InfoHub Logo

Еуропаның жеті мемлекеті – Франция, Германия, Италия, Польша, Испания, Ұлыбритания және Дания – АҚШ тарапынан Гренландияға қатысты ниет білдірулерінен кейін ортақ мәлімдеме таратып, аралдың тағдырына қатысты шешімдерді тек Дания мен Гренландия халқының өзі қабылдайтынын қадап айтты. Бұл аракттегі қауіпсіздік архитектурасы мен БҰҰ Жарғысының қағидаттарын сақтау тұрғысынан маңызды қадам саналады.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Не айтылды: егемендік және құқық

Мәлімдемеде Гренландия халқының құқығы мен аумақтық тұтастық, шекаралардың мызғымастығы секілді халықаралық құқық нормалары баса көрсетілді. 2026 жылғы 6 қаңтарда жарияланған құжатқа сәйкес, Арктикадағы қауіпсіздік тек көпжақты ынтымақтастық арқылы қамтамасыз етілуі тиіс.

Данияның Вашингтондағы елшісі Йеспер Мёллер Сёренсен де АҚШ-пен одақтастық қатынастарды мойындай отырып, Корольдіктің аумақтық тұтастығына толық құрмет күтілетінін мәлімдеді. Гренландия премьер-министрі Йенс-Фредерик Нильсен арал картасының АҚШ туының түстерімен боялған суретіне қатысты «құрметсіздік белгісі» деген баға беріп, сонымен бірге «үрей тудыруға негіз жоқ» екенін айтты.

Вашингтоннан келген сигналдар

Өткен демалыста АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трамп Венесуэладағы әскери операциядан кейін Арктикадағы ұлттық қауіпсіздік талаптарын алға тартып, Гренландияның стратегиялық маңызын атап өтті. Бұған қоса, Ақ үй аппараты басшысының орынбасары Стивен Миллердің жұбайы X желісінде Гренландия картасын АҚШ туының түстерімен жариялап, «Жақында» деп жазды.

Politico басылымы Вашингтондегі дереккөздеріне сүйеніп, АҚШ 2026 жылдың соңына дейін Гренландияға ықпалын күшейту жоспарын қарастырып жатқанын жазды. Сарапшылардың айтуынша, ықпал науқаны саяси тепе-теңдікке әсер етуге және аралмен «еркін ассоциация» үлгісіндегі келісім ұсынуға ұмтылуы мүмкін. Economist жазғандай, мұндай формат арал аумағында америкалық әскердің еркін қимылына айырбас ретінде кедендік жеңілдіктерді қамтуы ықтимал.

Контекст: аралдың мәртебесі мен тарихы

Гренландия 1953 жылға дейін Данияның отары болды. 2009 жылы арал өзін-өзі басқару құқығын кеңейтіп, ішкі саясатында дербес шешім қабылдау мүмкіндігін алды. Дегенмен, ол Дания Корольдігінің құрамдас бөлігі болып қала береді.

Арктикада Ресей мен Қытай белсенділігінің артуы, жаңа теңіз дәліздері мен ресурстарға қызығушылық өңірдің геосаяси салмағын күшейтіп отыр. Сондықтан Еуропа елдерінің 7-і бірігіп үн қатуы – халықаралық құқық пен өңірлік тұрақтылықты сақтауға бағытталған саяси сигнал.