InfoHub Logo

Қазақстандағы автокөлік нарығындағы баға алшақтығы банктерге кері әсер ете бастады. Жаңа көліктердің арзандауы несие кепілдіктерінің құнын түсіріп, банк жүйесіне қауіп төндіреді.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Нарықтағы тепе-теңсіздік

Еліміздегі автокөлік нарығында жаңа құбылыс байқалады: автосалондардағы жаңа көліктер кейде екінші қол көліктерден арзанға түсуде. Бұл жағдай, әсіресе, несиеге көлік сатып алу үлесі жоғары болғандықтан, банк секторына тікелей әсер етеді. Себебі, автонесиелер бойынша кепіл ретінде қойылған көліктердің құны осы баға алшақтығынан зардап шегеді.

Бағаның құбылуына не себеп?

Бұл баға аномалиясының басты себебі – нарықтың шамадан тыс толығуы. Егер бұрын екі-үш жыл бұрын сатып алушылар көлік тапшылығы мен ұзақ кезектерге тап болса, енді дилерлер әрбір клиент үшін бәсекелесуге мәжбүр. Бұл жағдайды қытай брендтерінің нарыққа кеңінен енуі одан әрі күшейтіп, жаңа модельдерді шығарып, бағаға қысым жасауда.

Автосарапшы Роман Масленниковтің айтуынша, қазіргі жағдай «артық ұсыныс фазасы» болып табылады. Бұл тек уақытша акция емес, бағаның төмендеуінің тұрақты тренді. Мысалы, Skoda брендінің көліктері Қазақстанда Германия немесе Испаниядағы бағадан 30-40% арзан. Дилерлер тіпті 2026 жылғы модельдерге де жеңілдік беруге дайын.

Екінші қол нарығының шындықтан алшақтауы

Осы жағдайға байланысты екінші қол көлік нарығы шындықтан алшақтап барады. Жеке сатушылар бұрынғы баға күтулеріне сүйеніп, жоғары баға қоюда. Нәтижесінде, жүріп өткен көліктің бағасы жаңа көлікпен теңесіп қалады.

Сарапшылардың айтуынша, хабарландыруда көрсетілген бағалар көбінесе нақты мәміле бағасын көрсетпейді. Сатушылар саудаласу үшін айтарлықтай қосымша қалдырады, ал нақты баға жеке кездесуде ондаған пайызға төмендеуі мүмкін. Нақты сатылымдардың ашық тіркелмеуі нарықты болжаусыз етеді.

Банктерге төнген қауіп

Осы баға алшақтығы банктер үшін тәуекелді тудырады. Автонесие рәсімделген кезде көлік кепіл болады, ал оның құны нарықтық бағаларға сәйкес есептеледі. Алайда, егер қарыз алушы төлем қабілетін жоғалтса, теория бойынша, көлікті сатуға тура келеді. Міне, осы кезде банктер нақты бағаның күтілгеннен әлдеқайда төмен екенін көруі мүмкін.

Баға алшақтығы жағдайында жаңа көліктер нарықтың ең төменгі шегін белгілеп, екінші қол көліктердің де құнын автоматты түрде төмендетеді. Егер «екінші қол» несие берілгеннен кейін төмендесе, кепіл құны қарызды өтеуден жылдам түседі. Нәтижесінде, қарыз алушы дефолтқа ұшыраған жағдайда, банк қарыз сомасы мен көлікті сату құны арасындағы айырмашылықты тіркейді. Бұл тәуекелді қарыз алушылардың табысының төмендеуі және қарызды өтеу қабілетсіздігі тудыруы мүмкін.

Несиеге сатылатын көліктердің үлесі

Қазақстанда сатылатын көліктердің 60%-ға дейіні несиеге беріледі. Бұл банк жүйесі үшін кепілдіктердің тұрақтылығын өте маңызды етеді.

Қытай автоөнеркәсібінің әсері

Қытай автоөнеркәсібінің өсуі де қысым факторы болып қалуда. Қытайдың ішкі нарығының толығуы өндірушілерді экспортқа, соның ішінде Қазақстанға белсенді түрде итермелейді. Танымал модельдерді экспорттауға шектеу қою әрекеттері ағынды тоқтатпайды – ресми және «сұр» импорт та көбейеді.

Сарапшылардың айтуынша, қытайлықтар дизайн мен динамикаға баса назар аударып, еуропалық мамандарды тартқан. Енді олар кузовтарды мырышпен қаптауды бастап, сенімділік мәселесін шешуде. Оларға тек көліктің қалдық құнын арттыру ғана қалды. Қолданушылар үш жылдан кейін «қытайлықты» тиімді сатуға болатынын түсінген кезде, дәстүрлі корей және жапон брендтері бағаны түбегейлі төмендетуге немесе нарықтан кетуге мәжбүр болады.

Дәстүрлі брендтердің позициясы

Осы жағдайға байланысты дәстүрлі көшбасшылардың позициясы әлсіреп барады. Toyota сияқты брендтердің сатылымы азаюда – бұл консервативті стратегия, шектеулі модельдік қатар және жаңа ойыншылармен салыстырғанда технологиялық артта қалуынан көрінеді.

Жергілікті өндірістің рөлі

Орташа сегментте (8-11 млн теңге) нарық жергілікті өндіріске көбірек сүйенуде. Толық циклды зауыттардың, соның ішінде дәнекерлеу және бояу цехтарының дамуы бағаны орта тап үшін қолжетімді деңгейде ұстауға мүмкіндік береді.

Автонесиелеудің маңызы

Жоғары базалық мөлшерлемелерге қарамастан, автонесиелеу сатылымдардың негізгі қозғаушы күші болып қалуда. Бірқатар ірі банктердің басшылары атап өткендей, жүйелік тәуекел әзірге салыстырмалы түрде қысқа мерзімді несиелермен тежеліп отыр: автонесиені өтеудің орташа мерзімі шамамен 2,5 жылды құрайды. Бұл баға өзгерістеріне тез бейімделуге және кепіл құны мен қарыз қалдығы арасындағы сыни алшақтықтың жинақталу ықтималдығын азайтуға мүмкіндік береді.

Дегенмен, жаңа автомобильдер арзандап, екінші қол нарығы жаңа жағдайларға бейімделе бастаған кезде, кепіл құнына жасырын қысым сақталады. Бұл банктер үшін тәуекелдерді консервативті бағалау қажеттігін, ал сатып алушылар үшін жарнамадағы баға белгілеріне емес, автомобильдің нақты құнына баса назар аударуды білдіреді.