Toı batasy: úılený jáne uzatý toıyna arnalǵan bata-tilekter

Toı — qazaq úshin eki shańyraqtyń, eki rýdyń qosylǵan sáti. Sondyqtan toıda aıtylatyn bata da erekshe salmaqty: onda jas otaýdyń berekesi, urpaǵynyń kóbeıýi, ata-ananyń yrzalyǵy tilenedi.

Bul bólimde úılený toıyna, qyz uzatýǵa, kelin túsirýge jáne jas jubaılarǵa arnalǵan bata-tilekterdi jınaqtadyq. Mátinder toıda mıkrofon aldynda aıtýǵa yńǵaıly etip bólek-bólek berilgen — qajettisin tańdap, kóshirip alýǵa bolady.

Bata (Toıda beriletin bata)

Aıańda, aıańdasań, qarakerdeı,
Sóz taptyq qapıada qaılaly erdeı.
Toı bastap joldyq endi alǵannan soń,
Biz sonda ketemiz be bata bermeı!
Áýeli bir Qudaıym basyn bersin,
Eki eli uzaq ǵumyr jasyn bersin.
Duǵamyz músháýratta qabyl bolyp,
Shyn kúmis, altyn aıaq tasyn bersin!
Onan soń bir Qudaıym baqyt bersin,
Dárájá, ózińizge tahıt bersin.
Duǵamyz múshtárákta qabyl bolyp,
On jigit kúzetshige sahıt tursyn!
Onan soń bir Qudaıym mıdy bersin,
Ústińe aq kúmbezdeı úıdi bersin.
Ústińde aq kúmbezdeı úıiń bolyp,
İshine laıaqattap kúıdi bersin!
Jıhazyn aq ordańda tolyp tursyn,
Úıińe qonaq-qopsyń qonyp tursyn.
Terisin bes bıeniń saba qylyp,
Qymyzyń júz kisige bolyp tursyn!
Samaýryn tórt-bes jerden qaınap tursyn,
Bulbul qus tuǵyrymda saırap tursyn.
Ústinde túrkpen kilem jabýmenen,
Beldeýde tórt bedeýiń oınap tursyn!
Aq otaý oıǵa tikken qyrǵa qonsyn,
Aq júziń alaqandaı nurǵa tolsyn.
Mústájáp meniń batam qabyl bolsa,
Úıińe Qydyr ata kelip qonsyn!
Qara sý mal jerıdi laıynan,
Tileı kór kúnde tilek Qudaıyńnan.
Mal-basyń dáýletińmen birdeı ósip,
Bir Qudaı aıyrmasyn jubaıyńnan!
Shyraǵym, qadirli eken qara basyń,
Aýyzǵa bal tatıdy bergen asyń.
Mústájáp meniń batam qabyl bolsa,
Aldyńnan aq kún týyp, jarylqasyn!

Qurbynyń uzatý toıyna tilek

Tarıh betin aqtarsaq ta júz qarap,
Týǵan úıge úshin qashannan da
qyz
— qonaq.
Erkeletip, oryny onyń tórde dep,
Qyzymyzdy kıe deımiz, biz qazaq.
Sen de
qurbym
taptyń mine teńińdi,
Qadamyńdy bas aldyǵa senimdi.
Baqytty bol, tastaı batyp, sýdaı siń
Baqytty qyl barǵan jurtyń, elińdi
Bastaryńa úıirilsin barsha baq.
Bir birińdi eń aıaýly jan sanap.
Bir áýlettiń tútetpeksiń tútinin
Bir áýlettiń amanatyn arqalap.

Jas jubaılarǵa tilek

Qyzynyń ákesin quttyqtaýy

Qyzynyń ákesin
quttyqtaýy
Tanıdy ár kez jan-júrekpen kisini el,
Áke, sizdi búgin bári túsiner.
Qurdas dese sizdi tustastaryńyz,
Aǵa deıdi sizdi barlyq kishiler.
Qaldyratyn jaqsy ásermen búgin iz,
Áke, sizdiń shattyq toly kúnińiz.
Siz tolǵanda mereıtoıly bul jasqa,
Quttyqtaıdy búgin sizdi qyzyńyz.
Árqashan da aman-esen júrińiz,
Qýanyp tur siz úshin de gúlińiz.
Áziline qurby menen qurdastyń
Týǵan kúnde qýanyńyz, kúlińiz.
Sizden ár kez tálim atty kórer iz
Bárimiz de sizdi jaqsy kóremiz.
Ákemizge, anamyzǵa teń keler
Tabý qıyn myna ómirde teńeý iz.
Shańyraqqa baq-bereke aınalsyn,
Týǵan kúnder jylda osylaı toılansyn.
Jylda osylaı qýanyshqa jetińiz,
Shattyqpenen kóńilimiz jaılansyn!
Ákeni qyzynyń quttyqtaýy ákesin qyzy quttyqtaý aıtýy óleń shýmaǵy arnaý

Ekeýmizde arman da ortaq, birge úmit

(Erli-zaıyptylardyń bir-birine degen tilegi — Jar lebizi)
Ekeýmizde arman da ortaq, birge úmit,
Janymyzǵa jýytpaımyz bir kúdik.
Sen alystan oralǵanda úıińe,
Shańyraqqa birge enedi kún kúlip.
Osy kúndi shyn baqyt kún eken de,
Múlkimiz de ortaq bizdiń ekeýge.
Meıirim de ortaq, sony sezgen sábıimiz
Erkelikten jylamaıdy bekerge.
Sonyń salar ánin birge uǵamyz,
Sol qyńq etse, quraq ushyp turamyz.
Júrek te ortaq, sezim de ortaq ekeýge,
Mahabbat ta — ortaq bizge bir ańyz.
Jeksenbide damyl tap ta birshama,
Dýman kúnge qansha qaldy, kún sana.
Bizderge ortaq emes pe edi týǵan kún,
Kúntizbede bólek — bólek tursa da.
San estirtip sazyn án men jyrlardyń,
Toılanady bizderge ortaq týǵan kún.
Kel, taǵy da esimizge alaıyq
Maǵynasyn birge ótkizgen jyldardyń.
Bul shattyq ta jannan áser tapty dep,
Aıtaıyq sosyn jaz kóńilmen aq tilek.
Ótken jyldyń eske alaıyq bir sátin,
Sondaı qyzyq basymyzdan ótti dep.
Aıta almasaq, qýanyshta beker ǵoı,
Salmaqty aıtaıyq, bolmasa da bóten toı.
Biraq, janym, tilek aıtý kerek pe,
Bizdiń tilek onsyz da ortaq eken ǵoı.
Avtory:
Ǵabıden QOJAHMET,
Qyzylorda qalasy
Erli zaıypty jandardyń bir birine degen tilegi Jar lebizi áıeliniń

Qyz uzatý toıyna tilekter

Elińe eleýli bol,
Halqyńa qalaýly bol.
Ata — eneńe jaǵymdy bol,
Qaıynaǵa, qaıyndarǵa qaıyrymdy bol.
Aýylyńa aıbarly bol,
Kúıeýińe jaıdarly bol.

Qonaqtan ketpeı tórleriń,
İsińniń tappaı el kemin.
Tamsana maqtap kóp adam
Basa almaı júrsin shólderin.
Qalaýly bol halyqqa,
Eńbekten esh jalyqpa.
Qosylǵan súıip, jaryńmen
Aqqýdaı máńgi qalyqta.

«Bala baqytyn qyzdan izdeıdi, Qyz baqytyn túzden izdeıdi» degen eken
dana babalarymyz. Bizdiń qyzymyz baqytyn sizdiń shańyraqtan izdep keldi.
Úlpildegen úkimiz bizden ótti – sizderge jetti. «Jibekti túte almaǵan
jún etedi», — deıdi. Jún etseńiz de, gúl etseńiz de endigi
jaýapkershilik júgi — ózderińizde, qadirli qudalar!

Jaman kelinshektiń eki pyshaǵy bolady eken: bireýi qolynda, bireýi –
tilinde. Qolyndaǵysymen nanyn týraıdy, tilindegisimen janyńdy týraıdy.
Al, jaqsy kelinshektiń úsh belgisi bar: júzinde kúlki bar, qolynda qonaq
kelgende nan jaıatyn oqtaýy bar, kúıeýine ashýy kelgende tilinde toqtaýy
bar. Tiline ege bolady degen sóz ǵoı. Sondyqtan tilek — eki pyshaǵy bar
emes, úsh belgisi bar jaqsy kelinshek bol, aınalaıyn!

Qyzymyzdyń qonǵan jeri qutty bolsyn! Densaýlyǵy myqty bolsyn! Júregi
onyń túkti bolsyn, saýǵan maly sútti bolsyn! Ózge elde qadiri arta
bersin! Enesi men anasyn birdeı kórsin, kópbalaly ana bolyp, gúldeı
bersin!

Jas otaý búrin jardy jańa gúldep,
Pendeniń jetsem degen talaby kóp.
Qadamyń qutty bolsyn, quda — jekjat,
Otyrmyn men de,
Sen de balaly bop.
Úmitpen ul da ósirdik,
Qyz da ósirdik,
Deıtindeı qudalyqtyń mindetin uq.
Kelindi óz qyzymnan kem kórmespin,
Jaılasyn jas otaýdyń irgesin qut.
Qudany myń jyldyq dep aıtpas beker,
Qýanysh ortaq sizge,
Kóńil kóter!
Qudalar bir — birimen tatý bolsa,
Eki jas muratyna sonda jeter.
Bolǵanmen ul meniki,
Qyz seniki,
Ekeýin teń kóredi bilgen kisi.
Jatyrmyz tósti tóske túıistirip,
Syılastyq –
Qudalyqtyń bir belgisi.

Bala — ortaq,
Jatsyn, quda qurmettep,
Qudalyq — syn,
Ol da ózinshe bir mektep.
Qarsy alamyn tóbege tik kóterip,
Quda — jekjat jatsa egerde izdep kep.
Eki bala bárimizdi syıly etsin,
Kúıeý demen,
óz ulym dep júrmekpin.
Qyzyńdaı kór,
Qudaǵa aıtar qolma qol,
Al, qudaǵı bilmeı jatsa úıretkin.
Qulaqqaǵys,
Aıttym — quda nazyn jaı,
Kúı kernesin Qurmanǵazy sazyndaı.
Eki bala ortaq bizge, sondyqtan,
Myń jyldyqqa
Júrsin qushaq jazylmaı!
Materıal «neke. kz», «kuttybolsyn. kz» saıttarynan alyndy.
Uzatý toıǵa arnalǵan tilek (ápke, qaryndasqa)
Qyz uzatý toıyna arnalǵan tilekter
Túrli toı-dýmanǵa arnalǵan ádemi tilekter bilseńiz bizge jiberińiz. Myna
el. poshtaǵa joldaýǵa bolady:
bilimdiler@yandex.kz
nemese áleýmettik jelide jarıalaýǵa bolady
Qyz uzatý toıyna tilekter qyz uzatý quttyqtaýlar qyz uzatýǵa tilekter

Úılený toıy (Jas jubaılarǵa jaqyndarynyń tilegi)

Ómirdiń syry mahabbatpenen astasyp,
Qosyldy jastar, boıdaq kún qaldy qoshtasyp.
Osynaý kúnge kýá bop otyr aǵaıyn,
Minekı, búgin baqytyn tapty qos ǵashyq!
Úılený toıy, ómirde áli synyń bar,
Osynaý jolda birińdi — biriń uǵyńdar.
Qıyndyq sátten senderdi alyp shyǵatyn
Jaryńdy jar bop túsiný degen uǵym bar.
Taǵdyrlaryńda bolmasynshy endi saǵym kún,
Qýandyń búgin, shattyqtyń gúlin taǵyndyń.
Baqytym uzaq bolsynshy deseń, jubaılar,
Júregin uq ta, kóńiline qara jaryńnyń.
Kýámiz búgin, mahabbat tańy atypty,
Aǵaıyn, dos bop kútkenbiz osy ýaqytty.
Sezim kóginde júregi birge qos ǵashyq
Osynaý jolda bolsynshy endi baqytty!
Avtory:
Ǵabıden QOJAHMET,
Qyzylorda qalasy
Jas jubaılarǵa jaqyndarynyń tilegi Jas jubaılarǵa arnalǵan óleń shýmaǵy

Qyz – kelinshekterge arnalǵan arnalǵan tilek

Qyz – kelinshekterge arnalǵan
Qandaı ásem osynaý bir pák qalpyń,
Nurly júziń aqtyǵyndaı tap qardyń.
Ózińizdi kórgen sátte men alǵash,
— Qyz Jibek! – dep aıqaılaýǵa shaq qaldym.
Aıtar oıdy jarqyrata neshe óńdep
Sóıledińiz,
Sheshendikti mekendep
Sonda ózimshe baǵaladym ishimnen,
«Aqjúnistiń sińlisi eken» dep.
Taǵy birde asqaqtata án saldyń,
Tańǵajaıyp yrǵaǵyńa tamsandym.
«Tap Kúláshtiń kóshirmesi...» dep sol sát,
Dúnıege kelip ketti jar salǵym.
— dep boıynda san óner toǵysqan naǵyz qazaqtyń qyzy deýge laıyq osynaý
jandy týǵan kúnimen quttyqtaımyn!

Jas jubaılarǵa bata

Aınalaıyn, qulynym!
Ǵumyrymdaǵy tynysym!
Mańdaıymdaǵy yrysym,
Tilegimizdi aqtasań,
Árqashanda irisiń.
Aı men Kúndeı jarasyp,
Bir — birińe qarasyp,
Shalqyp shyqsyn kúlisiń,
Ońalar sonda júrisiń.
Aınalaıyn, kelinim!
Qutty bolsyn, qosaǵyń!
Ekeýińe baq tilep,
Tilegime qosamyn!
Yrys, baılyq ketpesin,
Mazdap jansyn oshaǵyń.
Jaryńmenen jarasyp,
Máńgi birge jasaǵyn.
Ata — ananyń tilegi:
Sendersińder júregi.
Namysty bolsyn uldaryń,
Gúldeı óssin qyzdaryń.
Tátti bolyńdar máńgilik,
Sonda men de yrzamyn.
Urys — keris bolmasyn
Alla tilegimdi qoldasyn!
Til — kózden Qudaı saqtasyn!
Kelin — bala, tilegimdi aqtasyn!
Áýmın!

Toıǵa arnalǵan bata

Musa Janádilovtiń batasy
Toı kúngi aqtilek
Toıǵa kelgen aǵaıyn,
Dombyrany alaıyn.
Ata — dástúr saltymen,
Termelep ánge salaıyn.
Qýanyshqa ortaq bop,
Qyzyǵyna qanaıyn.
Óleń aıtyp sarnaıyn,
Qyzmet etip talmaıyn.
Toı qyzyǵyn shalqytyp,
Tańǵy — tańǵa jalǵaıyn.
Eki jasqa úı bolǵan,
Aq tileýdi arnaıyn.
Qorań tolǵan mal bolsyn,
On — on besten jan bolsyn.
Tatýlyǵy jarasqan,
Ómirleriń sán bolsyn.
Kúnde qyzyq, dýman — toı,
Úılerinde án bolsyn.
Dos pen týys kóp bolsyn,
Dushpandaryń joq bolsyn
Zamandaryń shat bolsyn,
Dastarqanyń toq bolsyn.
Mahabbat — sezim — ómirlik,
Sýymaıtyn shoq bolsyn.
Uldaryń ósip, baı bolsyn,
Qulynyń ósip, taı bolsyn.
Qyzdaryń ósip qylyqty,
Juldyz bolsyn, aı bolsyn.
Toq eterin aıtqanda,
Dáýletke sáýlet saı bolsyn.
Jyrdan marjan quraıyn,
Shalqyp tasyp turaıyn.
Qýanyshtan, shattyqtan,
Aıyrmasyn Qudaıym,
Aq tileýdi endigi,
Quda jaqqa buraıyn.
Qyz ósirip, qyz bergen,
Aınalaıyn sizderden.
Meıirimge qandyq biz,
Kúlimdegen júzderden,
Sondyqtan da myń sálem,
Toı ıesi bizderden.
Bútin bolyp jartymyz,
Qýandy jas pen qartymyz.
«Quda bolar myńjyldyq»
Degen eken halqymyz,
Baıandy bolsyn, qudalar,
Sol bir ata saltyńyz.
Ataly sózge ılasyp,
Jamandyqqa qımasyp.
Jas otaýǵa qamqor bop,
Aqyl aıtyp, oılasyp.
Ótken jaqsy ómirden,
Siz, biz desip syılasyp.
Endigi tilek bárińe,
Jasyńa da kárińe.
Qyz uzatsań, kelin al,
Tórińniń kórkem sáni de.
Úmit — arman aqtalsyn,
Ómirdiń sol ǵoı máni de.

Jas kelinge ósıet BAZAR JYRAÝ

Toıda beriletin bata. Kóken Shákeev

Kóken Shákeevtiń bergen batasy
... Osy toıda otyrǵan,
Jasyń úlken aǵa bar.
Aǵaǵa berer baǵa bar,
Aǵaǵa serik jeńge bar –
Jeńgesiz kún kemge par.
El basqarar dana bar
Ádil bolsa pana bar.
Neshik túrli maman bar,
Ákeń de bar, shesheń de bar.
Jezdeń de bar, apań bar –
Qabaǵy tússe qatań bar.
Baldyzyń bar, iniń bar,
İnisiz qandaı úniń bar.
Qaryndasyń, qurbyń bar –
Sán — saltanat qurdyńdar.
Barlyǵyna ıilip
Sálem berip turdyńdar.
Ýa, eki jas, eki jas,
Sizge tilek yqylas:
Baqyt qonsyn basyńa
Óle — ólgenshe arylmas,
Minez bersin tarynbas,
Ókpe bersin qabynbas,
Júrek bersin jarylmas
Tynys bersin tarylmas,
Densaýlyq bersin tabylmas.
Beıbitshilik kún bersin,
Ata — anańdy saǵynbas!
Áýmın!

Kelinge bata

Qutty bolsyn qadamyń,
Kelin boldyń, qaraǵym.
Saltyn ustap ardaqta,
Burynǵy ata — babanyń.
Otsha laýlap sónbegin,
Esh jamandyq kórmegin.
Baqytty bol, kelinjan,
Sábıdiń jýyp jórgegin,
Oshaqtan ot ketpesin,
Úıińnen kóp ketpesin,
Qosaǵyńmen qosa aǵar,
Dushpannyń kózi ótpesin.
Adal bolyp jaryńa,
Qanaǵat qyl baryńa.
Qaıǵy men muń túspesin,
Aq qaǵazdaı janyńa.
Áýmın!

Jas otaýǵa bata

Sezimniń páktigin bersin,
Kóńildiń aqtyǵyn bersin.
Berekeli otbasyńa
Sábıdiń shatty únin bersin,
Peıilderiń tarylmasyn,
Esikteriń jabylmasyn...
Daý — janjaldan saqtasyn,
Asyp tasqannan saqtasyn...
Ómirleriń bal bolsyn,
Otaýlaryn elge sán bolsyn!
Áýmın!

Bosaǵalaryńa jamandyq jetpesin,
Tórlerińnen jaqsylyq ketpesin.
Uldaryń on shaqty bolsyn,
Qyzdaryń monshaqty bolsyn.
Bastaryńa baq qonsyn,
Jaratqan ıem jaq bolsyn.
Yntymaq serik bolsyn,
Shańyraq berik bolsyn.
Nesibesi ıip kelsin,
Qut — berekesin úıip bersin.
Dastarqanyń keń bolsyn,
Baılarmenen teń bolsyn.
Aýylyń merekeli bolsyn,
Ómiriń berekeli bolsyn.
Joldaryń aq bolsyn,
Molshylyqtap bolsyn.
Sán — sáýletiń assyn,
Baq — dáýletiń tasysyn!
Áýmın!

Qudaı qosqan qosaǵyń,
Qutty bolsyn bosaǵań.
Qolǵa qonǵan qusyńdy,
Tuǵyrly qylsyn Jasaǵan.
Úılengen mynaý jastarǵa,
Bolsyn batam arnaǵan.
«Táýbe» deıik Allaǵa,
Qabyl bolmaı mundaıda,
Eshbir tilek qalmaǵan.
Baıandy bolsyn mahabbat,
Ekeýińdi tańdaǵan.
Jolamasyn Ázázil,
San sezimdi jalmaǵan.
Perishteler kúzetsin,
Aqtósekti ortada,
Ekeýińe arnaǵan.
Senim oty sónbesin,
Qos júrekti jalǵaǵan.
Qabyl bolsyn tilekter,
Arýaqtaryn qoldaǵan.
Nekeleriń qıylsyn,
Meshittegi moldadan,
Qıamettik jar bolý,
Buıryqty bolsyn Alladan!
Áýmın!

Uzatylǵaly turǵan qyzǵa quttyqtaý, tilekter

Bata — tilekter: Altyn toıǵa bata, Kúmis toıǵa bata

Bata — tilek: Altyn toıǵa bata, Kúmis toıǵa bata
Altyn toıǵa bata berý
Altyn toıdyń dastarqany,
Dastarqany mol bolsyn.
Berekeli qol bolsyn,
Toıǵa kelgen qonaqtyń.
Bárine sátti jol bolsyn.
Tilekteriń oń bolsyn,
Juqarmaıtyn qoń bolsyn.
Ekeýińniń kıgeniń,
Altyn jaǵaly ton bolsyn.
Nemereńdi ósirip,
Shóbereńdi jetektep,
Shashqan Alla yrzyǵyń,
Tere bergin etektep,
Qut bolyp, meken turaǵyń,
Jaıqala bersin quraǵyń,
Laılanbasyn bulaǵyń.
Jarqyraı bersin shyraǵyń,
Jastaryń júzge jetkenshe
Tarqamasyn bir — birińe qumaryń.
Áýmın.
Qabyl ǵyp Alla tilekti,
Qýanta bersin júrekti.
«Altyn toıym bolǵaı» dep,
Tileýmen qansha kún ótti.
Tilekti Alla bergeni,
Toıyń ótip dúbirlep,
Osynsha jannyń kelgeni.
Baqytty jandar bolyńdar,
Mereıi bıik eldegi,
Arýaqtar qoldasyn,
Jamandyq eshbir bolmasyn.
Dáýletiń tasyp budan da,
Tepseń ketpes basyńa,
Baıandy baqyt ornasyn.
Uzaq bolyp jastaryń,
Qyzyǵyn kórip balalardyń,
Ashyq bolsyn aspanyń.
Áýmın.
Kúmis toıǵa bata
Qutty bolsyn kúmis toı,
Toı degeniń yrys qoı.
Altyn jamby bersem de,
Ekeýińe durys qoı.
Kúmis toıdyń aıaǵy,
Altyn toıǵa jalǵassyn.
Jarylqasyn jandaryń
Júzindeı aq almastyń.
Tası bersin dáýletiń,
Jarasyp sán — sáýletiń.
Qara qaýym el bolyp,
Ósip — ónsin áýletiń.
Syıly bolyp bastaryń,
Ajyramaı juptaryń,
Júzge jetsin jastaryń.
Áýmın.

Qyz uzatylyp bara jatqanda aıtar jyr — shýmaqtar

Qyz uzatý toıynda aıtylatyn óleńder Qazaqtyń toıy eshqashan bitken emes.
Toıdyń bolǵany jaqsy. Kópshilik jınalǵan toı — tomalaqta toı ıeleri,
ıaǵnı qyz bergen jaq sezimge berilip, tilek aıta almaı jatady. Qobaljý
bar, qımastyq ta joq emes. Áıtkenmen, jurtty aýzyńyzǵa qaratqan tusta
júregińizdiń aıtqanyn jetkizińiz. Bálkim, júregińiz mynadaı shýmaqtarmen
shabyttanar. Endeshe, búgin sizderge qyzyńyz uzatylyp bara jatqanda aıtar
— dep mynadaı (avtorlary belgisiz) jyr — shýmaqtaryn usynyp otyrmyz.

Shańyraqtyń shyraǵysyń, shattyǵy,
Tekti jerdiń tuıaǵysyń, aq gúli.
Myń jyl quda bolýǵa da atty kún,
Eki jasqa qudaı bersin baq búgin.
Áke — shesheń arnap otyr jyr — aǵyn,
Káýsar, taza móldiregen bulaǵym,
Barǵan jerge sýdaı sińip, unaǵyn,
Baqytty bol, baqytty bol, shyraǵym!

Menen týǵan jyrlardyń eń sulýy,
Men ósirgen jemistiń eń shyryny;
Shabytymnyń jaralǵan shuraıynan,
Tal boıynan tabylmas kemshiligi;
Et júregim osynaý dúnıege
Erkeletip jibergen elshiligi –
Qyzym meniń barady uzatylyp.
Uzatylyp barady Nazym qyzym,
Tirshiliktiń eritip qalyń muzyn.
Búrshik jarǵan kóktemde, gúlin ashyp,
Basqa baqta ótkizbek jazyn, kúzin.
Uzatylyp barady Nazym qyzym.
Jaratylǵan jat jurtqa jazmyshtan,
Uıasynan jaýtańdap qazym ushqan.
Qımastyq pen qýanysh taıtalasyp,
Kútti kóńil tylsym bir saz uǵysqan.
Ardaǵyńdy alysqa qımaǵasyn,
Et keskendeı etińnen, kınalasyń.
Júregińniń tamyryn julǵandaı — aý,
İshke syıyp, syrtyńa syımaǵasyn.
Jyr oqyńdar, jigitter, án aıtyńdar,
Dostarymnyń qataryn qaraıtyńdar.
Bul ómirde onsyz da jetip jatyr,
Aqyndardy aqymaq sanaıtyndar.

Tileýiń tilep turdy appaq,
Qımaıdy ishteı ata – ana.
Qyz ediń ósken bulǵaqtap.
Attaısyń bógde bosaǵa.
Álpeshtep basqan baýyrǵa,
Kem kórmeı uldan shalqytyp.
Ata – ana qalyp aýylda,
Asyqtyń tur dep jar kútip.
Anańnyń jolyn jalǵadyń,
Jat jurtqa ketip barasyń.
Súıýdiń tatyp bal dámin,
Jaryńmen tapqyn jarasym.
Baqyt bol barǵan jerińe,
Júzińe kirbiń jýymaı.
Bereke qonsyn tórińe,
Demesin «jaman qylyǵy — aı».
Qylyǵyń túzde – erjettiń,
Ie bol aqyl – tizginge.
Gúli bol barǵan áýlettiń,
Tastaı bat, sýdaı sińgen de.
Tirshilik degen maıdan bul,
Ómirdiń áli syny alda.
Jaryńmen birge jaınaǵyn
Uqsaǵyn asqaq shynarǵa!

Jas otaý búrin jardy jańa gúldep,
Pendeniń jetsem degen talaby kóp.
Qadamyń qutty bolsyn, quda — jekjat,
Otyrmyn men de, Sen de balaly bop.
Úmitpen ul da ósirdik, Qyz da ósirdik,
Deıtindeı qudalyqtyń mindetin uq.
Kelindi óz qyzymnan kem kórmespin,
Jaılasyn jas otaýdyń irgesin qut.
Qudany myń jyldyq dep aıtpas beker,
Qýanysh ortaq sizge, Kóńil kóter!
Qudalar bir — birimen tatý bolsa,
Eki jas muratyna sonda jeter.
Bolǵanmen ul meniki, Qyz seniki,
Ekeýin teń kóredi bilgen kisi.
Jatyrmyz tósti tóske túıistirip,
Syılastyq – Qudalyqtyń bir belgisi.

Qımaıdy uzatqan jaq qyz balasyn,
júregi qalaı ǵana syzdamasyn.
Qudalar, alaqanǵa salyp berdik,
julyp alyp júrektiń bir parasyn.
Kóńil de, kóz de toıar da, kúıeý bala,
Bolmassyń úsh jurtyńa súıeý ǵana.
Jaryńnyń baqyty bol, juldyzy bol,
Osyndaı qyz bul dúnıede bireý ǵana.

Uzatý toıyna arnalǵan tilekter

Búgin sizderdiń nazarlaryńyzǵa «Uzatý toıyna aıtylatyn tilekter»
toptamasyn usynamyz. Tilegen tilekterińiz qabyl bolyp, qyzdaryńyz barǵan
jeriniń baǵyn ashyp baqytty bolsyn! «Jol muraty — jetý, qyz muraty –
ketý» deıdi. Ony uǵynsaq ta, baýyr etinen julyp alǵandaı etip qyzyn ózge
jurtqa attandyrý kimge bolsa da ońaı emes eken. Degenmen, teńin taýyp,
ata — anasynyń, týǵan — týystarynyń rızashylyǵymen ketip bara jatqany
kóńilge qýanysh uıalatady.
Qolymyzdan ushyp bara jatqan qyzymyzdyń qonǵan jeri qutty bolsyn! Barǵan
eline tastaı batyp, sýdaı sińsin! Qudaı qosqan jaryna baq bolyp qonsyn,
qosaǵymen qosa aǵarsyn! Quda — jekjattarymyzǵa aıtarym, bir —
birimizge degen jyly yqylasymyz sýymaı, syılastyǵymyz joǵalmaı eki
jastyń qyzyǵyna keneleıik. Toı sizderge de qutty bolsyn! Eki jas
baqytty, ómirleri uzaq bolsyn!

Baıaǵyda Tóle bı babamyz jaýdan qalǵan bir jasar balany taýyp alyp, ony
bir kelinine ákelipti: «Bir jyldan keıin tekseremin, óz balańa qalaı
qarasań, bul balaǵa da solaı qara» degen eken. Bir jyldan keıin qarasa,
kelinniń óz balasy top — tompaq, al atamyzdyń qaldyrǵan balasy ap —
aryq. Sonda kelini: «Ata, eki balany birdeı emizdim. Sútimdi teń bólip
berdim. Biraq nege olaı bolǵanyn túsinbeı otyrmyn» deıdi. Sonda Tóle bı
atamyz: «Balaǵa eń aldymen sút emes, ananyń meıirimi kerek. Sen
meıirimińdi óz balańa tókkensiń, al bul balaǵa sondaı meıirimmen
qaramaǵansyń» degen eken. Sol aıtpaqshy, sizder de eki balaǵa birdeı
meıirimmen qaraıdy degen senimdemiz. Qyzymyzdyń barǵan jerinde baǵy
ashylyp, baqytty bolsyn deımiz.

Kez — kelgen áke — sheshe eń aldymen ulyn emes, qyzyn oılaıdy. Jaqsy
jerge baryp, barǵan jerinde baǵy ashylsa degendeı. Shyn máninde, qyz
balany uzatý ońaı sharýa emes. Qyz degen árqashan da otbasynyń berekesin,
jaqyndarynyń amandyǵyn oılap júretin sondaı bir janashyr adam. Al, qyzdyń
ákege degen qandaı jaqyn ekendigi ol bárimizge belgili. Sondyqtan
otbasynda qyzdyń orny erekshe.
Sondaı balany baýyr etinen julyp alyp, basqa jurtqa attandyrý ol, árıne,
qıyn jaǵdaı. Degenmen, ómirdiń zańy solaı, teńiz ben teńiz, adam men
adam qosylady. Barǵan jerinde sýdaı sińip, tastaı batyp jatsa, naǵyz
abyroı sol emes pe? Sondyqtan búgingi
uzatý
toıyńyz qutty bolsyn. Qytaıdyń uly fılosofy aıtqan eken «Myń shaqyrymdyq
jol alǵashqy qadamnan bastalady» dep. Búgingi kún qyzyńyzdyń sondaı bir
baqytty, mazmundy, uzaq ómiriniń bastaýy bolsyn.

Jaman kelinshektiń eki pyshaǵy bolady eken: bireýi qolynda, bireýi –
tilinde. Qolyndaǵysymen nanyn týraıdy, tilindegisimen janyńdy týraıdy.
Al, jaqsy kelinshektiń úsh belgisi bar: júzinde kúlki bar, qolynda qonaq
kelgende nan jaıatyn oqtaýy bar, kúıeýine ashýy kelgende tilinde toqtaýy
bar. Tiline ege bolady degen sóz ǵoı. Sondyqtan tilek — eki pyshaǵy bar
emes, úsh belgisi bar jaqsy kelinshek bol, aınalaıyn! *** Adam berý
bireýge ońaı emes qashanda, ómir zańy osy ǵoı – salt — dástúrden
qashamyz ba?! Ózimiz de qyz boldyq, erip kettik sezimge – aınalaıyn
qurdasym, ketti qyz dep ezilme! Barǵan jerde ashylsyn baǵy qyzdyń dep
tile, bizdiń qyzdy áketken kúıeý bala da epti me? Uzaǵynan súıindirsin
ylaıym, jaqsy bolsa kúıeý bala – nege búgin jylaıyn?!

Qyzymyzdyń qonǵan jeri qutty bolsyn! Densaýlyǵy myqty bolsyn! Júregi
onyń túkti bolsyn, saýǵan maly sútti bolsyn! Ózge elde qadiri arta
bersin! Enesi men anasyn birdeı kórsin, kópbalaly ana bolyp, gúldeı
bersin!

Qadirli qonaqtar. Búgingi qýanysh ıeleri! Aǵalar, analar! İni —
qaryndastar! Osy aq dastarhan basynda adal nıetpen jınalyp otyrǵan quda
— jekjattar! Toıǵa kelip otyrǵan jańa qudalarǵa «tórge shyqqandaryńyz
qutty bolsyn!» demekpiz. Qudalyqtaryń myń jylǵa ulassyn! Bala – artta
qalǵan iz, Baqyt – uzatylǵan qyz, Baılyq – qolǵa ustaǵan muz, Dúnıeniń
qyzyǵy siz ben biz! — degendeı, «siz — bizdigimiz» esh ýaqytta
joǵalmasyn. Eki jastyń baqytyn bersin, kóre almaǵan dushpankóz aramyzdan
kete bersin!

«Bala baqytyn qyzdan izdeıdi, Qyz baqytyn túzden izdeıdi» degen eken
dana babalarymyz. Bizdiń qyzymyz baqytyn sizdiń shańyraqtan izdep tapty.
Úlpildegen úkimiz bizden ótti – sizderge jetti. «Jibekti túte almaǵan
jún etedi», — deıdi. Jún etseńiz de, gúl etseńiz de endigi
jaýapkershilik júgi — ózderińizde, qadirli qudalar!

Qurmetti quda — qudaǵı! Sózimniń birinshi bóligin sizderge arnaǵym
keledi! Bizdiń ekken dánimiz pisti. Úıimdi jaryq etken nurym, júregimdi
terbegen jyrym, ana jumyrtqasyn jaryp, aq qusqa aınalyp, kórshi
báıterekke uıa salmaqqa ushyp barady. Álemde áke úshin óziniń qyzynan asqan
sulý qyz joq. Endigi kemdigin óziń toltyr, qurmetti quda — qudaǵıym!
Qanattyǵa qaqtyrmaı, tumsyqtyǵa shoqyttyrmaı, kúnge kúıdirmeı, sýyqqa
tońdyrmaı boı jetkizdim, ósirdim. Endigi jerde Eńlikgúlimniń súıegi –
meniki, eti – sizdiki. Menen — ótti, Sizge – jetti. Qyz bala —
ózge eldiń amanaty.
Ózge el – Siz úshin asyrap — jetkergen kózimniń nury, baýyr eti
balamnyń endigi jerdegi taǵdyryn sizge amanattaımyn, qurmetti quda —
qudaǵı! Budan bylaıǵy jerde obaldy men saýaby da, qyzyǵy men rahaty da
Sizdiń bosaǵańyzda, qurmetti quda — qudaǵı! Meniń mápelep ósirgen
appaq gúl — qyzym! «Qyz bala – qonaq» degen osy. Maǵan ózińe sóz
arnaý óte aýyr, qyzym! Seni muńaıtqym kelmeıdi, qýantqym keledi.
Óıtkeni óz qalaýyńmen teńińdi taýyp, baqytty saparǵa shyǵyp barasyń. Men
osyny oılap qýanamyn! Búgin jota basyna qatar tigilgen qos shybyqtarym –
kúıeý balam ekeýińe bar aıtar tilegim: qaraǵan el qyzyǵatyn, qoıý
kóleńkesi el ıgiligine asatyn jemisti báıterekke aınalyńdar. Erteń appaq
jelegi jelbirep kelin bolǵaly turǵan qyzym, saǵan aıtarym: sen de
qudaǵılyqqa jetip, tilek aıt! Bastaryńdy — bult, baýyrlaryńdy muz

Úıimizdiń sáni, ákeń ekeýimizdiń aıalap ósirgen qyzǵaldaǵymyz, súıikti de
súıkimdi qyzym meniń! Keshe ǵana «ińgálap» ómirge kelgeniń de, tulymshaǵyń
jelbirep júgirip júrgeniń de, shashyńa aq bantık taǵyp alǵash mektep
tabaldyryǵyn attaǵanyń da, joǵarǵy oqý ornyna túskende «Mama, Papa! Men
stýdent atandym!» dep qýanyshtan júregiń jaryla súıinshi suraǵanyń da –
bári — bári de keshe ǵana sıaqty edi. Ýaqyt netken júırik! Endi mine
búgin ómirlik serik — syńaryńdy taýyp, uıadan ushqaly tursyn. Seni jat
bosaǵaǵa qansha qımasaq ta tabıǵattyń talaby, ómirdiń zańy osylaı eken
— qyz bala jat jurttyqqa jaralǵan. Aınalaıyn qyzym! Sen arqyly
órisimiz keńeıip, jańa jekjattar taýyp, quda — qudaǵı bolyp jatyrmyz.
Sen endi eki eldiń arasyndaǵy elshisiń.
Aldyńda jańa ómir, jańa orta, jańa týystar men dostar kútip tur. Sol
ortamen til tabysyp, úırenisip, bosaǵasyn attaǵan áýletińe týǵan
qyzyndaı bolyp sińisip ketetinińe senemin. Óıtkeni osy kúnge deıin papań
ekeýimizdiń bergen tárbıemizdi zaıa ketirmeı, jaman sóz keltirmeı,
senimimizdi aqtap, aınalańa, qorshaǵan ortańa árqashan súıikti, súıkimdi
bolyp júrdiń emes pe?! Meniń tilegim — osy qalpyńnan aınymaǵaısyń,
kúnim! Qudaıym basyńnan baǵyńdy taıdyrmasyn! Bastaǵaly otyrǵan jańa
ómiriń baqytty, qyzyqty kúnderden quralsyn. Tabaldyryǵyn attaǵaly turǵan
bosaǵaǵa jańa basqan qadamyń qut ákelsin! Ákeń men shesheńdi qalaı
qurmetteseń, atań men eneńdi solaı qurmettegin, kúnim! Syńaryńmen jubyń
jazylmaı, baqytty da tatý — tátti ǵumyr keship, ósip — ónińder.
Baqytty bolyńdar!

Qyz uzatý toıyna arnalǵan tilekter

Qyz – tirshiliktiń tiregi.
Qazaq qyzyn qashanda qadir tutqan. Qasıetke balaǵan. Tórin usynǵan.
Sebebi, qyz — óris. Qyz – kıe. Qyz – ultynyń uıaty. Qyz – halqynyń
shyraıy. Qyz — ómirdiń bastaýy. Qyz – tirshiliktiń tiregi.
Bul qasıetter qyz ǵumyrdyń peshenesine áýel bastan — aq buljymastaı
etip jazylǵandaı. Al sol aq úrpek balapanyn aıaly alaqanynan ushyrarda qaı
ata — ananyń bolmasyn kóńili toqyp, jan tebirenisine túseri haq. Sosyn
ózegin jaryp shyqqan balapanyna: «Qutty ornyńa qonyp, baǵyń ashylsyn!» dep
Jaratqannan tilek tileýmen bolady.

Mine, búgin qyzymyz ata — ana uıasynan ushyp, júreginiń qalaýymen
ómirlik serigi......(aty) qol ustasyp, qyzyǵy men qıyndyǵy qatar úlken
ómir jolyna attandy. Sóıtip ata — anasynyń órisin keńeıtti. Otbasyn
qurý – úlken abyroıly is. Abyroıly iske bıik rýh kerek. Barǵan jerińde
baǵyń ashylsyn, shańyraǵyń bıik, bosaǵań berik bolǵaı! Ekeýiń qazaqtyń
úlgi tutar otbasyna aınalyńdar!

Shańyraqtyń shyraǵysyń shattyǵy,
Tekti jerdiń tuıaǵysyń aq gúli.
Myń jyl quda bolýǵa da atty kún,
Eki jasqa qudaı bersin baq búgin.
Áke — shesheń arnap otyr jyr aǵyn,
Káýsar taza móldiregen bulaǵym,
Barǵan jerge sýdaı sińip, unaǵyn,
Baqytty bol, baqytty bol, shyraǵym.

Kókiregi syrǵa toly kúı — dastan,
Alataýdaı armany bar júzdegen,
Ózi ósken ortasyna syımastan
Túzden baqyt izdeıdi eken qyz degen.
Taǵdyry onyń sýyq qarap, syzdana,
Sheshimi aýyr syn artqanmen sanaǵa.
Kóktemdegi qarlyǵash qoı qyz bala,
Aınalatyn shýaq shashqan Anaǵa!

Adamnyń bir qyzyǵy bala degen,
Balasyz kóńil shirkin tolar ma eken.
Dúbirli toı jasamaı balasyna,
Qazaqtyń jaǵasy jaılaýyna qonar ma eken.
Qutty bolsyn shalqar toıyń,
Tarqamasyn úıińnen qyzyq — oıyn.
Baqytyna kenelip eki jastyń,
Tola bersin yrysqa qonysh — qoınyń.
Aq tilegiń aqtarylǵan búgin dáıim,
Qabyl bolsyn nıetter ylǵıdaıyn.
Túgendelgen ulyńnyń úsh jurtynyń,
Yntymaǵy jarassyn barǵan saıyn.
Kenelgen kókiregime tilegimdi,
Bilesiń aq kóńilimmen tilerimdi.
Urpaǵyń urpaǵyńa ulassyn dep,
Usyndym aq tileýli júregimdi!!!
Minekeı, endi boı túzep, erkeleı ósken óz elińnen qalyqtap ushyp, júrek
qalaýyńmen arystaı azamattyń eline qonǵaly otyrsyń. Barǵan jerińde baǵyń
ashylsyn. Tastaı batyp, sýdaı siń. Erińniń týy, elińniń nýy bol. Budan
bylaı saǵan bir áýlettiń jaýapkershiligi júkteledi. Parasattylyqpen sol
senimdi aqtaǵaısyń.

Erdiń baǵy — jarynan. Jaqsy áıel eriniń esiktegi basyn tórge súıreıdi,
jaman áıel eriniń tórdegi basyn kórge súıreıdi. Erińdi úı azamaty emes,
el azamaty qylý seniń zaıyptylyq paryzyń. Sondyqtan, budan bylaı úıdegi
erkelikti tastap, qyz kóńilden qaıtqaısyń, zaıyptylyq ómirge baıyppen
aıaq basqaısyń.

Erińniń qıaǵa ushýǵa qamdanǵan qanatyna qarqyn berip, kókjıekti qamtyǵan
oı — órisine serpin berip, kóktegi isin epteıtin, qatesi bolsa
eksheıtin, tarylǵan jolyn keń qylyp, ketigi bolsa septeıtin suńǵyla jary
bolǵaısyń. Peıilińdi keń usta, ımanyń men aqyldyń ekeýin de teń usta.
Úıińniń berekesi, elińniń merekesi bol.

Janyńda jan — jaryń, aınalańda etjaqyn týǵan — týys, dos — jaran,
baýyrlaryń, artyńda qylyqty qyz ben aıbatty ul, aldyńda jarqyraǵan kún
tursyn. Osylaısha, tórt qubylań túgel bop, elińe syıly kelin, salıqaly
ene bop, el anasyna aınalǵaısyń. Qosaǵyńmen qosa aǵar. Úbirli —
shúbirli bop, órkeniń jaıylsyn!
Túrli toı-dýmanǵa arnalǵan ádemi tilekter bilseńiz bizge jiberińiz. Myna
el. poshtaǵa joldaýǵa bolady:

Jıi qoıylatyn suraqtar

Úılený toıynda batany kim bastaıdy?

Toıdy ádette kúıeý jaqtyń eń úlken aǵasy nemese arnaıy shaqyrylǵan aqsaqal bata berýmen bastaıdy. Odan keıin qyz jaqtyń ókili sóz alady.

Uzatý toıynda qandaı tilek aıtylady?

Uzatý toıynda qyzǵa yrys, shańyraq berekesi, ata-enesiniń yqylasy tilenedi. Dástúrli formýla: «Aq bosaǵańda baqytty bol, ul-qyzdy bol».

Toı batasy qansha ýaqytqa sozylady?

Dástúrli toı batasy 1–3 mınýt. Uzaq bata tyńdaýshyny jalyqtyrady, sondyqtan qysqa ári mazmundy aıtylǵany jón.

Uqsas bólimder

• Qazaqtyń bata-tilekteri: aq bata men tilek sózderdiń tolyq jınaǵy
• Týǵan kúnge tilekter: 18, 25, 40, 50, 70 jasqa arnalǵan bata-tilek
• Dastarhan batasy: as batasy, onyń mátini jáne aıtylý reti
• Dinı batalar: aıt, qurban aıt jáne duǵa túrindegi batalar
• Balaǵa bata: shildehana, súndet toıy, ul men qyzǵa arnalǵan tilekter
• Ataqty adamdardyń batalary: jyraý, bı, batyr jáne aqyndar batasy
• Naýryzǵa arnalǵan bata-tilekter jáne merekelik quttyqtaýlar
• 8 naýryzǵa arnalǵan quttyqtaýlar men tilekter
• Jańa jylǵa arnalǵan quttyqtaýlar men tilekter
• Mektep bitirýshiler men Bilim kúnine arnalǵan tilekter
• Merekelik quttyqtaýlar: Astana kúni, áriptesterge jáne 1 maýsymǵa tilek
• Jolaýshyǵa, kóshke jáne mal-janǵa beriletin bata