قازاق تاريحىنداعى جىراۋلار، بيلەر، باتىرلار مەن اقىنداردىڭ باتالارى — حالىقتىڭ ءسوز ونەرىنىڭ شىڭى. ولاردىڭ ءار ءسوزىنىڭ استارىندا عاسىرلار بويى سىنالعان ءومىر فيلوسوفياسى جاتىر.

بۇل بولىمدە بۇقار جىراۋ، تولە بي، قازىبەك بي، جامبىل جابايەۆ، ءسۇيىنباي، باۋىرجان مومىش ۇلى جانە باسقا دا بەلگىلى تۇلعالاردىڭ باتالارى جيناقتالدى. ماتىندەر تاريحي دەرەككوزدەر مەن حالىق جادىندا ساقتالعان نۇسقالار بويىنشا بەرىلگەن.

عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ باتاسى

بالاڭنىڭ باسى ۇلكەن بولسا،
ميلى بولسىن — جاقىن ەلدەرگە سىيلى بولسىن.
ەسەنەيدەي بولماسىن،
ىزدەگەنى داۋ بولماسىن، ونەر بولسىن!
ويىنان ولەڭى،
قولىنان ونەرى توگىلگەن شەبەر بولسىن!
اللاۋاكبار.

ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلىنىڭ باتاسى

ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلى
ۇلدارىڭىز ايبارلى بولسىن،
قىزدارىڭىز جايدارلى بولسىن!
ۇيلەرىڭە قىزىر شالىپ،
ءاماندا قىدىر قونسىن!
قاراكەرەي قابانباي،
قانجىعالى بوگەنباي،
شاپىراشتى ناۋرىزبايداي
باھادۇر باتىر بابالارىمىزدىڭ
جۇرەكتىلىگىن بەرسىن!
ءاز ءۇيسىن تولە بي،
قاز داۋىستى قازىبەك بي،
الشىن ايتەكە بيدەي
داناگوي بابالارىمىزدىڭ
اقجارىلعان تىلەگىن بەرسىن!
ەش جاماندىق بولماسىن،
ىزگىلىك بولسىن جولداسىڭ.
جامبىل اتا جاسىنا جەتىپ،
قاراساي بابا ارۋاعى قولداسىن!
ءاۋمين!

ورىسباي ءابدىلدا ۇلى باتاسى

ەل كوڭىلى شالقىسىن،
كۇن نۇرىنا بالقىسىن.
پەرزەنتتەرى تىك تۇرىپ،
قىزمەت ەتسىن حالقى ءۇشىن.
قارا جەرگە شانشىلىپ،
ورمان بولسىن تالشىبىق.
ەگىن — جايلار جايقالسىن،
اقجاۋىنعا مالشىنىپ.
بەزىنگەندەر بوزداسىن،
قوي ەگىزدەن قوزداسىن.
جۇمىر باستى پەندەلەر،
ويلاماسىن ءوز باسىن.
بۇزاۋ ءۇزىپ بۇيداسىن،
سيىر ۋىز سىيلاسىن.
كوجە قۇيىپ كورشىلەر،
ءبىرىن — ءبىرى قيناسىن.
قىل ءقۇيرىقتى ءوسىرىپ،
ق ۇلىن شاپسىن كوسىلىپ.
جىلقىشىلار قۇرىق caپ،
شاتتانسىن ءبىر ءتوس ۇرىپ.
وتار كوشىن باستاعان،
اي مۇيىزبەن جاسقاعان،
اق سەركەلەر كوبەيسىن،
ەتكە وتكىزىپ تاستاعان.
كوك قاۋلاسىن دۇركىرەپ،
جاۋىن جاۋسىن سىركىرەپ.
جاڭا دۇنيە جاڭعىرسىن،
وي — سانانى سىلكىلەپ!
ءاۋمين!
جاي قولىڭدى قۇرداسىم،
عۇمىر كەشكىن ءبىر عاسىر.
سيپالاپ ءوت ومىردەن،
قوساعىڭنىڭ سىرعاسىن.
اعايىن — جۇرت ازباسىن،
ويلاماسىن ءوز باسىن.
بابالاردان ۇلاسقان،
ءجون — جورالعى توزباسىن.
بەرىك بولسىن، بەل، مىقىن،
قورعاشتاي ءبىل ەل قۇتىن.
ەستى بولسا ەر جىگىت،
حالىق امان، جەر ءبۇتىن.
تاسىپ كەتپەي مەيمانا،
ءناپسىڭدى تىي، ەي، بالا!
قالتىلداعان قارتتار مەن
ارتىندا بار كەيۋانا.
ارۋلار كوپ ءۇمىتتى،
ارداق تۋتقان جىگىتتى.
ارقا سۇيەر ءارقاشان،
ازاماتقا بىلىكتى.
ءومىر گ ۇلى ءار ءۇيدىڭ،
قورعانى بول ءسابيدىڭ.
قۇدىرەتىڭدى حوش كورىپ
سوندا عانا تانيمىن.
قايىرىم جاسا جارلىعا.
جومارتتىق ءتان ارلىعا.
ايتىپ — ايتپاي نە كەرەك،
جارىق كۇندە قالعىما!
ءاۋمين!
جەر قايىسسىن جىلقىسى،
تىنىش بولسىن ۇيقىسى.
قوزداپ جاتسىن قويلارى،
تارقاماسىن تويلارى.
بوتالاسىن تۇيەسى،
قورعاپ ءجۇرسىن كيەسى.
ەگىز تاپسىن ەشكىسى،
رەنجىتپەسىن ەش كىسى.
سايعا سىيماي سيىرى،
مالعا تولسىن قيىرى.
وزىپ كەلسىن قوسقانى،
القالاسىن دوستارى.
ۇزىن بولسىن قۇرىعى،
ۇزاتپايتىن ۇرىنى.
ويىنا العان تىلەگى،
ورىندالسىن ۇنەمى.
قۇت — بەرەكە دارىسىن،
ۋىزدىعى جارىسىن.
جارقىراسىن اي — كۇنى،
اسىپ تۇرسىن ايبىنى.
ءوسىپ — ءونسىن ۇرپاعى،
شۋاق شاشسىن نۇر تاڭى.
اۋلاق بولسىن، ۋايىم،
ساقتاپ ءجۇرسىن قۇدايىم!
ءاۋمين!
بالالارعا ب ا ق قونسىن،
پەرىشتەلەر جاق بولسىن!
كىلەڭ بەستىك سىيلانسىن،
يماندىلىققا يلانسىن!
بيىكتە قالىقتاسىن،
وقۋدان جالىقپاسىن!
اۋىرىپ — سىرقاماسىن،
ۇلەستەن قۇر قالماسىن!
ونەرگە قۇشتار بولسىن،
تالانتىن ۇشتار بولسىن!
كىتاپقا قۇمار بولسىن،
حالقىنا ۇنار بولسىن!
ومىردە سىيلاس بولسىن،
وكپەگە قيماس بولسىن!
قۇدايىم قۋات بەرسىن
كوڭىلگە شۋاق بەرسىن!
قالامى جورعالاسىن،
بەستىكتى دوربالاسىن!
كۇندەي بوپ ك ۇلىمدەسىن،
سىنداردان سۇرىنبەسىن!
مۇراتتاس بولسىن — داعى،
جارقىراپ جانسىن باعى!
قۇلاشىن كەڭسەرمەسىن،
بوس ءجۇرىپ تەڭسەلمەسىن!
الىسقا كوزىن تىكسىن،
اق باتا ءسوزىمدى ۇقسىن!
ماقساتى زوردان بولسىن،
ەلىنە قورعان بولسىن!
اق ءسۇتتى اقتار بولسىن،
وتانعا ماقتان بولسىن!
ۇستازىن ۇلىقتاسىن،
وسىنى ۇمىتپاسىن!
ءاۋمين!

داركەمباي ۇستانىڭ باتاسى

عاجاپ تالانت بەرسىن!
عالامات تالاپ بەرسىن!
كەڭدىگىڭ جەرىڭدەي بولسىن!
مەيىرىمىڭ ەلىڭدەي بولسىن!
ءومىر — كورىگىڭ وشپەسىن!
دوستارىڭ جانىڭنان كەتپەسىن!
ىسىڭە جۇرت ءسۇيسىنسىن!
قۋانباي استە وتپەسىن!
ۇلدارىڭ باي، ءدۇبىرلى بولسىن!
ۇرپاعىڭ ءۇبىرلى — ءشۇبىرلى بولسىن!
ءاۋمين!

جارىلقاسىن اعانىڭ باتاسى

داستارقان باتاسى
داستارقانىڭ باي بولسىن،
قازان، وشاعىڭ ماي بولسىن.
ءتورت ت ۇلىگىڭ ساي بولسىن،
كوڭىلىڭ تولىپ جاي بولسىن.
قۇناجىندارىڭ ق ۇلىنداپ،
ق ۇلىندارىڭتاي بولسىن.
ۇلىڭ قونىپ ۇياعا،
قىزىڭ ۇشىپ قياعا،
كەلىنىڭ ءبيبى اتانىپ،
ۇلىڭ بولسىن بي اعا.
بەرگەننەن اللا تانباسىن،
كوبەيە بەرسىن مال باسىڭ،
وسە بەرسىن جان باسىڭ،
ارمانىڭ كوككە سامعاسىن.
دوسىڭنان كوڭىلىڭ قالماسىن،
جاعاڭنان ءدۇشپان الماسىن.
جولىڭ بولىپ جورتقاندا،
جولىڭدى قىزىر جالعاسىن.
ءاۋمين!
بەرەك بەرسىن اسىڭا،
ب ا ق كەلىپ قونسىن باسىڭا.
بالىن تاتىپ ءومىردىڭ،
جامبىلدىڭ جەتىپ جاسىنا.
قۋانىشپەن دوستارىڭ،
جينالا بەرسىن قاسىڭا.
قويىڭ قوزداپ ەگىزدەن،
ەشكىڭ تۋىپ سەگىزدەن.
مايدان قولىڭ كەتپەسىن،
سوعىمىڭ بولىپ سەمىزدەن.
ايتىپ ءجۇرسىن قوناعىڭ
تاڭدايدان كەتپەي جەگىزگەن.
شالقىپ جاتسىن داۋلەتىڭ،
تاسىعان سەلدەي تەڭىزدەن.
باياندى اللا ب ا ق بەرسىن،
ادالىن بەرسىن اق بەرسىن.
اتاعىڭ كەتىپ الاشقا،
استىڭا التىن تاق بەرسىن.
ءاۋمين!
اتىمتاي جومارت سەكىلدى،
تاسىتسىن اللا نيەتىڭدى.
دوسىڭ تۇگىل دۇشپانىڭ،
قايتارماسىن بەتىندى.
تولە بيدەي سوزدەرىڭ،
حالقىڭا بولسىن ءوتىمدى.
قىرىق جىگىت، قىرىق قىز،
قورشاپ ءجۇرسىن كوشىندى...
ءتورت ت ۇلىگىڭ قاپتاسىن،
ساي مەنەن سايىن ءتوسىندى.
دارياداي داۋلەتىڭ،
ارنادان اسىپ قۇيىلسىن.
ساۋلەلى بولىپ ساۋلەتىڭ،
تەڭ — تەڭ بولىپ جيىلسىن.
ب ا ق كەلىپ قونىپ باسىڭا،
كوڭىلىڭ كولدەي شالقىسىن
پەيىلىڭە قونعان قوناعىڭ،
ىشپەي — جەمەي بالقىسىن.
ءاۋمين!
ەر — ازاماتقا باتا
ءسوزىڭ اتالى،
اتىڭ جوتالى بولسىن.
بيەڭ ق ۇلىندى،
تۇيەڭ بوتالى بولسىن.
قويىڭ ەگىزدەن،
ەشكىڭ سەگىزدەن تاپسىن.
كەلىن اياعىمەن،
قويشى تاياعىمەن جاقسىن.
كوڭىلىڭ ديلى،
باسىڭ سىيلى بولسىن.
قىزىڭ يبالى،
ۇلىڭ ميلى بولسىن،
قوساعىڭ سارامجال،
ايشاداي اق ادال بولسىن.
كەمىمەي پارقىڭ،
ءقادىرلى حالقىڭ
باسىندى باعالار بولسىن.
ءوزىڭ سارى ءتىستى قاريا،
داۋلەتىڭ داريا بولسىن.
ءاۋمين!
اتىڭ تۇلپار،
قۇسىڭ سۇڭقار بولسىن.
جەلىڭ بيەلى،
كوشىڭ تۇيەلى بولسىن.
ءىسىڭ جۇيەلى،
باسىڭ كيەلى بولسىن.
قىزىڭ قياعا،
ۇلىڭ ۇياعا قونسىن.
ساپارىڭ ءساتتى،
جەگەنىڭ ءتاتتى بولسىن.
باياندى بولىپ،
ب ا ق، داۋلەت قونىپ،
كوڭىلىڭ تولسىن.
ءاۋمين!
سىرتىڭنان دۇشپان جۇرمەسىن،
كوڭىلىڭە ۇرەي كىرمەسىن.
كورە الماعان كۇنشىلدەر،
كۇشىكتەي شۋلاپ ۇرمەسىن.
سىيلى ەتىپ اللا باسىڭدى،
عۇمىرلى قىلسىن جاسىندى.
ارۋاق قولداپ ءور، شىڭعا،
دومالاتساڭ تاسىڭدى.
ءقادىرىن بىلگەن اناڭنىڭ
قىزىعىن كورگىن بالاڭنىڭ
كۇنىڭ مەن ءىسىڭ تۇسپەسىن،
قولىنا توپاس ساراڭنىڭ
اسقاق بولىپ ارمانىڭ،
ارايلاپ اتسىن تاڭدارىڭ.
ماقساتىڭا جەتە بەر،
امان بولىپ مال — جانىڭ.
ءاۋمين!
جاس جۇبايلارعا باتا
شاڭىراقتارىڭ بيىك،
بوساعالارىڭ بەرىك بولسىن.
باۋ — باقتارىڭ،
الما مەن ورىك بولسىن.
باسىڭدا ءدايىم،
قۇلپىرعان قۇندىز بورىك بولسىن.
اق جۇزىنە جارىڭنىڭ،
اق كيمەشەك كورىك بولسىن.
قۇداي قالاسا،
كوپ ۇزاماي جەرىك بولسىن.
تورسىق شەكەلى ۇل تۋىپ،
ول وزىڭە سەرىك بولسىن.
ءاۋمين!
قول ۇستاسىپ وتىڭدەر،
ارماندارىڭا جەتىڭدەر.
جەمىسى مول داراقتاي،
وركەندەندەر، وسىڭدەر.
بولدىندار اق نەكەلى،
بولىنبەندەر ەكى ەلى.
اپپاق كەلىن ۇل تۋسىن،
ايداي تورسىق شەكەلى.
جۇزگە كەلىپ جاستارىڭ،
اپپاق بولسىن شاشتارىڭ.
شوبەرەڭە ۇرىسقاندا،
قالتىلداسىن باستارىڭ.
ءاۋمين!
داركەمباي ۇستانىڭ باتاسى
عاجاپ تالانت بەرسىن!
عالامات تالاپ بەرسىن!
كەڭدىگىڭ جەرىڭدەي بولسىن!
مەيىرىمىڭ ەلىڭدەي بولسىن!
ءومىر — كورىگىڭ وشپەسىن!
دوستارىڭ جانىڭنان كەتپەسىن!
ىسىڭە جۇرت ءسۇيسىنسىن!
قۋانباي استە وتپەسىن!
ۇلدارىڭ باي، ءدۇبىرلى بولسىن!
ۇرپاعىڭ ءۇبىرلى — ءشۇبىرلى بولسىن!
ءاۋمين!
ورىسباي ءابدىلدا ۇلى باتاسى
ەل كوڭىلى شالقىسىن،
كۇن نۇرىنا بالقىسىن.
پەرزەنتتەرى تىك تۇرىپ،
قىزمەت ەتسىن حالقى ءۇشىن.
قارا جەرگە شانشىلىپ،
ورمان بولسىن تالشىبىق.
ەگىن — جايلار جايقالسىن،
اقجاۋىنعا مالشىنىپ.
بەزىنگەندەر بوزداسىن،
قوي ەگىزدەن قوزداسىن.
جۇمىر باستى پەندەلەر،
ويلاماسىن ءوز باسىن.
بۇزاۋ ءۇزىپ بۇيداسىن،
سيىر ۋىز سىيلاسىن.
كوجە قۇيىپ كورشىلەر،
ءبىرىن — ءبىرى قيناسىن.
قىل ءقۇيرىقتى ءوسىرىپ،
ق ۇلىن شاپسىن كوسىلىپ.
جىلقىشىلار قۇرىق caپ،
شاتتانسىن ءبىر ءتوس ۇرىپ.
وتار كوشىن باستاعان،
اي مۇيىزبەن جاسقاعان،
اق سەركەلەر كوبەيسىن،
ەتكە وتكىزىپ تاستاعان.
كوك قاۋلاسىن دۇركىرەپ،
جاۋىن جاۋسىن سىركىرەپ.
جاڭا دۇنيە جاڭعىرسىن،
وي — سانانى سىلكىلەپ!
ءاۋمين!
جاي قولىڭدى قۇرداسىم،
عۇمىر كەشكىن ءبىر عاسىر.
سيپالاپ ءوت ومىردەن،
قوساعىڭنىڭ سىرعاسىن.
اعايىن — جۇرت ازباسىن،
ويلاماسىن ءوز باسىن.
بابالاردان ۇلاسقان،
ءجون — جورالعى توزباسىن.
بەرىك بولسىن، بەل، مىقىن،
قورعاشتاي ءبىل ەل قۇتىن.
ەستى بولسا ەر جىگىت،
حالىق امان، جەر ءبۇتىن.
تاسىپ كەتپەي مەيمانا،
ءناپسىڭدى تىي، ەي، بالا!
قالتىلداعان قارتتار مەن
ارتىندا بار كەيۋانا.
ارۋلار كوپ ءۇمىتتى،
ارداق تۋتقان جىگىتتى.
ارقا سۇيەر ءارقاشان،
ازاماتقا بىلىكتى.
ءومىر گ ۇلى ءار ءۇيدىڭ،
قورعانى بول ءسابيدىڭ.
قۇدىرەتىڭدى حوش كورىپ
سوندا عانا تانيمىن.
قايىرىم جاسا جارلىعا.
جومارتتىق ءتان ارلىعا.
ايتىپ — ايتپاي نە كەرەك،
جارىق كۇندە قالعىما!
ءاۋمين!
جەر قايىسسىن جىلقىسى،
تىنىش بولسىن ۇيقىسى.
قوزداپ جاتسىن قويلارى،
تارقاماسىن تويلارى.
بوتالاسىن تۇيەسى،
قورعاپ ءجۇرسىن كيەسى.
ەگىز تاپسىن ەشكىسى،
رەنجىتپەسىن ەش كىسى.
سايعا سىيماي سيىرى،
مالعا تولسىن قيىرى.
وزىپ كەلسىن قوسقانى،
القالاسىن دوستارى.
ۇزىن بولسىن قۇرىعى،
ۇزاتپايتىن ۇرىنى.
ويىنا العان تىلەگى،
ورىندالسىن ۇنەمى.
قۇت — بەرەكە دارىسىن،
ۋىزدىعى جارىسىن.
جارقىراسىن اي — كۇنى،
اسىپ تۇرسىن ايبىنى.
ءوسىپ — ءونسىن ۇرپاعى،
شۋاق شاشسىن نۇر تاڭى.
اۋلاق بولسىن، ۋايىم،
ساقتاپ ءجۇرسىن قۇدايىم!
ءاۋمين!
بالالارعا ب ا ق قونسىن،
پەرىشتەلەر جاق بولسىن!
كىلەڭ بەستىك سىيلانسىن،
يماندىلىققا يلانسىن!
بيىكتە قالىقتاسىن،
وقۋدان جالىقپاسىن!
اۋىرىپ — سىرقاماسىن،
ۇلەستەن قۇر قالماسىن!
ونەرگە قۇشتار بولسىن،
تالانتىن ۇشتار بولسىن!
كىتاپقا قۇمار بولسىن،
حالقىنا ۇنار بولسىن!
ومىردە سىيلاس بولسىن،
وكپەگە قيماس بولسىن!
قۇدايىم قۋات بەرسىن
كوڭىلگە شۋاق بەرسىن!
قالامى جورعالاسىن،
بەستىكتى دوربالاسىن!
كۇندەي بوپ ك ۇلىمدەسىن،
سىنداردان سۇرىنبەسىن!
مۇراتتاس بولسىن — داعى،
جارقىراپ جانسىن باعى!
قۇلاشىن كەڭسەرمەسىن،
بوس ءجۇرىپ تەڭسەلمەسىن!
الىسقا كوزىن تىكسىن،
اق باتا ءسوزىمدى ۇقسىن!
ماقساتى زوردان بولسىن،
ەلىنە قورعان بولسىن!
اق ءسۇتتى اقتار بولسىن،
وتانعا ماقتان بولسىن!
ۇستازىن ۇلىقتاسىن،
وسىنى ۇمىتپاسىن!
ءاۋمين!

دۋباي اعانىڭ باتاسى

نار ارتاتىن جۇگىڭ بولسىن،
جۇرەگىڭنىڭ تۇگى بولسىن.
ەلىڭ ءۇشىن ەرىنبەيتىن
تابانىڭنىڭ ءبۇرى بول!
قاراسايداي باتىر بول!
جامبىلدايىن اقىن بول!
كەۋدەڭە يمان ۇيالار
ءوز ەلىڭە جاقىن بول!
ءاۋمين!

الپىس تىلەكتەن تۇراتىن باتا

سەيسەن مۇقتار ۇلى
الپىس تىلەكتەن تۇراتىن باتا
قىسىر باقساڭ قازىلى بولعاي،
قارا قويىڭ قوزىلى بولعاي!

ويسىل قاراڭ جوتالى بولعاي،
جىل قۇرعاتپاي بوتالى بولعاي!

ورەلى بيەڭ ق ۇلىندى بولعاي،
قىزىلمەڭدەڭ ت ۇلىمدى بولعاي!

ءىنىنىڭ ءبارى يىقتى بولعاي،
شەتىنەن الىپ سيىقتى بولعاي!

تاۋ مەنەن تاسىڭ قورىقتى بولعاي،
كول — دارياڭ بورىقتى بولعاي،
اق جۇگەرىڭ شاشاقتى بولعاي،
ارپا — بيداي ماساقتى بولعاي!

ماۋەلى باعىڭ جەمىستى بولعاي،
جوتالى جونىڭ ەگىستى بولعاي!

قاراڭنىڭ ءبارى قارىندى بولعاي،
قۇلاڭنىڭ ءبارى شالىمدى بولعاي!

سەكسەۋىلىڭ ءسىڭىرلى بولعاي،
شيكى وكپەڭ ءدۇبىرلى بولعاي!

قۇربىڭنىڭ ءبارى كەۋدەلى بولعاي،
شەتىنەن جىبەك جەيدەلى بولعاي،
وڭ جاقتا قالعان ەسىكتى بولعاي،
شۇمەگى التىن بەسىكتى بولعاي!

قامىسىڭ قۋىلدىرىقتى بولعاي،
بالىعىڭ ۋىلدىرىقتى بولعاي!

«قۇراۋلاپ» ق ۇلىن قايىرعايسىڭ،
تابىنداپ جىلقى ايىرعايسىڭ!

«شورەلەپ» قوزى ايداعايسىڭ،
ورەلەپ زاڭگى بايلاعايسىڭ!

شەشە كورىپ تون پىشكەيسىڭ،
ەڭبەك ەمىپ، سورپا ىشكەيسىڭ!

زاڭگى باباڭ ءسۇتتى بولسىن،
شوپان اتاڭ قۇتتى بولسىن!

اي — ءتاڭىرىڭ ىركىلمەسىن،
كۇن — ءتاڭىرىڭ كۇرسىنبەسىن!

وت — ءتاڭىرىڭ كوز ىلمەسىن.

سۋ — ءتاڭىرىڭ بەزىنبەسىن!

اتالار رۋحى اراشا بولسىن،
ازالى جەردە تاماشا بولسىن!

قاتەردە قىزىر سەرىگىڭ بولسىن،
ساپاردا ءدۇلدۇل كولىگىڭ بولسىن!

وتكەننىڭ ءبارى يماندى بولسىن،
فانيدە ءجۇزى ديدارلى بولسىن!

ءوزىڭ توقتار ءتاڭىرىڭ بولسىن،
ءتاڭىرىڭ توقتار ءومىرىڭ بولسىن!

بۇگىنگى تۇياق اتالى بولسىن،
اتالار اق باتالى بولسىن!

ەرتەڭگى تۇياق بابالى بولسىن،
بابالار التىن جاعالى بولسىن!

ۇلىس ۇلى تويلى بولسىن،
تويدىڭ سوڭى جايلى بولسىن!

ۇل مەنەن قىز باقىتتى بولسىن،
كەشەر عۇمىر جاقسى بولسىن!

ءبىردىڭ باسى ەكەۋ بولسىن،
جۇپتىڭ باسى جەتەۋ بولسىن،
جەتەۋ بولعان جەتپىس بولسىن،
جەتپىس بولعان كوپ كۇش بولسىن!

حانتالاپاي، بارىمتا بولماسىن،
بارىمتا بىتسە قارىمتا بولماسىن!

اعايىن اراسىن بالەكەت بولمەسىن،
ەلگە ناۋبەت، الەمەت كەلمەسىن!

ءبىزدىڭ وسى اق باتامىزدى،
اۋەلى، كوكتەگى حاق ءتاڭىر،
اۋليە — امبيەلەر مەن
عايبىرەن قىرىق شىلتەن قولداسىن،
اللا — تاعالانىڭ قۇلاعىنا شالىنسىن!

ءاۋمين!

باس باتا. ورازاقىن اسقار

[رەداكسيا ەسكەرتۋى: بۇل ءماتىننىڭ اۆتورى — ورازاقىن اسقار. اۆتورلىق قۇقىق كۇشىندە. جاريالاماس بۇرىن دەرەككوزدى كورسەتىڭىز نەمەسە قۇقىق يەسىمەن كەلىسىڭىز.]
ورازاقىن اسقار
باس باتا
ەلباسىمىز الىستى كورسىن،
ەل — جۇرتىمىز تابىستى بولسىن.

قىزدارىمىز سۇلۋ،
ۇلدارىمىز نامىستى بولسىن!

كورشىلەرىمىز تىنىش بولسىن،
تاڭداعانىمىز جۇمىس بولسىن.

مالىمىز تولدەپ، ەگىنىمىز كوكتەپ،
داستارقانىمىزعا ىرىستولسىن!

قالادا بولسىن، قىردا بولسىن،
كەلگەن، كەتكەن ريزا بولسىن.

«جولداستان» جەرىپ، «مىرزانى» تەلىپ
العاندار ناعىز مىرزا بولسىن!

نارىق قالتانى قاقپايتىن بولسىن،
تەڭگەمىز تەڭدىك ساقتايتىن بولسىن.

قازاقستاننىڭ بارلىق ازاماتتارى
قازاقشا سويلەپ، العا اتتايتىن بولسىن!

سوعىستىڭ بەتى بولسىنشى ءارى،
رەنجىمەسىن ومىرىنە كارى.

باۋىر ەتىمىز بالالار تۇگىل،
ساتىلماسىن قۇس بالاپاندارى!

رۋمەن بىرگە ۇلت ءوزىن سىيلاپ،
قاستەرلەسىن اسىلىن جيناپ.

الاشتىڭ ازاماتتارى ءبىر اۋىزدى بولسىن،
شىعارا بەرمەي بۇيرەكتەن سيراق!

بانكتەر دە تەڭگەنى توپتايتىن بولسىن،
سىبايلاس جەمقورلىق توقتايتىن بولسىن.

ۇلتارازدىعى ەشقاشان بولماعانىنداي
داعدارىس تا بىزگە سوقپايتىن بولسىن!

ادالدىقتى ەل جاقتايتىن بولسىن،
ارامدىق قولداۋ تاپپايتىن بولسىن.

ەبولا دەگەن اتى وشكىر اۋرۋ،
ەندى ەشكىمگە جۇقپايتىن بولسىن!

ايەلدەر پارەنجە جامىلمايتىن بولسىن،
ۇرپاعىمىز يسلام ءدىنىن عانا قابىلدايتىن بولسىن.

ءداستۇرلى ءدىنىمىزدى بۇرمالاۋشىلارعا
ورتامىزدان ورىن تابىلمايتىن بولسىن!

ەركەكتەر دە تەمەكى تارتپايتىن بولسىن،
ايەلدەر يبا ساقتايتىن بولسىن.

ءوز ءۇيى، ولەڭ توسەگى بارلار
كەز كەلگەن جەرگە جاتپايتىن بولسىن!

بالالارىمىزدىڭ باعى جانسىن،
قالاعان ءبىلىمىن السىن.

ءتىلىن، ءدىنىن، ءداستۇرىن ءبىلىپ،
ون ساۋساعىنان ونەرى تامسىن!

مادەنيەتىمىز ءماندى بولسىن،
تۇرمىسىمىز ءساندى بولسىن.

ءبارىن ايتتا ءبىرىن ايت،
دەربەستىگىمىز ماڭگى بولسىن!!!
ناۋرىز باتاسى
نيەتتەرىڭ اق بولسىن،
ناۋرىزدىڭ اقشا قارىنداي.
باستارىڭا ب ا ق قونسىن،
شاشتارىڭنىڭ بارلىق تالىنداي!
ساناسى اسىپ ادامنىڭ،
كوڭىلدە كىر قالماسىن.
قۋتى قاشىپ جاماننىڭ،
جاقسى تاپسىن جالعاسىن.
تىنىش بولسىن دالامىز،
تۇگەل بولسىن نۋىمىز.
تازا بولسىن اۋامىز،
تۇنىق بولسىن سۋىمىز.
قايعى — ۋايىم جوق بولسىن،
ورالماسىن كەز وگەي.
ىرىسىمىز كوپ بولسىن
بۇگىنگى ناۋرىز كوجەدەي!
جاس جۇبايلارعا باتا
وڭاي دا ەمەس، قيىن دا ەمەس ءۇي بولۋ،
ءۇي بولۋ — ۇيگە قامقورلىق جاساپ ۇيرەنۋ،
قاباعىن باعۋ، كوڭىلىن تابۋ جارىڭنىڭ،
ەكەۋ بوپ ءومىر ءسۇرۋدىڭ جايىن ۇيرەنۋ.
قاشان دا جارعا كەرەگى جىلى نازارىڭ،
بىرىڭە — ءبىرىڭ تارتتىرما كۇتۋ ازابىن.
«مەن ءبۇيتىپ ەدىم، سەن نەگە سۇيتپەي ءجۇرسىڭ؟» دەپ،
ساۋدانىڭ ۇيگە ورناتپاۋ كەرەك بازارىن.
جاقسى ۇيدە بولار — ىشكى دە، سىرتقى ساياسات،
ايايىق جاردى، بىرەۋدى ەگەر اياساق،
وتباسىندا دا بار اسكەري قاتاڭ قۇپيا،
جۇرمەڭدەر استە ىشكىنى سىرتقا جايا caپ.
اسىعىستىقتان، اشۋدان ابزال بەزىنگەن،
دوس بولۋ كەرەك قاشان دا سابىر، توزىممەن،
جار دەگەن ءوزىڭ، ءوزىم دەپ تاپقان جالعىزىڭ،
كەشىرىمدى بول، كەلىسپەي جۇرمە وزىڭمەن.
كيەلى زاتجوقجارىڭنىڭ ماحابباتىنان،
ەكەۋىڭدى دە ايالاۋعا ونى شاقىرام.
«قوساعىڭمەنەن قوسا اعار!» دەگەن تىلەكتى
ايتامىن بارلىق ۇلكەن ۇيلەردىڭ اتىنان.
ەكەۋىڭە
قيىن دا ەمەس، وڭاي دا ەمەس ءۇي بولۋ،
وي ءبولۋ ۇيگە، قامقورلىق جاساپ ۇيرەنۋ،
كوڭىلىن تابۋ، قاباعىن باعۋ جارىڭنىڭ،
ەكەۋ بوپ ءومىر ءسۇرۋدىڭجولىن يگەرۋ.
بولادى وندا ىشكى دە سىرتقى — «ساياسات»،
ايايىق جاردى بىرەۋدى ەگەر اياساق،
جاقسى ۇيدە بولماق اسكەري قاتاڭ قۇپيا،
جۇرمەڭدەر استە ىشكىنى سىرتقا جايا caپ.
قاشاندا جارعا كەرەگى جىلى نازارىڭ،
جالعىزسىراتپا، تارتقىزبا كۇتۋ ازابىن.
«مەن ءسۇيتىپ ەدىم، سەن نەگە بۇيتپەي ءجۇرسىڭ»، — دەپ،
ساۋدانىڭ ۇيگە ورناتپاۋ كەرەك بازارىن.
اسىعىستىقتان، اشۋدان ابزال بەزىنگەن،
دوس بولۋ كەرەك قاشان دا سابىر — توزىممەن.
جار دەگەن ءوزىڭ، ءوزىم دەپ تاپقان جالعىزىڭ،
كەشىرىمدى بول كەلىسپەي جۇرمە وزىڭمەن.
كيەلى زات جوق — جارىڭنىڭ ماحابباتىنان،
ەكەۋىڭدى دە ايالاۋعا ونى شاقىرام.
— كوسەگەلەرىڭ كوگەرسىن! — بەرگەن اق باتام
سەندەردەن ءبۇرىن ءۇي بولعانداردىڭ اتىنان.

سەيىت كەنجەاحمەت ۇلىنىڭ باتاسى

[رەداكسيا ەسكەرتۋى: بۇل ءماتىننىڭ اۆتورى — سەيىت كەنجەاحمەت ۇلى. اۆتورلىق قۇقىق كۇشىندە. جاريالاماس بۇرىن دەرەككوزدى كورسەتىڭىز نەمەسە قۇقىق يەسىمەن كەلىسىڭىز.]
اينالايىن، اتتاسىم،
تالانتىڭ سۋداي قاپتاسىن،
اتاعىڭ ابايداي بولسىن،
ابىرويىڭ ابىلايداي بولسىن،
جۇرەكتى بولساڭ قابانباي جەبەسىن،
بىلەكتى بولساڭ بوگەنباي جەبەسىن.
ناۋرىزبايداي باتىر بول،
باۋىرجانداي باتىل بول،
„جالعىز بولساڭ اللانى ەسىڭە ال،
جارلى بولساڭ پايعامباردى ەسىڭە ال،
ازامات بول، ارلى بول،
قاتارىڭنىڭ الدى بول،
بىلىمىڭمەن ءالدى بول،
حالقىڭ بولسىن تىرەگىڭ،
بەرىك بولسىن بىلەگىڭ،
قابىل بولسىن تىلەگىڭ،
ءجۇز جىل سوقسىن جۇرەگىڭ.
دوس — جارانىڭ ءسۇيىنسىن.
دۇشپانىڭ ىشتەي كۇيىنسىن،
باسىڭا باقىت قۇيىلسىن!
ءاۋمين!

ءابدىراحمان ولمەسق ۇلىنىڭ باتاسى

ا، قۇدايىم، وڭداسىن،
وڭداعاننىڭ بەلگىسى،
قايىرلى ەتىپ باسىڭا
ب ا ق پەن قىدىر ورناسىن.
دۋشپانىڭ ۇستەم بولماسىن.
اۋليە، ارۋاق كوتەرىپ،
عايىپ ەرەن، قىرىق شىلتەن قولداسىن.
ماڭايىڭ ءۇبىرلى — ءشۇبىرلى بولسىن.
ولارعا جانە عۇمىر بەرسىن،
اۋزىنداعى ءسوزى دۋالى بولسىن،
تەڭ قۇربىلارىنىڭ الدى بولسىن.
كەلگەن قىدىر كەتپەسىن،
جاماندىق كەلىپ جەتپەسىن.
ساپار جۇرسەڭ، جولىڭ بولسىن،
قالتاڭ تولعان پ ۇلىڭ بولسىن.
جارىلقاسىن قورعاۋشىڭ،
عاجايىپ اۋليەدەي ءپىرىڭ بولسىن!
ءۇي — ءىشى، بالا — شاعاڭ امان بولسىن،
تىنىشتى حالقىمىزعا زامان بولسىن.
تابيعات تاۋسىلمايتىن ريزىق بەرسىن،
تارتىلعان داستارقاندا تاعام بولسىن.
ابىروي، اماندىعىڭ ارتا بەرسىن،
ب ا ق — داۋلەت مال — جانىڭا قوسا بەرسىن.
ەر جەتىپ، بالالارىڭ باتىر بولىپ،
ومىرلەرى قىزىقتى بولا بەرسىن.
ۇيىڭە جاقسى ادامدار كەلە بەرسىن.
تاۋفىقتى، يناباتتى كەلىن بەرسىن.
اق كوڭىل، اتا — اناعا جاقىن بولىپ،
قىزىعىن ەل — جۇرتتىڭ كورە بەرسىن!

مەدەتبەك باتىردىڭ باتاسى

باتام، باتام باتاسىن
باتام جەردە جاتپاسىن!
وسى وتىرعان شاڭىراققا
بارشا الەۋمەت، جۇرتشىلىق
جاقسىلىقپەن اتتاسىن!
داۋلەتى ارتىپ، قۇت ورناپ
سۇق كوزدەردەن ساقتاسىن!

ءبىرىنشى تىلەك تىلەڭىز. بۇحار جىراۋ

بۇحار جىراۋ
ءبىرىنشى تىلەك تىلەڭىز،
ءبىر اللاعا جازباسقا!
ەكىنشى تىلەك تىلەڭىز،
ءبىر شۇعىل پاسىق زالىمنىڭ
تىلىنە ەرىپ ازباسقا!
ءۇشىنشى تىلەك تىلەڭىز،
ۇشكىلسىز كويلەك كيمەسكە!
ءتورتىنشى تىلەك تىلەڭىز،
توردە توسەك تارتىپ جاتپاسقا!..
بەسىنشى تىلەك تىلەڭىز،
بەس ۋاقىتتا بەس ناماز،
بىرەۋى قازا قالماسقا.
التىنشى تىلەك تىلەڭىز،
الپىس باستى اق وردا
ارداقتاعان اياۋلىڭ
بىرەۋگە ولجا بولماسقا!
جەتىنشى تىلەك تىلەڭىز،
جەلكىلدەگەن تۋ كەلىپ،
جەر قايىسقان قول كەلىپ،
سونان ساسىپ تۇرماسقا!
سەگىزىنشى تىلەك تىلەڭىز،
سەگىز قيىر، شارتاراپ
جەر تۇلدانىپ تۇرماسقا!
توعىزىنشى تىلەك تىلەڭىز،
تورەڭىز تاقتان تايماسقا!
توقسانداعى قارت باباڭ،
توپقا جاياۋ بارماسقا!
ونىنشى تىلەك تىلەڭىز،
ون اي سەنى كوتەرگەن،
ومىرتقاسى ۇزىلگەن،
ايازدى كۇندە ايلانعان،
بۇلتتى كۇندە تولعانعان.
تار قۇرساعىن كەڭەيتكەن،
تاس ەمشەگىن جىبىتكەن،
اناڭ ءبىر ارقىراپ قالماسقا
ون ءبىرىنشى تىلەك تىلەڭىز،
ون بارماعى قىنالى،
ومىراۋى جۇپارلى،
ءيىسى جۇپار اڭقىعان،
داۋسى قۋداي ساڭقىعان،
نازىمەنەن كۇيدىرگەن،
قىلىعىمەن سۇيدىرگەن،
ارداقتاپ جۇرگەن بيكەشىڭ،
جىلاي دا جەسىر قالماسقا!
جار باسىنا قونباڭىز،
داۋىل سوقسا ءۇي كەتەر.
جاتقا تىزگىن بەرمەڭىز،
جالامەنەن باس كەتەر.
جامانمەن جولداس بولساڭىز
كورىنگەنگە كۇلكى ەتەر،
جاقسىمەن جولداس بولساڭىز،
ايىرىلماسقا سەرت ەتەر.
يت جۇگىرتىپ، قۇس سالساق،
كيگەن تونىڭ تۇلكى ەتەر،
سىپايى سىرىن بىلدىرمەس،
اقىرىن عانا بۇلك ەتەر.
كوش باستاۋ قيىن ەمەس،
قوناتىن جەردە سۋ بار.
قول باستاۋ قيىن ەمەس،
شاباتىن جەردە جاۋ بار.
شارشى توپتا ءسوز باستاۋ قيىن،
شەشۋىن ادام تاپپاس داۋ بار.
جال، قۇيرىعى قابا دەپ،
جابىدان ايعىر سالماڭىز!
قالىڭ مالى ارزان دەپ،
جامان قاتىن الماڭىز!
جابىدان ايعىر سالساڭىز،
جاۋعا مىنەر ات تۋماس.
جامان قاتىن الساڭىز،
توپقا كىرەر ۇل تۋماس.
جامان قاتىن العانىڭ –
توركىنىنە بەرە الماي،
توسەگىنە جاتا الماي،
تەڭ قۇربىسى كەلگەندە،
وڭدى جاۋاپ قاتا الماي،
جالعاندا قور بولعانىڭ.
تاۋدان اققان تاس بۇلاق،
تاسىسا قۇيار تەڭىزگە،
قانشا مالى كوپ بولسا،
باي قۋانار ەگىزگە.
جاماننان جاقسى تۋسا دا،
جاقسىدان جامان تۋسا دا،
تارتپاي قويماس نەگىزگە.
جاقىن جەردەن ءشوپ جەسە
جەردىڭ ءسانىن كەتىرەر،
اعايىننىڭ ارازى
ەلدىڭ ءسانىن كەتىرەر،
ابىسىننىڭ ارازى
اۋىل ءسانىن كەتىرەر.
بۇل، بۇل ۇيرەك، بۇل ۇيرەك،
بۇل ۇيرەكتەي بولىڭىز،
سۋدان سۋعا شۇيگۋمەن
كولدەن كولگە قونىڭىز.
بايلار ۇعلى شورالار
باس قوسىپتى دەسىن دە،
ماڭ — ماڭ باسىپ ءجۇرىڭىز،
بايسالدى ۇيگە ءتۇسىڭىز.
اينالا الماي ات ءولسىن،
ايىرا الماي جات ءولسىن.
جات بويىنان ءتۇڭىلسىن،
ءبارىڭىز ءبىر ەنەدەن
تۋعانداي بولىڭىز.
اللا دەگەن ار بولماس
اقتىڭ جولى تار بولماس
تار پەيىلدى كەڭىمەس،
كەڭ پەيىلدى كەمىمەس.
بەرەم دەگەن قۇتىلماس،
بەرىك بايلاعان شەشىلمەس،
قازۋلى جولدار كومىلمەس،
قارتايساڭ قارت باباڭدى سىيلاي بەر،
كۇندەردىڭ كۇنى بولعاندا
كىمدەر دە كىمنىڭ دەيسىڭ بەلى بۇگىلمەس.
قارا ارعىماق ارىسا،
قارعا ادىم جەر مۇڭ بولار،
ەسىل كوزدەن نۇر تايسا،
ءبىر كورۋگە زار بولار.
باتپاقتى سايعا سۋ تۇسسە،
اتىڭ ارىپ كەلگەندە
وتكەل بەرمەس كەشەرگە،
قايىرسىز يتكە مال بىتسە،
اڭقاڭ قۇرىپ كەلگەندە
ساۋمال بەرمەس ىشەرگە.
جامان بولسا العانىڭ.
ءھامماتلى تۋعان ەسىل ەر،
كيىم پىشسە ول قاتىن،
جاعاسى كەتەر كونتيىپ،
ەتەگى كەتەر سالپيىپ،
ۇلگى بولماس پىشەرگە.
ايدى باتپاس دەمەڭىز،
اينالا ىشسە تاۋسىلماس
كول سۋالماس دەمەڭىز.
قۇرساعى قۇشاق بايلاردان
داۋلەت تايماس دەمەڭىز،
جارلىنى جارلى دەمەڭىز،
جارلى بايعا تەڭ كەلىپ،
جايلاۋعا جارىسا كوشپەس دەمەڭىز،
جالعىزدى جالعىز دەمەڭىز،
جالعىز كوپكە تەڭەلىپ،
ءبىر جاپاندا سوعىسىپ،
كەگىن الماس دەمەڭىز.
قۋلاندار وينار قۋ تاقىر
قۋراي بىتپەس دەمەڭىز.
قۋراي بىتپەس قۇبا جون
قۇلان جورتپاس دەمەڭىز.
قۇرساعى جۋان بوز بيە
ق ۇلىن سالماس دەمەڭىز.
قۋلىق تۋعان قۇلاشا
قۇرساقتانباس دەمەڭىز.
قۋ تاياقتى كەدەيگە
داۋلەت بىتپەس دەمەڭىز.

باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ بەرگەن باتاسى

باۋىرجان مومىش ۇلى
يللاھي قۇدايا،
تىلەگىمىزدى قابىل ەت،
يمانىمىزدى كامىل ەت.
توزاقتىڭ وتىنان ساقتا،
قاڭعىعان وقتان ساقتا،
پaراقور سوتتان ساقتا،
كىرلى سۋمەي جۋىستان ساقتا،
ىنتىماقسىز تۋىستان ساقتا،
قارا جۇرەك باتىلدان ساقتا،
كوك دولى قاتىننان ساقتا.
ادامدى قادىرلەمەس ەسەردەن ساقتا،
ناندى باسقان كەسىردەن ساقتا،
تاتىمسىز قىزىڭنان ساقتا،
ۇياتسىز ۇلىڭنان ساقتا،
قايىرىمسىز جەكجاتتان ساقتا،
جالقاۋ بالا، تەك جات تەكسىزدەن ساقتا،
تۇنەرە اتقان تاڭنان ساقتا،
جاڭبىرسىز شاڭنان ساقتا،
جاستارىندا ادەپ جوق،
ولگەنىنە ءباتۋا جوق،
قۇر ايعاي، شات — شالەكەي داڭنان ساقتا!
ءاۋمين!

امانگەلدى باتىرعا دوساي شەشەننىڭ بەرگەن باتاسى

ۋا، بارشا الەۋمەت،
ساردارعا باتا بەرەيىك.

ءبىرىمىز قالماي، ءبارىمىز،
باتىرعا تۇگەل ەرەيىك.

كارىمىز بەن جاسىمىز،
پاتشاعا قارسى اتتانىپ،
ەر قارۋى بەس قارۋ،
بويىمىزعا ىلەيىك.

بوستاندىق ءۇشىن تۋ ۇستاپ،
باتىرعا ومىرتىلەيىك.

قاھارمان قول — ساربازدار،
كوك تىلگەندەي جارقىلداپ،
نايزاعايداي تونەيىك.

قارسى كەلگەن ءدۇشپاندى،
جەرمەن — جەكسەن كومەيىك.

باتىر كيگەن اقساۋىت،
وق دارىسىن دەمەيىك.

التىن جاپقان اقجەبە
كوزدەگەن جەردەن ءدال ءتيىپ،
دالدەپ تۇيرەپ نايزامەن،
جاۋ قابىرعاسىن سوگەيىك.

الماس قىلىش قولدا ويناپ،
جاۋدى ولىمگە بوگەيىك.

باتىرعا ەرگەن ەرلەرگە،
باتاگوي بولىپ جەبەيىك.

اتا مەنەن انالار،
سوڭدارىڭنان ەرەمىز
نەگە ءجۇرسىن دەمەيىك.

بوزداق ءۇشىن جانپيدا،
كوزىمىزدىڭ قاراسى،
كوڭىلىمىزدىڭ ساناسى.

ءومىرىمىزدىڭ مۇراسى –
جالعىز — جالعىز بوزداقتى،
جاۋعا نە دەپ بەرەمىز؟

بەرمەيمىز دە ەرەمىز،
ءبىز دە قارۋ قولعا الىپ،
اتامىز تارتقان سۇر جەبە،
ساداقتان وقتى سەبەمىز.

ۋا، حالقىم!

كوتەرىڭدەر، قولدارىڭدى!

وڭشەڭ جاس ۇلاندارىم،
جولدارىڭا جان ساداعا،
جاراسا جاندى بەرەمىز.

بوتامىزدان ايىرىلىپ،
بۇل جەردە نە دەپ جۇرەمىز؟

شىر اينالىپ شىرعالاپ،
جاندارىڭدا جۇرەمىز.

جاساعان يەم جار بول دەپ،
جانامىز دا كۇيەمىز!

تىلەگىمىزدى بەرەر كۇن،
الىس ەمەس جاقىن تۇر.

باقىت كۇنىن ورناتار،
اقسۇڭقار قۇس — الىبىڭ،
قول باستاعان كوسەمىڭ،
قاسىڭدا تۇر اناۋ باتىرىڭ!

باتار كۇنمەن باتۋعا،
اتار كۇنمەن اتۋعا،
تىلەكتىلەپ، قول جايىپ،
وتىر مىناۋ حالقىڭ دا.

قۇتتى بولسىن باعىڭىز،
قۇتتى بولسىن تاعىڭىز.

عادىلدىك قىلىپ حالقىڭا،
جاققان ۇستىنە جاعىڭىز.

پاتشادان كوردىك ءزابىردى،
قايعىلى تۇرعان شاعىمىز.

قايعىدان حالقىڭ ارىلسىن.

التىن ەرلى اق بوز ات،
استىڭىزدا ارىسىڭ.

15 مىڭ سارباز — قولىڭا،
قاھارمان ەرلىك دارىسىن!

ا، قۇدايىم وڭداسىن،
بارشا اۋليە قولداسىن!

عايىپ ەرەن، قىرىق شىلتەن،
جان — جاعىڭنان قورشاسىن!

كۇنىڭ تۋسىن وڭىڭنان،
ايىڭ تۋسىن سولىڭنان.

اي مەن كۇننىڭ ساۋلەسى،
ءومىر باقي سونبەسىن،
قاشاندا بولسا جولىڭنان!

قولاڭ شاشتى قيعاش قاس،
اي مەن كۇندەي ءبىر سۇلۋ،
و دا ءجۇرسىن سوڭىڭنان!

قابىل بولسىن بۇل باتام،
پانا بولسىن حاۋ انا، ادام اتام!

ءوزىم ولسەم ارتىمدا،
ءسوزىم قالسىن حالقىما!

ءاۋمين!

ەر بولساڭ، ەم بول! ەل سۇيسىنەر بەل بول! ۇمبەتالى اقىننىڭ باتاسى

ۇمبەتالى اقىننىڭ باتاسى
ەر بولساڭ، ەم بول!
ەل سۇيسىنەر بەل بول!
ەر جۇرەك ەكپىندى،
ەل باستاۋشى سەن بول!
اق باتامدى بەرەيىن،
ۇستەم بولسىن مەرەيىڭ.
ءارقاشاندا قۇدايىم،
جاقسىلىققا جەتكىزسىن.
جاقسىلىق سەنەن كەتپەسىن،
جامانشىلىق جەتپەسىن.
ادال بولسىن جولداسىڭ،
امان بولسىن مال باسىڭ.
قوساعىڭمەن قوسا اعار،
قوساعىڭ جالعىز قالماسىن.
ەل ىرگەسى امان بولسىن،
ادىلەتتى، تىنىشتىقتى زامان بولسىن!
شاپىراشتى — ءاسىلىم،
ايقىم اتا — ءناسىلىم،
ايتەك دەگەن ارعى اتام.
ەلىم دەگەن جىگىتكە
ءومىرىنىڭ ءبارى — سىن!
قۇت — بەرەكە، ىنتىماق
ۇرپاعىنا دارىسىن!
باتىر تۋعان جىگىتتىڭ
اركىم بىلەر شابىسىن.
جەتەسى بولسا جىگەرلى
جىبەرمەس كەك پەن نامىسىن!

دوسمايىلدىڭ باتاسى

ءاپپاق اققۋ، ءاپپاق قاز،
كەلەر جىلى بولار جاز.
ءاپپاق كوڭىل، ءاپپاق تاڭ،
عۇمىر دەگەن تىم — اق از.
كوكتە ۇشقان پىرلەرىم،
سەندەرمەن بىرگە بىرلەدىم
سەندەرمەن ۇشىپ تۇرلەندىم.
تىلەگىمدى قابىل ەت،
الدىما كەلگەن پەندەمنىڭ
سىرقاۋىن ەمدە، تەزدەپ جاز!
جىراۋدىڭ ۇلكەن ءپىرى قورقىت اتا،
باتا العان تامام باقسى اسقان اتا.
تاڭ قالىپ جۇرتتىڭ ءبارى تۇرادى ەكەن،
قوبىز الىپ قورقىت اتا كۇي تارتقاندا.
ءسوزدىڭ باسى ءبىسمىللا،
ءبىسمىللاسىز ءىس قىلما!
ءبىسمىللا دەسەڭ قۇداي بار.
جىن — شايتان كورىنسە،
سىرتىمنان ءارى قۋالاي بەر...
بابالارىم دەم بەرگەن،
وزدەرىڭە قول بەرگەن.
ۇلكەن اتا ەر ارۋاق
تالاي جەردەن جول كورگەن.
اۋليەگە دەم بەرگەن،
ايتار سوزگە ەم بەرگەن،
جەتى ولىككە جان بەرگەن،
جەتى پىرگە قول بەرگەن.
جاۋلانباي — اق كەلىڭىز،
مىنا اۋرۋدى كورىڭىز:
ەتەر بۇعان ەم بار ما؟
سالار بۇعان دەم بار ما؟
ايتاتۇعىن مال بار ما؟
شىعاتۇعىن جان بار ما؟
توڭىرەكتى بولجاڭىز.
اقىلمەنەن تولعاڭىز،
اۋەلى قۇداي ەلدى وڭدا،
ەلدى ونداساڭ ەردى وڭدا،
مۇحاممەتتەي پايعامبار،
اينالايىن، سەن دە وڭدا!
قالام ءشىرىپ موينىڭدا،
دۇعالارىڭ قوينىڭدا،
توڭىرەككە كوزىڭ سال،
الەۋمەت وتىر ۇيىڭدە،
ساناپ جۇلدىز باتىرعان،
سارعايتىپ تاندى اتىرعان.
مىڭ كىسىگە بارابار،
اقساقالدى باباڭىز،
بىزدەر ءسىزدىڭ بالاڭىز.

كەرەي توقسان ءبيدىڭ باتاسى

قارادا قازىبەكتەي باقىتتى بول،
اقسۇيەك احمەتتەي تاقىتتى بول!
جاپپاستا جاراسبايداي تۇيەلى بول،
قىپشاقتا كەنەبايداي بيەلى بول.
كەرەيدە جانىبەكتەي اقشالى بول،
بۇعىنىڭ مۇيىزىندەي شاقشالى بول.
ءناسىلىڭ قۇرايىشتىڭ عيبلاسىنداي،
قوجاحمەت ياسساۋيدەي كيەلى بول.
سەرى عالى ارىستانداي بالالى بول„
ءبىر تۇندە بەس ءجۇز ناماز ادا قىلعان،
شاپاتلى باتيماداي انالى بول.
شاقشاقتا قازىبەكتەي اتالى بول،
ۇلى ءجۇز ساۋەنەدەي باتالى بول.
ابىلايدان كەم بولماسىن
جۇمساعان اپاتاۋعا سانسىز مىڭ قول.
تاۋفىكتە ءتورت عيبلان تۇگەل بولسىن،
«ءاۋمين» دەپ، قولىڭدى جاي، ايتارىم سول.
بولعاندا تاعام سىزدەن، ىكداس بىزدەن،
ەندى قانداي تىلەيسىز باتا بىزدەن؟!
ءاۋمين!

بەكەنتايدىڭ باتاسى

اۋەلى قۇدايىم وڭداسىن،
وڭ جولىنا باستاسىن.
عايىپ ەرەن قىرىق شىلتەن
قولداۋشىڭ بوپ قورعاسىن.
مالىڭ مەنەن باسىڭا
ەش جاماندىق بولماسىن.
باقىت بەرسىن باسىڭا،
بەرەكە بەرسىن اسىڭا،
كەلمەسىن ءدۇشپان قاسىڭا.
باتا بەرۋشى بىزدەردەن بولسىن،
قابىلداۋشى قۇدايدان بولسىن.
ىشكەنىڭ ادال بولسىن،
ايتقانىڭ ءادىل بولسىن.
تارازىلى، بەرەكەلى بول،
اق ءجۇزدى كەڭپەيىل بول.
قاز داۋىستى قازىبەك،
قارا بالۋان جانىبەك،
اداسساڭ جولعا سالا ءجۇرسىن،
پالە — جالادان قاعا ءجۇرسىن.
تۇركەباي اتام ارۋاعى قولداسىن،
باتالى اتا تورلاسىن.
داستارقانعا بال توكسىن،
قىزىل الا نار شوكسىن.
ب ا ق قاراسىن،
قىدىر دارىسىن.
بەرگەن باتام قابىل بوپ،
جارىلقاسىن قۇدايىم.
اللاۋاكبار!

قانجىعالى اساۋبايدىڭ باتاسى

كوتەر بىلەكتى،
بەرسىن تىلەكتى.
اۋەلى قۋداي وڭداسىن،
ءاجدى — اۋليە قولداسىن.
قىزىر مەنەن قىرىق شىلتەن،
ءپىرىڭ بولسىن — جولداسىڭ.
اسا دا جۇرتقا بارعاندا،
ءقادىرلى بولسىن ءوز باسىڭ.
سەگىز ىنگەن بوتالاپ،
سەكسەن ساۋلىق قوزداسىن.
سەگىز كەلىن قوڭداسىن،
سەنى كوزدەگەن دۋشپاندى
ءبىر اللا ءوزى جونداسىن.
دارەجەڭ اسا بەرسىن،
دۇشپانىڭ ساسا بەرسىن.
سەنى كوزدەگەن دۇشپاندى
پالەكەت باسا بەرسىن!
اللاڭ جار بولسىن!
فاتيحام قابىل بولسىن.
كەتكەنىڭ كەلىپ،
كەمتىگىڭ تولسىن!
ءاۋمين!

باۋىرجان مومىش ۇلىنا اكەسىنىڭ بەرگەن باتاسى

اق جۇرەك بولىپ جولداسىڭ،
ادالدىق سەنى قولداسىن.
جاقسىلىق ءۇشىن تىرەسسەڭ،
جانىڭدى ارىڭ قورعاسىن.
ارىندى بولسىن شابىسىڭ،
الىمدى بولسىن تابىسىڭ،
نايزاداي بولسىن نامىسىڭ.
ەر جىگىتكە ءبارى سىن.
قيىندىق كورسەڭ، مۇقالما،
اۋىرلىق كورسەڭ جۇقارما،
قامقورشى بول كىشىگە
ۇلكەندى ۇلگى تۇت، اعا!
ءاۋمين!

مەدەۋدىڭ ايتقاندارى

سۇراساڭ ارعى اتامدى ەر پۇسىرمان،
جاقسى بولماعى ادامنىڭ پيعىلىنان.
وينا، كۇل جاس كۇنىڭدە دەپ ايتامىن،
پايدا جوق ولگەننەن سوڭ جيعان مالدان...
قۇرداسىڭمەن جاراسىپ ءجۇر،
جوق جىگىتكە قاراسىپ ءجۇر.
اۋزىندا اللا، كوڭىلىندە تاۋبەسى جوقتار،
قارا تۇمان توسىندە اداسىپ ءجۇر.
توڭىرەگىڭە دۇشپاندىق ەتپە،
زامانىڭمەن ساناسىپ ءجۇر!

سۇرانشى باتىردان باتا سۇراعاندا

باتىر ەل ءۇشىن تۋادى،
باعلان جەر ءۇشىن تۋادى.
اتا تۇرىپ ۇل سويلەمەس بولار،
انا تۇرىپ قىز سويلەمەس بولار.
اعا تۇرىپ — ءىنى جولىن الماس بولار،
ءويتىپ ۇياتقا قالماس بولار.
اعا دەگەن اسپانداعى — شىراق،
اق جايلاۋ، التىن تۇراق.
بۇل ءالتىن توندى
سۇرانشى اعاما جابامىن.
ءسويتىپ، سول كىسىنىڭ اق باتاسىن الامىن!

جامبىلدىڭ باتاسى

قۇدايىم بۇل ۇيگە دۇعا بەرسىن،
ءتىل — اۋزىن دۇشپانىڭنىڭ بۋا بەرسىن.
كەلىننىڭ بالاعىنان بالا ساۋلاپ،
سالپى ەرىن سارى بالالار تۋا بەرسىن!
بۇل ەكى جاسقا
دەنساۋلىق، اماندىق بەرىپ،
ۇزاق ءومىر بەرسىن.
ادالدان بەر،
اقتان بەر،
پالە — جالادان ساقتاي بەر.
ەر ماڭايىن باققا بەر،
ابىروي اسار جاققا بەر،
باتپاس كۇندەي شات كوڭىل،
جاڭا قوساق جاسقا بەر.
زور ماحاببات
ومىرلىك سەرىكتەرى بولسىن.
باقىتتارى باياندى بولىپ،
جاڭا ومىردە
جولدارى ءساتتى بولسىن،
ءۇبىرلى — ءشۇبىرلى بولسىن،
مەرەيلەرى ۇستەم،
مارتەبەسى زور،
ادامگەرشىلىگى مول بولسىن!
ءبىر — بىرىنە سۇيىكتى،
ەل — جۇرتىنا سۇيكىمدى،
وتباسىنا سىيىمدى بولسىن!
وسى تىلەك قابىل بولسىن!
اتاڭنان باتا ال، بالام،
ارعىماق اتقا ءمىن، بالام.
اق ساقالىم جەلبىرەپ،
ارتىڭنان قاراپ مەن قالام.
ءقۇلاعىڭدا، ق ۇلىنىم،
داۋىسىم ءجۇرسىن جىرلاعان.
العادايىم ارلى ەدىڭ،
اتاڭنىڭ ءسوزىن سىيلاعان.
پەرزەنتىمنىڭ الدى ەدىڭ
كوڭىلىمدى قيماعان.
اتتاندىردىم مايدانعا،
امان — ەسەن ءجۇر، بالام!
ابىرويعا يە بول،
اعات باسپا ءبىر قادام.
اتاق بەرگەن اتاڭا،
ەل ءقادىرىن ءبىل، بالام!
ەل ەرلىگى، بىرلىگى،
سىنعا تۇسكەن بۇل زامان!
ساعان ايتقان سوزىمنەن،
ساباق السىن تىڭداعان،
ايتىلعان ءسوز دەپ ۇقسىن،
اڭعارلى جان «بۇل ماعان».
قوش، قوش، بالام، قوش ايتتىم،
قولىمدى، مىنە، شوشايتتىم!
بالالار، امانبىسىڭ، شىراقتارىم،
مايىسىپ كولگە بىتكەن قۇراقتارىم!
جۇرمەسەم ەسەندەسىپ تۇرا المايمىن،
ىشىنەن اسىپ كەتسە ءبىر اپتانىڭ.
قوناققا كەلدى مىنە، جامبىل اتاڭ،
سان جىلدار جۇك كوتەرگەن بۇكىر جوتام،
قارت باباڭ داۋىرىنە مەيىرى قانعان
قۋانىپ جاستىعىنان سەندەي بوتام.
بىلەمىن ومىرلەرىڭ تۇرعان جايناپ،
كۇندىز، ءتۇن جاستىق ءۇشىن جارىق سايلاپ.
اي، جۇلدىز، كۇننىڭ كوزى، جەل مەنەن سۋ
ءبارى دە سەندەردىكى الەمگە ايعاق.
اسارىڭ اسقار تاۋ بولسىن،
جۇزەرىڭ مۇحيت كول بولسىن.
سۇيەنەرىڭ ەل بولسىن،
دۇشپانىڭ قارا جەر بولسىن!
ەسىگىڭنىڭ الدى وي بولسىن،
ويىڭتولعان قوي بولسىن.
كۇندە اۋىلىڭدا توي بولسىن!
جاقسىعا ەلىكتە،
جامانعا جەلىكپە،
ءاردايىم شابىتتى بول!
سارقىلماس باقىتتى بول!
ءيا، قۇدايىم وڭداسىن،
ب ا ق پەن قىدىر ورناسىن.
بالا — شاعاڭ امان بوپ،
قىزىر بولسىن جولداسىڭ.
ءيا، قۇدايىم وڭداسىن،
وڭ جولىنا باستاسىن.
جاقسىلىعى جاردەم بوپ،
كوتەرىپ اللا تاستاسىن.
پالە مەنەن جالادان،
ءبىر اللا ءوزى ساقتاسىن
وسە بەرسىن ماقساتىڭ
شىعا بەرسىن جاقسى اتىڭ،
كوسەگەڭدى كوگەرتىپ
جاماندىقتان ساقتاسىن.
ءاۋمين!
ءيا، قۇدايىم وڭداسىن،
ب ا ق پەن قىزىر ورناسىن.
عايىپ بەرەن، قىرىق شىلتەن،
ءارقاشان بولسىن جولداسىڭ.
ەسىركەسەڭ ەلدى قىل،
جارىلقاساڭ جاندى قىل.
تەپەڭدەسىپ كەلگەندە
تەڭ قۇربىڭنىڭ الدى قىل.
بەر تىلەۋىن، ال تۇساۋىن
ءبىر اللامىز قولداسىن.
ءاۋمين!
وتىرىكتى سۇيمەدىم،
دۇنيە ءۇشىن كۇيمەدىم.
التىنىنا بىرەۋدىڭ،
جولدا جاتسا تيمەدىم.
دۋمان توپتى قاق جارىپ،
جاستىق شاقتا جۇرگەنىم.
اق بوكەندەي جەلگەنىم،
اقىننىڭ كورىپ مەرگەنىن.
ومىرمەنەن جاناسىپ،
جارلىمەنەن ساناسىپ،
اقيقاتتى سويلەدىم.
اق دومبىرا مەرگەنىم،
ءسوزدىڭ وعىن كەزەسەم،
الىستان اتىپ جەتكىزدىم.

سارىباي ءبيدىڭ جامبىلعا بەرگەن باتاسى

اۋ، جامبىل، باتا سۇراپ كەلىپ قاپسىڭ،
قوبىز تاستاپ، قولىڭا دومبىرا اپسىڭ
ولەڭىڭنىڭ اراسىنان قىل وتپەسىن،
الدىڭنان ءىنجۋ — مارجان وزەن اقسىن.
جامبىل — اۋ، ەكەي ەلى — ولەڭ دەگەن،
جەل سوزگە ءاربىر قازاق ەلەڭدەگەن.
كوزىندە — وت، كوكىرەگىڭدە جىرىڭ تۇنىق
تۇبىندە اقىن شىعاد سەنەن كەنەن.
ەكەيدىڭ اتى شىققان ولەڭمەنەن،
ءىرى اقىن موينى وزىق كورەم سەنەن،
ءسۇيىنبايدىڭ ءسوزىن جالعار — التىن كومبە،
باتامدى ءتۇبى ساعان بەرەم دەگەن.
ەر بول!
ەلدىڭ وزەگى بول!
ەل — جۇرتتىڭ جۇرەگى بول!
كوپتى ويلار تىرەگى بول!
كوپشىلىكپەن كوبەيەسىڭ
ارقا سۇيەر، بىلەگى بول!
جۇرتىم دەسەڭ جارىلقاسىن
مەنىڭ بەرەر تىلەگىم سول!

اسەتتىڭ باتاسى

ال، باتامدى بەرەيىن،
ارتا بەرسىن مەرەيىڭ.
قويعا تولىپ ءورىسىڭ،
الشى ءتۇسسىن كەنەيىڭ.
ق ۇلىن — تايىڭ شۇرقىراپ،
تاسسىن باعىڭ، مەرەيىڭ!
باسىڭا بۇلت قونباسىن،
ءومىر گ ۇلىڭ سولماسىن!
توبەڭە كۇن ءۇيالاپ،
تىرلىگىڭدى وڭداسىن!
قيىندىققا قايىسپا،
ارىڭ بولسىن جولداسىڭ!
ەل باستاساڭ باتىر بوپ،
ەر جانىبەك قولداسىن!
دۇشپاندارىڭ جەر شۇقىپ،
ساعى سىنىپ سورلاسىن!
سۋداي تاسىپ داۋلەتىڭ،
ەش جاماندىق بولماسىن!
التىنعا بالار تاستارىڭ،
التايىڭ باعىڭ — اسقارىڭ.
سونىڭ كۇللى قىزىعىن
كورە بەرسىن جاستارىڭ!
بىرىڭە — ءبىرىڭ قورعان بول،
ب ۇلىنبەسىن باستارىڭ.
تەمىر تورعا تۇسسەڭ دە،
دوس — جاراندى ساتپاعىن!
جۇلدىزىڭ جانسىن توبەڭدە،
ءبىراق اسىپ — تاسپاعىن!
قاريالار اقىلمەن
ەلدى ىلگەرى باستاعىن!
توسقاۋىلعا تورىقپاي،
جولدان الىپ تاستاعىن!
كوك جەلكەسى ءۇزىلىپ،
جەر جاستانسىن قاستارىڭ!
ايىڭ تۋسىن جارقىراپ،
نۇرعا تولسىن اسپانىڭ!

ءسۇيىنباي اقىننىڭ جامبىلعا بەرگەن باتاسى

و، جامبىل، باتا دەدىڭ، بەردىم ساعان،
باقىتتى، ءومىرلى بول، جۇرگىن امان.
باتاسىن ات ورنىنا بەردى عوي دەپ،
قويماعىن بىلاي شىعىپ كىنا ماعان.
سوڭىنان ءسۇيىنبايدىڭ ورنىن باسىپ،
تىلىڭنەن بالىڭ تامسىن سورعالاعان.
جاپاعا، ريزا بولسىن، ايتا بارعىن،
وسىمەن وكپەلەي ءجۇرسىن ماعان.
اعايىندار، تۋعاندار،
جۇرگەن جەرىڭ نۇر بولسىن.
تىنداعانىڭ جىر بولسىن.
جولىمىز باسقا بولعانمەن
تىلەگىمىز ءبىر بولسىن.
اۋەلى اللا وڭداسىن،
وڭ جاعىنان تولعاسىن،
جان — جاعىنان قورعاسىن.
ب ا ق پەن داۋلەت قاتار كەپ،
مىڭعىرىپ ءوسسىن مال — باسىڭ.
ۇرپاعىمىز مول بولسىن،
قايدا بارسا جول بولسىن،
قاريا مەن قارت اجە
اق تىلەگى وڭبولسىن.
جاپپار يەم، قۇدىرەت،
ايتقان ءسوزىم قابىل ەت،
قازىناسى كەڭ قۇدايىم،
ورىندالار اقتىلەك، اعايىن،
باۋىر، جاقىندار،
ءسال — ءسال عانا سابىر ەت.
اللاۋاكبار!

تولە ءبيدىڭ قازىبەك بيگە بەرگەن باتاسى

اتاسىزعا اتا بول!
باتاسىزعا باتا بول!
ارىپ — اشقان ءعارىپتىڭ،
جەل جاعىنا جوتا بول!
پاناسىزعا پانا بول،
كەك ساقتاماس بالا بول!
دوس ءسۇيىنىپ، قاس سىيلار.
اسۋ بەرمەس دانا بول!

تولەبيگە قاراساي باتىردىڭ بەرگەن باتاسى

قاراعىم تولە، ايتقانىڭ ءادىل بولسىن،
تىلەگىڭ قابىل بولسىن.
دۇشپانىڭنىڭ قارعىسى جەتپەسىن،
اتقان وعى وتپەسىن.
باسىڭنان باقىت كەتپەسىن.
بابام بايدىبەكتىڭ باتاسى،
جاۋىڭنان قورعاپ، سەپتەسىن.
قاسىڭداعى جولداسىڭا بەرەكەڭ ارتىپ ءجۇرسىن،
دۇشپانىڭ وزىڭە قورعالاپ،
دوسىڭ بولىپ، باسىن تارتىپ ءجۇرسىن.
كوزىڭدى جاقىنعا سالما، الىسقا سال،
نيەتىڭدى قالىسقا سال.
سيىنعانعا كيە بول،
حالقىڭا يە بول!
ءاۋمين!

تولە بي الىبەك ۇلى

اللاعا جاعايىن دەسەڭ
ازاندى بول، بالام!
حالىققا جاعايىن دەسەڭ،
قازاندى بول، بالام!
جاڭبىر جاۋماسا جەر جەتىم،
باسشى بولماسا ەل جەتىم،
ۇقپاسقا ايتقان ءسوز جەتىم...
اتىڭ جاقسى بولسا، ەر جىگىتتىڭ پىراعى،
بالاڭ جاقسى بولسا،
جان مەن ءتاينىڭ شىراعى.
ايەلىڭ جاقسى بولسا،
ءبىرىنشى — «يمانىڭ»،
ەكىنشى — جيعانىڭ
ءۇشىنشى – ىرىسىڭنىڭ تۇراعى...

التى جاسار تولەگە بەرگەن قاراساي بابانىڭ باتاسى

قاراساي الىبەكپەن ەدى قۇربى،
سويلەدى وڭاشادا مىنا سىردى:
باسىندا بيلىگىنىڭ تالاي بولدىم،
قاق جاردى سۇراۋىندا قارا قىلدى.
تۋسا دا مىڭ قوي ەگىز — ءبىر — اق قوشقار،
التىننىڭ قولىنداعى ءقادىرىن ءبىل!
تولەگە قاراپ تولعانىپ:
... قاراسايدى ويعا الىپ،
ءبىر بۇرىلىپ باتا قىل.
قويشىسى ەل — انانىڭ،
ءوزىڭ بولعاي، قاراعىم! — دەپ سيىنىپ
اللاعا،
باتا بەردى بالاعا.

بۇقار جىراۋدىڭ ناۋرىزباي باتىرعا ايتقانى

ەي، ناۋرىزباي، ناۋرىزباي!
شاپىراشتى ناۋرىزباي!
اسىلى ەدىڭ اسىلدىڭ،
جاسىلى ەدىڭ جاسىلدىڭ.
ەي، ناۋرىزباي، ناۋرىزباي!
جاۋعا تيەر بەرەنىم،
ميۋا اعاشتا بەرەگىم،
ەڭكەرىسگەن جاۋ كەلسە،
بەتىمە ۇرار كەرەگىم.
اعايىن قىزىل ءسوز ايتسا،
وسەككە توسپاس قۇلاعىن،
تۇك ەستىسەم كەرەڭىم.
ارانداي اشىپ اۋىزىن
سەرەن كەلسە سەستەنىپ،
اتتانا شابار ەرەنىم.
ولىسپەي ءتىرى بەرىسپەس،
ارتىقشا تۋعان ورەنىم.
جاۋ قىسپاققا العاندا،
قازاقتى قانعا مالعاندا،
وتكەل بەرمەس تەرەڭىم!

قاراساي باتىردىڭ ەسىمحاننان العان باتاسى

ال، اق باتامدى بەرەيىن، قولىڭدى جاي:
اللاعا قىلىعىڭ جاقسىن،
تاڭدا ماشھار كۇنىڭدە
الدىڭنان ءبۇلاق اقسىن!
پەرىشتەلەر ماڭدايىڭنان يىسكەپ
جاۋىرىنىڭنان قاقسىن،
كوكىرەگىڭ اق بولسىن!
قارا بوساعاڭنان قىدىر كەتپەسىن،
قارا شاڭىراعىڭنان ىرىس كەتپەسىن،
اتىڭ التى الاشقا تانىلسىن
دۇشپانىڭ تابانىڭدا قىرىلسىن!
اتىڭ — ۇران بولسىن،
ايتقانىڭ قۇران بولسىن،
جولبارىستىڭ جۇرەگىن بەرسىن!
بار اۋليە، ءامبي، ارۋاقتار قولداي قورشاپ،
بار جاقسىلىق تىلەگىندى بەرسىن!
ءاۋمين!

ءقارابيدىڭ جانىبەككە بەرگەن باتاسى

بەدەرى جوق قامقادان،
بەرىك توقىلعان ءبوز ارتىق.
بەرەكەتى جوق اعايىننان،
بەرىك سويلەسكەن جات ارتىق.
پايدانى الىستان قىلعايسىڭ،
زالالدى جاقىننان قىلعايسىن.
تىشقان دا ءىنىنىڭ اينالاسىنا وتتامايدى،
ونى دا ەسىڭە العايسىڭ.
قايتىپ كىرەر ەسىكتى،
قاتتى سەرپىپ جاپپاعايسىڭ.
قايتىپ كورەر دوسىڭا
قايرىلماستاي ءسوز ايتپاعايسىڭ.
وسىنى ەسىڭە الا جۇرسەڭ، ەشكىمنەن
كەم دە، قور دا بولمايسىڭ.

ا، قۇدايىم، وڭداسىن! احمەت بايتۇرسىنوۆ

احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ باتاسى
ا، قۇدايىم، وڭداسىن!
وڭداعاننىڭ بەلگىسى:
مىڭ ساۋلىعىڭ قوزداسىن!
سەكسەن ىنگەن بوتالاپ،
سەگىز كەلىن قومدانسىن!
تىلەنشىنىڭ بيەسىن بەرسىن!
ءۇيسىن، قوڭىرات تۇيەسىن بەرسىن!
بىتكەن ارۋاقتارعا تيە بەرسىن!
اللاۋاكبار!
قۇدايىم جارىلقاسىن، باي قىلسىن!
ءتورت ت ۇلىگىن ساي قىلسىن!
كەتپەس داۋلەت بەرسىن!
مال — باسىڭا ساۋلەت بەرسىن!
كەڭ پەيىل بەرسىن!
قۇرباندىعىڭ قابىل بولسىن!
تىلەگەن تىلەگىڭدى بەرسىن!
اللاۋاكبار!
اسىڭ، اسىڭ، اسىڭا!
بەرەكە بەرسىن باسىڭا!
بودەنەدەي جورعالاپ،
قىرعاۋىلداي قورعالاپ،
قىدىر كەلسىن قاسىڭا.
سەنەن بايلىق وتپەسىن!
ءتاڭىرى بەرگەن نەسىبەڭ
تەپكىلەسەڭ كەتپەسىن!
جەلىڭنىڭ ەكى شەتىنە
تاي شاپتىرسا جەتپەسىن!
كەشكە كەلىپ جامىراسقان،
شۋىلداسىپ، ماڭىراسقان،
قوشاقاننىڭ ەنەسى
ساۋلىق باسسىن ءۇيىڭدى!
باقايلارى سىرتىلداپ،
مۇيىزدەرى جىلتىلداپ،
بۇزاۋلاردىڭ ەنەسى
سيىر باسسىن ءۇيىڭدى!
شۋدالارىن شاڭ باسقان،
ارتقى وركەشىن قوم باسقان،
بوتاقاننىڭ ەنەسى
ىنگەن باسسىن ءۇيىندى!
شىڭگىر — شىڭگىر كىسىنەسكەن،
سۇيىنىشپەن يىسكەسەڭ
ق ۇلىنشاقتىڭ ەنەسى
بيە باسسىن ءۇيىڭدى!
اللاۋاكبار!

مۇزافار الىمبايەۆ ناقىل سوزدەرى

[رەداكسيا ەسكەرتۋى: بۇل ءماتىننىڭ اۆتورى — مۇزافار الىمبايەۆ. اۆتورلىق قۇقىق كۇشىندە. جاريالاماس بۇرىن دەرەككوزدى كورسەتىڭىز نەمەسە قۇقىق يەسىمەن كەلىسىڭىز.]
ناقىلناما
مۇزافار الىمبايەۆ، قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى.

ناقىلناماعا سەنىم
الپىس جەتى جىل تۇزگەن اقىن دارا،
پاراساتتىڭ نارىندەي «ناقىلناما»،
كوڭىلىنە جاعارىن، كورىكتى اسىل،
تاڭداپ الار تالعامپاز حالقىم دانا.

العى ءسوز
مەن ەرتىستىڭ كەرەكۋلىك وڭىرىندە – مارالدىدا تۋىپ — ءوستىم. اكەم –
ءمۇعالىم ايتماعامبەت ءالىمباي ۇلى مەن اۋىل اقىنى انام زەينەپ
تاشەمباي قىزىنىڭ ءتالىم ارقاسىندا، مارالدى اتىرابىنىڭ اقىن — جىراۋلارى،
ءدىلمار — شەشەندەرى، ازىلكەش — ءازىلقويلارى مەن اقىلمەن ۇستازدارىم
ارقاسىندا بالا كەزىمنەن — اق بەينەلى — بەدەرلى، ايشىقتى — اقىلدى
سوزدەر تىڭداپ، تالعاپ — تەرىپ ادەتتەندىم.

... پەدۋچيليششەدە كۋرستاسىم، دوسىم ءايتىش مالىك ۇلى وقىستان اۋىرىپ قالىپ،
اۋرۋحاناعا ءتۇستى. دۇرىس دياگنوز قويا الماعان ەمدەۋشىلەر ەسىل دوسىمدى
ءولتىرىپ الا جازدادى. سولارعا ىزا بولعانان: — ەبى جوق دارىگەردىڭ ەمى
جوق! – دەپپىن...

بۇل مەنىڭ ءوز جانىمنان شىعارعان ەڭ تۇڭعىش ەلەۋلى ءسوزىم ەكەن! وندا مەن ون
التىعا ءالى تولماعان تۇسىم.

سودان بەرگى 60 جىلدان اسا ۋاقىت ىشىندە مەن ەن سۇيگەندە، نە كۇيىنگەندە
اۋىزشا ايتقان سوزدەرىمدى ءتىزىپ، سۇرىپتاپ، اندا — ساندا ءباسپاسوز
بەتىندە، ءوز كىتاپتارىمدا جاريالاپ كەلەمىن. ەل اۋزىنا كوشكەندەرى دە
بار...

ناقىل جازىلمايدى، ويلانباعان وقىستا، تابان استىندا اۋىزشا شىعارىلادى.

«ناقىل ءسوزدىڭ توركىنناماسى» اتتى تۋىندىدا سولاردىڭ ءبىرازىنىڭ تۋۋ تاريحى
باياندالعان...

وسى كۇنگە دەيىن ءتول ناقىلدارىم ءبىر شاڭىراق استىندا جينالىپ، كىتاپ بوپ
جارىق كورمەي كەلدى.

سونىڭ ءساتى ەندى ءتۇستى بىلەم!

وقىرمان قاۋىم، تالعامدى زامانداستار وسى كىتاپتاعى ورنەكتەمەلەردى ءتىل
ءۇيىرىپ، تۇشىنىپ وقىسا، زەردەسىنە پەرنەلەپ توقىسا، مەن ىرزامىن!

مۇزافار الىمبايەۆ،
قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى.

العىس ايتقان قارعىس المايدى.
اشۋدىڭ اعات بولماي، ساۋاپ بولاتىن كەزدى دە بار.
اسىپ توگىلسە دە العىستىڭ ارتىعى جوق.
اپىل — عۇپىل ىشكەن اس،
اسقازانعا تۇسكەن تاس.
اراققوردىڭ ءۇستى ءبۇتىن بولعانمەن، ارى جىرتىق.
اقىننىڭ اكىم بولۋى شارت ەمەس،
حاكىم بولۋى شارت.
ارماننان ايىرساڭ دا،
اللامنان ايىرما.
اۋىلدىڭ الاياعى، اۋىلدان اۋلاقتا. «اۋليەمىن!» دەپ كوكيدى.
ابايعا توقتامايتىن قازاق
قۇدايعا دا توقتامايدى.
ادام دوسىنان گورى قاسىن تەرەڭ تانيدى.
از تىندىرعان ايعايشىل.
از اقشا ساناعانمەن كوبەيمەيدى.
اكادەميك ماقتاسا دا، اقىماققا اقىل قونباس.
اقيقاتتىڭ التىنى قوسپاسىز.
اقىلدى كىتاپ – اتاڭداي.
ايتىلعاننىڭ ءبارى مارجان ەمەس،
اقىنداردىڭ ءبارى ماعجان ەمەس.
اشىق قاباقتىڭ – اسى ءدامدى.
اقىن – ولەڭمەن ويلايدى،
ورنەكپەن تولعايدى.
ايتۋشىسى تابىلماسا، ءان دە ولەدى.
اقساقالدىڭ جاسىنا جەتىپ اقيقاتتى ايتپاساڭ، ابىرويلىمىن دەمە.
ادالدىق ءوزى – ادىلدىك.
اق شاشتى بوياساڭ دا، قارا بولماس،
اقىماقتى حان كوتەرسەڭ دە، دانا بولماس.
اتا جاۋعا قۇل بولعانشا،
اتا جۇرتتا قۇل بول.
اسىلدىڭ سىڭارى – اسىل.
اردان ءادىل زاڭ بار ما؟
الدانعان قىز، ءوزى دە الداي باستايدى.
اتاڭنان پۇل قالعانشا،
جىر قالسىن دە.
ارالاسپاعان – اعايىننان اداسادى.
ايار مىنەز، ايىر ءتىل،
تالاپ جەۋگە دايىن تۇر.
الىستاعى ارىستاننىڭ اقىرعانىنان،
جاقىنداعى ەسەكتىڭ باقىرعانى باتادى.
ارىستان ماقتاسا، الا تىشقان دا ايبىندى كورىنەر.
ايقايلاپ سويلەگەننەن گورى،
اقىرىن سويلەگەن ءسوزىن جاقسى ۇقتىرادى.
ادامنىڭ اۋىلىن ۇمىتقانى –
باۋىرىن ۇمىتقانى.
بالالىق شاعىن ۇمىتقانى –
اتا ءسۇتىنىڭ ءدامىن ۇمىتقانى.
اتاسى ءبىردىڭ،
باتاسى ءبىر.
اقىل – اللانىڭ بەرگەنى،
ءبىلىم – ادامنىڭ تەرگەنى.
ارىستاندى قانشا كەمىتسەڭ دە،
ارلاننىڭ ورنىنا يە بولادى.
اۋرۋ شالعا – ارسىز، قاپ ارقالاتار.
الاڭعاسار التى رەت امانداسار.
اقىلىن كوسەم ەتكەن اداسپايدى.
اللاعا ءتىل تيگىزسەڭ، اۋزىڭ قيسايار.
العىس الساڭ دا وزىڭنەن،
قارعىسقا قالساڭ دا وزىڭنەن.
اسىعىس ءسوزدىڭ اسىلى از.
تاۋ سىيلايمىن دەپ سەندىرگەن سۋايتتان،
تارىدايدى دامەتپە.
الاشىنان الىستاعاننىڭ استىنان سۋ شىعادى.
اتاعىڭدى اۋىستىرا الساڭ دا،
وتانىڭدى اۋىستىرا الماسسىڭ.
اۋرۋ الەك سالعان سوڭ،
ۋايىمعا تۇسەسىڭ.
جانىڭ ءتاتتى بولعان سوڭ،
اششى ءدارى ىشەسىڭ.
اتا جولىن ۇمىتساڭ، اداساسىڭ،
اعارادى مەزگىلسىز قارا شاشىڭ.
انا ءتىلىمىز انامىزداي جالعىز — اق!
ار – ادامدى شولجاڭداتپايدى.
اينا – جەتىم، اق جۇزدەر ۇڭىلمەسە،
ينە – جەتىم، اق كويلەك تىگىلمەسە.
كىتاپ – جەتىم، جاعالاي وقىلماسا،
تۋ دا – جەتىم، بيىككە تىگىلمەسە.
اتاسىن ساتقان – الباستى.
ارۋاقتىڭ جولىن كەسكەن ازعىندايدى.
ابىرويىڭا شاقتاپ سويلە ءسوزىڭدى،
ءوز سوزىڭنەن بيىك قويما ءوزىڭدى.
ادام ءوز ارمانىنا وق اتپاس بولار.
جاۋ جاماندىعىڭدى كورسە – باسىنادى،
جاقسىلىعىڭدى جاسىرادى.

باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ اق باتاسى!

ە، جاراتۋشى، جاساعان!
تىلەگىمىزدى قابىل ەت،
يمانىمىزدى كامىل ەت.
توزاقتاعى وتتان ساقتا،
قاڭعىعان وقتان ساقتا.
پاراقور سوتتان ساقتا.
كىرلى سۋمەن جۋىستان ساقتا،
ىنتىماقسىز تۋىستان ساقتا،
قارا جۇرەك باتىلدان ساقتا،
دايەكسىز ءتىل تاقىلدان ساقتا.
ادالدىقتى ارباعان اقىننان ساقتا،
اشۋ جەڭگەن اقىلدان ساقتا،
قايىرىمسىز جاقىننان ساقتا.
ادامدى قادىرلەمەس ەسەردەن ساقتا،
ناندى باسقان كەسىردەن ساقتا،
قاتە ىسىنە قينالماس،
كوك دولى قاتىننان ساقتا.
حالىقتى زابىرلەر باستىقتان ساقتا،
جاقىنعا جالا جاباتىن،
قانقۇيلى قاستىقتان ساقتا.
سىرتى سۇلۋ، ءىشى كىر،
ءقادىر بىلمەس پاسىقتان ساقتا.
ءوز پىكىرى تاتىمسىز،
كىسى اقىلىمەن كۇن كورەر،
تاتىمى جوق جاستىقتان ساقتا.
نەسىبە كەسەر كەسىردەن ساقتا.
نەكەسىز بالا تاباتىن
جولى لاس جەسىردەن ساقتا.
اكىمىندە شاپاعات جوق،
ادىلدىكتە شاراپات جوق،
مولداسىندا شاريعات جوق،
بايلارىندا سالاۋات جوق،
كەدەيىندە ينابات جوق،
ازاماتىندا ار — ۇيات جوق
قارياسىندا باتا جوق،
سوزدەرىندە ءپاتۋا جوق،
قۇر ايقاۋ، شات — شالەكەي، داڭنان ساقتا.
ە، جاراتۋشى، جاساعان!
ءومىر بەرسەڭ، جايلى عىپ بەر،
داۋلەتى مەن بايلىعىن بەر!
قاريانى كەمەل، سىپايى عىپ بەر،
اعالاردى رايلى عىپ بەر!
اپالاردى مەيىرلى عىپ بەر!
ۇرپاقتاردى نامىستى عىپ بەر،
تۇلپارلاردى شابىستى عىپ بەر!

ءجيى قويىلاتىن سۇراقتار

ەڭ ايگىلى قازاق باتاسى قايسى؟

بۇقار جىراۋدىڭ «ءبىرىنشى تىلەك تىلەڭىز» دەپ باستالاتىن باتاسى مەن باۋىرجان مومىش ۇلىنا اكەسىنىڭ بەرگەن باتاسى ەڭ كەڭ تاراعانداردىڭ قاتارىندا.

جىراۋلار باتاسى نەگە ولەڭمەن ايتىلادى؟

جىراۋلار پوەزياسىندا ءسوز ماقاممەن، ىرعاقپەن ايتىلعان. بۇل باتانىڭ ەستە ساقتالۋىن جەڭىلدەتىپ، ونىڭ ۇرپاقتان ۇرپاققا اۋىزشا جەتۋىن قامتاماسىز ەتكەن.

بۇل باتالاردى بۇگىن دە ايتۋعا بولا ما؟

ارينە. تاريحي باتالاردى تويدا، مەرەكەدە ايتقاندا اۆتورىن اتاپ وتكەن ءجون — بۇل سوزگە دە، ونىڭ يەسىنە دە قۇرمەت.

ۇقساس بولىمدەر