InfoHub Logo

Дәстүр мен заң таласы туындағанда, кейде қоғам үйреншікті жолды таңдайды. Әзербайжанда жақын туыстар арасындағы некеге тыйым салу туралы шешім осындай жағдайды тудырды. Мемлекет бұл мәселені шешу үшін Қылмыстық кодекске жүгінуге мәжбүр болды.

БҰҰ деректері бойынша, туыстар арасындағы некелер әлемде азаю үрдісін көрсеткенімен, әлі де жер шары тұрғындарының шамамен 20 пайызын қамтиды. Бұл мәселе Әзербайжанда да өзекті болып, мемлекет онымен күресуге баса назар аударуда.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Неке саны тарихи минимумға жетті

Әзербайжан Әділет министрлігінің мәліметінше, 2025 жылғы статистика демографиялық дағдарысты еске салды. Елде некеге тұру саны 48 477 жағдайға дейін азайып, тарихи ең төменгі көрсеткішке жетті. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда мың жағдайға аз. Сарапшылар бұған дейін неке статистикасының өсуіне ықпал еткен туыстар арасындағы некелерге мемлекеттің тыйым салуы себеп болды деп есептейді. 2023 жылдың шілдесі мен 2024 жылдың шілдесі аралығында мұндай 2 599 неке тіркелген.

Тойлар да азайды

Жақын туыстар арасындағы некеге тыйым салынғаннан кейін Әзербайжанда тойлар саны да күрт азайған. Мәселен, 2025 жылдың қаңтарында 4 717 той өтсе, шілдеде, яғни тыйым күшіне енген айда бұл көрсеткіш 2 694-ке дейін төмендеді.

Заң қабылданды, бірақ қоғам бейімделуде қиналуда

Президент Ильхам Әлиев 2024 жылғы 23 шілдеде Отбасы кодексіне туыстар арасындағы некеге тыйым салатын түзетулерді бекітті. Алайда, заң тек 2025 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілді. Бұл қоғамға жаңа талапқа бейімделуге бір жыл уақыт берді. Дегенмен, мыңжылдықтар бойы қалыптасқан әлеуметтік тәжірибені өзгерту оңай болмады. Билік қатаң шаралар мен рейдтерге көшті.

Заңсыз некелерді тоқтату

Мысалы, құзырлы органдар Сабырабад ауданында 16 жастағы қызды 33 жастағы немере ағасына тұрмысқа шығарғысы келген тойды тоқтатты. Тойға дайындыққа жұмсалған 20 000 манат (шамамен 6 млн теңге) ысырап болды.

Некеге тұрудың себептері

Кейбір ата-аналар туыстық байланысын заң жүзінде «үзіп тастау» үшін балаларынан ресми түрде бас тартуға дейін барады. Мұның себебі – мүлікті әулет ішінде сақтау, отбасының әлеуметтік капиталын нығайту және қыз баланың балаларына әкесінің беделді фамилиясын қалдыру.

Медициналық және құқықтық уәждер

Мемлекеттің ұстанымы айқын: туыстар арасындағы неке ресми тіркелмейді. Анықталған жағдайда неке жарамсыз деп танылады. Заңгерлер ата-аналық құқықтан бас тарту арқылы заңды айналып өту мүмкін емес екенін айтады. Себебі заңнама биологиялық туыстыққа негізделеді.

Медициналық тұрғыдан алғанда, қандас туыстар арасындағы неке генетикалық аурулардың қаупін арттырады. Зерттеулер туыстық некеден туған балалардың тұқым қуалайтын сырқаттарға, есту, көру қабілетінің ақауларына және ақыл-ой кемістігіне бейім болатынын көрсетті. Мысалы, Англияда тіркелген әрбір 14-ші бала өлімі жақын туыстар некесінен туған балаларға тиесілі болған.

Тыйым салынған некелердің тізімі

Әзербайжан Әділет министрлігі Отбасы кодексіне енгізілген түзетулерге сәйкес, төмендегі тұлғалар арасында неке қиюға тыйым салынды:

Қазақстанның «Жеті ата» дәстүрі

Қазақстанда жақын туыстар арасындағы некеге ежелден қатаң тыйым салынған. «Жеті ата» дәстүрі бойынша, қазақтар ер адам жағынан жеті атаға дейінгі ата-бабасын білуге міндетті және осы аталастарға некеге тұруға тыйым салынған. Бұл дәстүр ұрпақты генетикалық аурулардан сақтауды мақсат етеді.