InfoHub Logo

Қазақстан үкіметі «North Caspian Operating Company» (NCOC) компаниясының, яғни Қашаған кен орнының операторының батыс акционерлерінен Кайран және Ақтоты мұнай кен орындарын тәркілеуі мүмкін. Отрасль маманы, Energy Monitor қорының басшысы Нұрлан Жұмағұловтың пікірінше, мұның себебі – инвесторлардың өндірісті кеңейтуге ақша салудан бас тартуы.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қашағандағы өндірісті ұлғайту жоспары кешеуілдеп тұр

Мәселе Қашағандағы өндірісті ұлғайту жобасының «2А кезеңіне» қатысты болып отыр. Отрасль порталы Upstream Online мәліметтеріне сүйенсек, тәулігіне 63 мың тоннаға дейін өндіруді көздеген бұл кезеңнің аяқталуы 2026 жылдан 2031 жылға ауыстырылған. Алғашқыда 2031 жылы «2Б кезеңі» аяқталып, өндірісті тәулігіне 89,5 мың тоннаға жеткізу жоспарланған еді.

Өндірісті арттыру үшін әлі салынуы тиіс үшінші тарап зауытында күкіртті газды өңдеу қажет. Алайда, Жұмағұлов мұны Қашаған инвесторларының «өте ұтымды ойыны» деп атады.

Инвесторлардың мақсаты не?

«Акционерлердің мақсаты айқын. Олар ондаған миллиард доллар салып, өндірісті неге ұлғайтуы керек? Өйткені, олар бар болғаны 3 миллиард баррель мұнайға жеткенше пайданың 90 пайызын алып отырады. Алғашқы миллиард баррель өткен жылы тоғыз жылда жиналды. Қазіргі өндіріс көлемімен (тәулігіне 400 мың баррель) келісімшарт мерзімі аяқталғанша үлгереді», – дейді сарапшы.

Оның айтуынша, мұндай әрекеттер үкіметті қатаң шараларға, тіпті Кайран мен Ақтоты кен орындарын ұлттандыруға дейін итермелеуі мүмкін. Бұл жағдайда инвесторлар өз құқықтарын сот арқылы ғана қорғай алады. Оның үстіне, мемлекеттің экологиялық талаптарға қатысты сот істері мен Өнімді бөлу туралы келісімшарттар аясындағы даулар да әлі жалғасып жатыр.

Кайран мен Ақтоты – Қашаған жобасының бөлігі

Кайран мен Ақтоты – Солтүстік Каспий жобасының бес кен орнының екеуі. Бұл жобадағы ең ірісі – Қашаған, оның атымен бүкіл жоба жиі аталады. Алайда, Жұмағұлов неге тек осы екі учаскеге назар аударғаны нақтыланбаған.

Қаңтар айының соңында Bloomberg басылымы Қашаған акционерлерінің мемлекет тарапынан санкция қаупіне тарихи түрде мән бермейтінін жазған болатын. Басылымның мәліметінше, олар бірнеше жыл бойы кен орнында күкіртті сақтау кезінде экологиялық нормалардың бұзылғанын білген, бірақ ешқандай шара қолданбаған. Нәтижесінде, 2022 жылы үкімет 2,3 трлн теңгеге сотқа талап арыз берді. Кейіннен бұл талаптарға қосымша шағымдар қосылды – мемлекеттің пікірінше, инвесторларға пайданың 98%-на дейін алуға мүмкіндік беретін тиімсіз ӨБТ шарттарына байланысты шамамен 155 млрд доллар талап етілді. Тағы 6 млрд доллар дәл осындай себептермен басқа бір кен орны – Қарашығанақтан талап етілуде.

NCOC акционерлері: ҚМГ (16,88%), италиялық Eni, британдық Shell, американдық ExxonMobil, француздық TotalEnergies (әрқайсысы 16,81%), қытайлық CNPC (8,33%) және жапониялық Inpex (7,56%).