taqty bol,
Kereıde Eseneıdeı baqytty bol.

Top bolsaq qobyz tartyp, óleń aıtyp,
Án shyrqap Salqaradaı shabytty bol.

Úsh júzdiń Abyladaı tilegi bol,
Marabaıdaı aqyny – júregi bol,
Tóre, bıge tizginin bermeı ótken,
Naımanda Barlybaıdaı salmaqty bol.

Súıindik Oljabaıdaı kelbetti bol,
Táttiqara jyraýdaı zeınetti bol,
Syban Shondaı eliniń sen uıshysy,
Táttimbetteı halqyńnyń kúıshisi bol.

Belgibaı, Kúlekeıdeı bilekti bol,
Berishte Isataıdaı júrekti bol.

Halqyńnyń qamyn jegen erteli — kesh,
Qaraýyl Qanaı bıdeı tilekti bol.

Toqsan bıdeı kóp jasa, júzge kelshi,
Zilqaradaı mal — basyń ósip — ónip,
Ketpes baılyq, taýsylmas qarjyly eter,
Túsinde kónek bersin Qydyr kelip.

Jyraýdyń Buqar syndy óreni bol.

Aldy — artyn oılap kelip, pishetuǵyn
Adamnyń Qarabıdeı zeregi bol.

Kóshebede Tábeıdeı bedeldi bol,
Súıindikte Kóshetaı ónerli bol.

Kishi Arǵynda Janaqtaı jaýyryndy,
Úmbetedeı jyrǵa baı, kemeldi bol.

Nashandaı qan — maıdanda aıbatty bol,
Er Asqattaı shaıqasta qaıratty bol.

Qabanbaıdaı jigittiń bereni bol,
Sardardyń Er Tarǵyndaı Ereni bol,
Er Sary men Baıandaı áýletti bol,
Edige bı babańdaı sáýletti bol.

Ǵaskeri at, túıemen jabdyqtalǵan,
Kereıde Turypberdideı dáýletti bol.

Orynbaıdaı elińniń shesheni bol,
Er Syrymdaı halqyńnyń kósemi bol.

Kóshebede Maıly bıdeı tym kóregen,
Daýly iste sózge usta, kósheli bol.

Kishi Arǵyn Shoqaı bıdeı alymdy bol,
Atyǵaı Shal aqyndaı shalymdy bol.

Shektide Arystandaı bıazy bol,
Taýzarda Jankisideı daryndy bol.

Qursary Áldıbekteı sheshimdi bol,
Ashamaıly Tileshideı kesimdi bol.

Quısa tolmaı, tolǵanda aspaıtuǵyn,
Jańbyrshy Maldybaıdaı esimdi bol.

Kórsetken buqaraǵa úlgili jol,
Tolybaı synshydaıyn jolbasshy bol.

Jaýlarǵa qarsy shyǵyp, bastaıtyn qol,
Kereıde Aqpanbetteı qolbasshy bol.

Uly júz Tólebıdeı aılaly bol,
Kishi Arǵyn Bógenbaıdaı paıdaly bol.

Qıyn — qystaý kezinde qorshaý buzǵan,
Taraqty Baıqozydaı aıbarly bol.

Kereıde Turlybekteı tabandy bol,
Sháýkerde Baıdalydaı amaldy bol.

Qınalǵanda erlerge qaırat bergen,
Malaısary batyrdaı jaıdarly bol.

Tóle bı babańdaı zeınetti bol,
Tamada er Esetteı kelbetti bol.

Bıkede manaqadaı aıaýly bol,
Máýeli báıterekteı saıaly bol.

Tiline ǵazázildiń ermeıtin bol,
Dushpanǵa tizginińdi bermeıtin bol.

Ónerge óse kele qushtarlanyp,
Qıaǵa qulashyńdy sermeıtin bol!

Áýmın!
El úmitin aqtap ós,
Ata saltyn saqtap ós.
Toqa túsken sátterde,
Bermeıtin bol jatqa des.
Eldiń uly bol,
Ortańnyń gúli bol.
Maqtan tutar aǵaıyn,
Jaqsylardyń biri bol.
Áýmın!
Jortqanda balam, jolyń bolsyn,
Keýdeńde óshpes senim bolsyn.
Qaltań dildaǵa tolsyn,
Bir tolmasyn, jylda tolsyn.
Sóılegende sheshen bol,
Topqa tússeń kósem bol.
Alyp jyǵar alymdy bol,
Shalyp shyǵar shalymdy bol.
Qataryńnan ozar, eren bol,
Jas kezinde tereń bol!
Synaı qalsa, qulaq sal,
Maqtaı qalsa – kereń bol!
Áýmın!

Dúnıege sábıdiń kelýine quttyqtaý – tilek

Qazaqta «balaly úı – bazar, balasyz úı – qý mazar» degen sóz bar.
Dúnıege sábıdiń kelýi — ómirdiń bir ǵanıbet – ǵajaby deýge bolady.
Dostym, seni áke bolýyńmen, al jaryńdy ana bolýymen quttyqtaımyz.
Senderdiń shańyraqtaryńdy qýanyshqa bólegen dúnıege kelgen sábıdiń baýy
berik bolsyn, ómir jasy uzaq bolsyn. Tezirek er jetip, senderdiń
qolqanattaryńa aınalsyn. Artynan ini — qaryndastaryn erte bersin!
Endeshe osy kishkentaı ómirdiń jalǵasy jáne ony dúnıege keltirgen ata —
anasy úshin!
Uly ǵulamalar «árbir adam dúnıege kelgende aspanda jańa bir juldyz
janady» dep aıtqan eken.
Mine, dál qazir túngi aspanǵa nuryn shashyp turatyn juldyzdardyń sany
bireýge kóbeıdi. Jaryq dúnıe esigin jańa ashqan mynaý perishtemiz de sol
juldyzdaı jarqyrap ortamyzǵa qýanysh alyp keldi.
Ómirge kelgen sábıimizge Alla taǵalam myqty densaýlyq, baqyt, uzaq ómir
bersin. Aman — esen er jetip, eliniń aıtýly azamaty bolsyn!
Tilerim endi meniń jalǵyzyma,
Sálem bermeı ósirgen han qyzyna.
Nemeremdi ıiskep ketsem, shirkin,
Armanym joq dúnıe bazarynda.
Qyz bolsa:
Kishkentaı qyzymyzǵa ómirdegi bar jaqsylyqty tileımiz. Árdaıym kóz
qýanyshymyz bolyp, aman – esen ortamyzda jazdaı jadyrap, gúldeı qulpyryp
júre bersin. Eń bastysy, qazaqtyń qyzy dep atqa laıyq bolsyn.
«Kıimge jamaý tússe de, kóńilge jamaý túspesin» degen. Endeshe, únemi
kóńili jaqsylyqtan jadyrasyn.
Kók aspandaǵy juldyzdarǵa jańa bir juldyz, jerdegi adamzat qataryna taǵy
bir adam qosyldy. Ómirge shekesi torsyqtaı sábı keldi!
Beıbit eldiń aq kógershini bolyp dúnıe esigin ashqan sábıimizdiń baýy
berik bolsyn!
Mańdaıy jarqyraǵan ul bolyp er jetip, ata — anasynyń ǵana emes, búkil
eliniń maqtanysh eter Azamatyna aınalsyn!
Qýanysh qutty bolsyn, uzaǵynan súıindirsin!
Árbir basqan qadamy ońǵarylyp, Qydyr ata qoldap júrsin.

Bóbekke tilek

Senimenen atań — ájeń nárlendi,
Ár qylyǵyń ana júzge ár berdi.
Sen arqyly besik jaqtan ákeńniń
Qulaǵyna shyryldaǵan án keldi.
Ádemi án edi, bári birge tyńdady,
Qýanysty, júrek shat bop jyrlady.
Seniń ániń al anańnyń talaı tún
Tynyshtyǵyn tórt bólgizip urlady.
Anań ár kez seni jaqsy kóretin,
Áldıimen saǵan án sap beretin.
Qaz — qaz turdy sosyn onyń bóbegi
Besiginde tún uıqysyn bóletin.
Barlyǵy da seni kórdi, seni uqty,
Óıtkeni olar bolashaqqa senipti.
Mine, seniń shattyǵyńnyń biri bop
Kúntizbede týǵan kúniń kelipti.
Qýanyp júr endi soǵan barlyǵy,
Jaqsy sózdi aıtpaq saǵan al biri.
Al onsyz da saǵan tilep jaqsylyq
Barlyǵynyń ótpeýshi me edi ár kúni.
Seniń úniń bop estilip kórkem ún,
Taýsylmasyn solar aıtar ertegiń.
Bolashaǵyń jaryq, nurly bolsyn da,
Ertegi bop kelsin taǵy erteńiń.
Seniń úniń kúlli álemdi qaratsyn,
Jolyńa ár kez jaqsylyqty jolatsyn.
Keleshektiń soqpaǵynan sáýleli
Seniń sábı janyńdaı aq tań atsyn.
Árbir kúniń qýanyshpen túrlensin,
Azamattyq kúndi toılar kún kelsin.
Sony tiler barlyq júrek, óıtkeni
Sen solarǵa shattyq bolyp sińgensiń.
Seniń sábı úniń bolyp taǵylym,
Júreginde qalyp qoıǵan báriniń.
Erteńińe esik qaǵar ár kúnde
Bıik bolsyn talabyń men tanymyń.
Avtory:
Ǵabıden QOJAHMET,

Jıi qoıylatyn suraqtar

Shildehanada qandaı bata beriledi?

Shildehanada náresteniń aman-esen ósýi, ata-anasynyń qyzyǵyn kórýi jáne shańyraqtyń berekesi tilenedi.

Súndet toıynda bata kim beredi?

Súndet toıynda bata balaǵa at qoıǵan kisi, atasy nemese shaqyrylǵan aqsaqal beredi.

Ul men qyzǵa beriletin bata birdeı me?

Mazmuny ártúrli. Ulǵa erlik, el qorǵaý, áke jolyn qýý tilense, qyzǵa izettilik, aq jol, baqytty shańyraq tilenedi.

Uqsas bólimder