InfoHub Logo

Елімізде жылжымайтын мүлік сатылымынан түскен табысқа салық төлеу мәселесі жиі қозғалуда. Алайда, кейбір азаматтарға мүлдем болмаған немесе көп жыл бұрын сатылған мүліктер үшін салық төлеу туралы хабарламалар келіп жатқаны алаңдаушылық тудыруда. Бұл жағдайлардың себебін және оларға қалай қарсы тұруға болатынын түсініп көрейік.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Салық дегеніміз не және ол қашан міндетті?

Жұртшылық «сатудан түскен салық» деп атап жүрген бұл төлем, ресми түрде, мүліктік кірістен алынатын жеке табыс салығы (ЖТС) болып табылады. Бұл салықты жылжымайтын мүлікті сатқан кезде төлеу қажет, бірақ екі шарт орындалса ғана: объект заңмен белгіленген мерзімнен аз уақыт иелігінде болса және сату бағасы сатып алу бағасынан жоғары болса. Салық тек сату мен сатып алу бағасы арасындағы айырмадан түскен пайдаға ғана есептеледі.

Иелену мерзімі нотариуста ресімделген күннен бастап емес, меншік құқығын мемлекеттік тіркеу күнінен бастап есептеледі. 2026 жылғы жаңа нормалар бойынша, дайын тұрғын үйлер үшін иеленудің ең аз мерзімі екі жылға, ал салынып жатқан тұрғын үй кешендерінің үлестері үшін үш жылға дейін ұзартылды. Бұл ережелер тек 2026 жылдың 1 қаңтарынан кейін тіркелген мәмілелерге қолданылады.

Салық хабарламалары және 2026 жылғы жаңа ережелер

Мемлекеттік кірістер комитеті нотариустардан келетін мәліметтер арқылы мәмілелер туралы хабардар болады. Егер сіз бір жыл ішінде жылжымайтын мүлікті сатсаңыз, салық органы ЖТС төлеу туралы хабарлама жібереді. Салық мөлшерлемелері келесідей: табыс 8 500 АЕК-тен (2026 жылы 36,8 млн теңге) аспаса – 10%, бұл сомадан асқан жағдайда 15% болады.

Иелену мерзімі меншік құқығы пайда болған кезде, мысалы, мұрагерлік, сыйға тарту, мүлікті бөлу, үлесті сатып алу немесе жекешелендіру кезінде қайта есептелуі мүмкін. Алайда, техникалық паспорттың өзгеруі, мемлекеттік актіні ауыстыру, ауданды нақтылау, мекенжайды немесе кадастрлық нөмірді өзгерту, сондай-ақ қайта жоспарлау кезінде мерзім нөлденеді.

Нақты жағдай мысалындағы салықтық қателіктер

Салық органының қателікпен салық есептеуі сирек емес. Мысалы, бір азамат 2015 жылы саяжай учаскесін сатып алып, 2024 жылы сатқан. Иелену мерзімі 9 жылды құрап, барлық талаптарды өтегеніне қарамастан, 2025 жылдың соңында оған ЖТС төлеу туралы хабарлама келген. Мұндай қателіктер орын алады, бірақ дұрыс әрекет етсе, оларды даулауға болады.

Қате есептелген салық жағдайында қалай әрекет ету керек?

Ең алдымен, хабарламаны елемеуге болмайды. Екі маңызды жайтты тексеру қажет: объектіні қанша жыл иелендіңіз және шынымен де құн өсімі болды ма? Егер иелену мерзімі сақталса немесе пайда болмаса, салық салуға негіз жоқ.

Есептеуді даулау үшін ЭЦП арқылы e-Otinish порталы арқылы өтініш беру қажет. Өтініште «Басқа» санатын таңдап, хабарлама келген салық басқармасын көрсету керек. Өтінішке сатып алу және сату шарттарын тіркеу қажет. Салық органы 15 жұмыс күні ішінде жауап беруге міндетті.

Камералдық тексеруден кейін салық органы нәтижелер туралы хабарлама жібереді – егер есептеу қате болса, салық күшін жояды. Қарыздың және өсімпұлдың жоқтығын «Салық төлеуші кабинеті» арқылы немесе банктердің мобильді қосымшаларында ЖСН және бюджеттік жіктеу кодтарын пайдаланып тексеруге болады.

Салық дұрыс есептелген жағдайда

Егер салық шын мәнінде заңды болса, мәміле жасалғаннан кейінгі келесі жылдың 15 қыркүйегіне дейін 270.00 нысаны бойынша декларация тапсыру қажет. ЖТС сомасын есептеп, 25 қыркүйекке дейін төлеу керек. Декларацияны уақытылы тапсырмау айыппұлға, ал салықты кешіктіріп төлеу өсімпұлға әкеп соғады.

Декларацияны қағаз түрінде – салық органы немесе ХҚКО арқылы, не электронды түрде eGov.kz порталы, eGov-mobile қосымшалары, «Салық төлеуші кабинеті» немесе e-Salyq Azamat және банктердің мобильді сервистері арқылы тапсыруға болады. Салықты төлеу банктердің мобильді қосымшалары, терминалдар, eGov.kz порталы және «Қазпошта» бөлімшелері арқылы да жүзеге асырылады.

Үш маңызды қорытынды

Қате салық есептеулері кездеседі, бірақ хабарламаларды елемеуге болмайды: өсімпұл есептеліп, шоттар бұғатталуы мүмкін. Дұрыс әрекет еткен жағдайда салық күшін жояды. Егер салық заңды болса – айыппұл мен өсімпұлдан аулақ болу үшін уақытылы декларация тапсырып, оны төлеу маңызды.

2026 жылы ережелер қатайып, айқын болды, бірақ азаматтар қаржылық шығындар мен заңды проблемалардан аулақ болу үшін хабарламаларды мұқият қадағалап, уақытылы әрекет етуі қажет.