InfoHub Logo

Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы (БЖЗҚ) жеке есепшоттарын тексерген қазақстандықтардың көбі өз жинақтарының азайып кеткенін көріп, алаңдаулы. Кейбір азаматтар 150 мың теңгеге дейін қаражат жоғалтқанын айтып, дабыл қағуда. Бұл жағдай зейнетақы жүйесінің тиімділігіне қатысты сұрақтар тудыруда.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Зейнетақы активтерінің кірістілігі инфляциядан төмен

Соңғы 12 айда, яғни 2025 жылғы наурыздан 2026 жылғы ақпанға дейінгі кезеңде Қазақстандықтардың зейнетақы активтерін басқарған Ұлттық банк шамамен 2,66 трлн теңге табыс тапқанымен, оның кірістілігі небәрі 11,3% болды. Бұл көрсеткіш ресми инфляция деңгейінен (11,7%) төмен. Яғни, халықтың зейнетақы жинақтарын инфляция «жеп» қойған.

Егер азаматтарға зейнетақысын БЖЗҚ-дан алып, қарапайым депозиттерге салғанда, өткен жылы шамамен 20% табыс табуға болатыны айтылуда. Бұл ретте теңгенің долларға қатысты нығаюын есептесек, табыс 30%-ға жетуі мүмкін еді.

28 жылдағы жиынтық табыс пен алтын бағасы

БЖЗҚ болса, 1998 жылдан бергі жиынтық инвестициялық кірістіліктің 1192,3%-ға жеткенін, ал инфляцияның 953,36% болғанын алға тартады. Бұл 28 жылда инфляциядан 238% асыра табыс тапқанын көрсетеді.

Алайда, сарапшылар бұл көрсеткіштің барлық азаматқа бірдей қатысты емес екенін атап өтеді. Көптеген адамдар 1998 жылдан бері жинамаған, ал кейбірінің жинағы қазіргі құлдыраудан зардап шегуде. Сонымен қатар, егер сол кездегі барлық актив алтынға салынғанда, табыс еселеп артар еді деген пікірлер айтылуда. Мысалы, 1998 жылы 1 грамм алтын 708 теңге болса, 2026 жылы 72 091 теңгеге жеткен, яғни 101 есе өскен.

Зейнетақы жинақтары мемлекеттік қарызды өтеуге жұмсалуда

Мамандардың айтуынша, зейнетақы жинақтарының жартысынан астамы мемлекеттік бағалы қағаздарды, квазимемлекеттік компаниялар мен банктердің облигацияларын сатып алуға жұмсалады. Бұл дегеніміз, халықтың зейнетақы қаражаты мемлекеттік бюджеттің тапшылығын жабуға және қарыздарды өтеуге бағытталып отыр.

Бұл жағдай зейнетақы жүйесінің әлеуметтік кепілдік құралынан мемлекеттік шығындарды өтейтін «әмиянға» айналып бара жатқанын көрсетеді. Нәтижесінде, халықтың қарттыққа жинаған ақшасы өз игілігіне емес, басқалардың қарызын өтеуге жұмсалып, болашаққа деген үмітті сейілтуде.