InfoHub Logo

Түркия Сомалиде өз ғарыш айлағын тұрғызуды бастады: президент Режеп Тайип Ердоған 2025 жылғы 31 желтоқсанда Анкарада өткен брифингте жобаның іске қосылғанын мәлімдеді. Экваторға жақын аймақ, шығысқа қарай кең теңіз дәлізі және жыл бойғы қолайлы ауа райы бұл бастаманы Түркияның коммерциялық және қорғаныстық ұшыру амбициялары үшін жаңа тірекке айналдыруы мүмкін.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Анонс және алғашқы деректер

Мәлімдеме Сомали президенті Хасан Шейх Махмудтың Анкараға сапары аясында жасалды. Baykar компаниясының басқарма төрағасы Сельчук Байрактардың айтуынша, Түркия мұхитқа шығатын алаң арқылы ұшыру мүмкіндігіне қол жеткізеді. Оның сөзінше, Сомалиде Түркияға тиесілі шамамен 30×30 км аумақ бөлінген, ал экваторға жақын жағалау аймақтары ракета ұшыру үшін әлемде санаулы жерлердің қатарына жатады.

Анкараның ғарыштағы қадамдары соңғы онжылдықта үдей түсті: 2018 жылы Түрік ғарыш агенттігі құрылды, 2021 жылы ұлттық ғарыш бағдарламасы жарияланды, ал 2024 жылы алғашқы түрік астронавты Альпер Гезеравджы орбитаға ұшты.

Неге Түркия аумағынан ұшыру қиын?

Түркияның географиялық орны орта ендіктерде орналасқандықтан, экваторлық және төменгі околоземдік орбиталарға ұшыруда Жердің айналу жылдамдығын толық пайдалану мүмкіндігі шектеледі. Бұл – көп отын, аз пайдалы жүк және жоғары шығын деген сөз. Бұған қоса, әуе-тасымал түйініне айналған елдің тығыз әуе және жерүсті қозғалысы, халық көп шоғырланған аумақтар, теңізге қарай қауіпсіз дәліздердің тапшы болуы тұрақты коммерциялық ұшыруларға кедергі келтіреді.

Неге дәл Сомали?

Сомали – Африкадағы ең ұзын жағалау сызығы бар ел; шығысы мен оңтүстігін Үнді мұхиты, солтүстігін Аден шығанағы шайып жатыр. Экваторға жақын аймақта Жердің сызықтық айналу жылдамдығы шамамен 1670 км/сағ құрайды – шығысқа қарай ұшатын зымырандарға бұл «табиғи серпін» береді. Сондай-ақ мұхит үстіндегі мыңдаған шақырымдық бос дәліз сатылардың құлау қауіпін азайтып, ұшыру қауіпсіздігін арттырады, ал ауа райының тұрақтылығы жыл бойы терезелерді кеңейтеді.

Түркияның өнеркәсіп және технология министрі Мехмет Фатих Каджирдің дерегінше, техникалық-экономикалық зерттеулер Сомалиді техникалық, экономикалық және стратегиялық тұрғыдан тиімді нүкте ретінде көрсеткен. Теориялық тұрғыда Түркия аумағынан да ұшыруға болады, бірақ Сомалидегі шарттар пилотируемды миссиялар үшін де ұтымдырақ.

Құрылыс қай кезеңде?

Министр Каджирдің мәлімдеуінше, ғарыш айлағының ТЭН-і мен жобалау жұмыстары аяқталды, алғашқы құрылыс кезеңі басталды. Жоба Ұлттық ғарыш бағдарламасындағы «Uzaya Erişim ve Uzay Limanı» бағытына енгізілген және оны өнеркәсіп және технология министрлігі Түрік ғарыш агенттігімен (TUA) және мүдделі мемлекеттік құрылымдармен бірлесе үйлестіреді.

Өндіріс экожүйесі және тасымалдағыштар

Сомалидегі айлақты түрік компаниялары белсенді пайдаланбақ. Roketsan микроспутниктерді (100 кг және одан жоғары) 400 км биіктіктегі орбитаға шығара алатын MUFS жүйесін әзірлеп жатыр. DeltaV Space Technologies SORS тасығыштарымен ілгерілеп келеді. TUSAŞ өздерінің Şimşek-1 және Şimşek-2 жүйелерімен 400–1500 кг пайдалы жүктемені ұшыруды жоспарлауда. Сонымен қатар Fergani Space зымыран және өз спутник жобаларын дамытып отыр. Бұл инфрақұрылым Түркияға толық отандық тізбекпен ұшыруға жол ашады.

Навигациядағы тәуелсіздік

Baykar компаниясы «Ulug Bey» атауымен жаһандық позициялау жүйесін әзірлеуде. Жобаның мақсаты – дәлдігі жоғары, бөгеттерге төзімді позициялау, навигация және уақытты синхрондау қызметтерін әскери және азаматтық секторға ұсыну. Компания өкілдері мұндай жүйе спутник сигналын бұғаттау не жаңылыстыру жағдайында стратегиялық тәуелсіздік береді деп есептейді.

Анкара–Могадишо әріптестігінің негізі

Екіжақты серіктестіктің іргесі 2011 жылы Ердоғанның Сомалиге тарихи сапарынан кейін беки түсті. Содан бері Түркия инфрақұрылым, энергетика, көмірсутек барлау-өндіру, агроөнеркәсіп және балық шаруашылығына инвестиция құюда. 2017 жылдан бері Могадишодағы TURKSOM базасы сомалилік күштерді даярлайды, ал арнайы мақсаттағы бөлімдер түрік үлгісімен жабдықталып, оқытылуда.

Аймақ үшін нені білдіреді?

Экваторға жақын жаңа айлақ Түркияға төмен құнмен ауыр жүктемелі ұшыруларға жол ашып, жаһандық коммерциялық нарыққа қызмет көрсету әлеуетін арттырады. Бұл Орталық Азиядағы Байқоңыр мен «Бәйтерек» сияқты алаңдарға тікелей «алмастыру» емес, бірақ экваторлық орбиталарға ұшыруда аймақтық бәсекелестік туғызатын жаңа ойыншының пайда болғанын аңғартады.