InfoHub Logo

Қазақстанда 40 жастан асқан азаматтардың жұмыс іздеудегі жасқа байланысты дискриминацияға ұшырауы – өзекті мәселе. Кәсіби тәжірибесі мол, білікті мамандардың өзі жұмыс берушілер тарапынан жиі бас тартуларға тап болады. Бұл жағдай ресми зейнеткерлік жасқа әлі көп уақыт қалса да, олардың еңбек нарығында «көрінбейтін» болып қалуына әкеледі.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

764 рет жұмысқа үміткер болып, бірде-бір сұхбатқа шақырылмаған жағдай

46 жастағы Наталья есімді азаматшаның өмірі жұмыс іздеу сайтындағы марафонға айналған. Көп жылдық тәжірибесі бар логистика және операциялық процестер бойынша сарапшы Натальяның айтуынша, бұрын жұмысқа орналасу оған бір айдан аспайтын уақытты алатын болған. Ал қазір ол жарты жылдан астам уақыт бойы жұмыссыз жүр. Оның статистикасы таңқаларлық: 764 рет жұмысқа үміткер болып, тек 31 рет себепсіз бас тарту алған, ал қалған 70-ке жуық өтініміне жауап болмаған.

Наталья жұмыс берушілердің жас бойынша сүзгі қолданатынын, бұл оның 45 жастан асқандарды тізімнен шығарып тастайтынын болжайды. Ол тіпті резюмесінен жасын алып тастауға мәжбүр болған. Бұл – ашық дискриминация және Еңбек кодексін бұзушылық, бірақ нарық басқа амал қалдырмайды.

«Менің міндетім – өзімді дұрыс көрсету, жеткен жетістіктерім мен сандарды баяндау. Бірақ сұхбатқа дейін жету мүмкін болмайды. Өтініш бересің – бас тарту аласың. Сайттың жүйесі осылай орнатылған, сен сұрақ қоя алмайсың. Қателігімді түсінгім келеді, дамығым келеді, бірақ жүйе алдыңда есікті жауып тастайды», – дейді Наталья.

HR маманының пікірі: Неліктен 40 жастан асқандар жұмысқа орналаса алмайды?

HR-консалтинг жетекшісі Дарья Тимошинаның айтуынша, компаниялардың 90 пайызы 40 жастан асқан кандидаттарды қарастыруға дайын емес. Оның сөзінше, жұмыс берушілердің негізгі себебі – бұл жастағы адамдардың жаңа нәрселерді үйрене алмайтыны, тез әрекет ете алмайтыны және коммуникацияда қиындықтар тудыратыны туралы қалыптасқан стереотиптер. Алайда, бұл пікір шындыққа жанаспайды.

«Жұмыс берушілердің жас бойынша шектеу қоюының себебін кейде түсінуге болады. Мысалы, өндірістегі станоктарды басқару үшін жас мамандарды таңдайды. Бірақ бұл жасқа келгендегі жалғыз кедергі емес. Көптеген жас басшылар өзінен мықты мамандардан қорқады, сондықтан оларды жұмысқа алғысы келмейді», – дейді Дарья.

Сонымен қатар, 40 жастан асқан ізденушілердің өздері де жұмыс іздеудің ұзаққа созылуынан шаршап, сұхбат кезінде жиі қобалжып, кейде тіпті жұмыс берушіге «жоғарыдан қарап» сөйлеуіне себеп болады. Бұл жағдай жұмыс берушілердің алғашқы қорқыныштарын растай түседі.

Мемлекеттік қолдау бағдарламалары

Қазақстанда 40 жастан асқан азаматтарды жұмысқа орналастыруға бағытталған бірқатар мемлекеттік бағдарламалар бар. Соның бірі – «Күміс жас» жобасы. Бұл бағдарлама бойынша мемлекет 50 жастан асқан жұмыскерлерді жұмысқа алған кәсіпорындардың жалақысының бір бөлігін субсидиялайды.

Бағдарламаға қатысу үшін жұмыскер Enbek.kz сайтында немесе мобильді қосымшасында тіркелуі тиіс. Содан кейін жұмыс берушімен бірге бағдарламаға қатысуға өтінім береді. Мемлекет бірінші жылы жалақының 70%, екінші жылы 65%, үшінші жылы 60% субсидиялайды. Бұл шағын және орта бизнес үшін үлкен көмек болып табылады.

Сондай-ақ, Enbek.kz порталы арқылы бос жұмыс орындарын іздеуге болады. Алайда, мамандар бұл порталдың интерфейсінің күрделілігі мен пайдаланушылардың аздығына байланысты тиімділігі төмен екенін айтады.

40 жастан кейін жаңа өмірді бастағандардың оқиғалары

Мақалада 40 жастан кейін кәсібін өзгерткен, өз бизнесін ашқан немесе жаңа мансапты бастаған бірнеше қазақстандықтың оқиғалары баяндалады. Мысалы, Канат есімді азамат денсаулығына байланысты аспаздық кәсібінен бас тартып, сату менеджері болып жұмыс істеген. Кейін отбасылық жағдайларға байланысты жұмыстан шығып, 40 жастан асқан соң жұмыс іздеуде қиындықтарға тап болған. Қазір ол қоймада жұмыс істейді.

Ал Алматылық Елена 42 жасында дизайнер мамандығынан бас тартып, массажист мамандығын игерген. Ол мемлекеттік бағдарлама арқылы оқып, сертификат алып, санаторийде жұмысқа орналасқан. Елена жаңа мамандықтың өміріне жаңаша серпін бергенін айтады.

Маргарита есімді азаматша да 43 жасында баласының жағдайына байланысты мектепке жұмысқа орналасып, кейін мұғалім мамандығын екінші жоғары білімі ретінде алған. Қазір ол педагог-сарапшы болып жұмыс істейді және өз жұмысын жанымен сүйетінін айтады.

Қаратау қаласының тұрғыны Геннадий Ким 50 жасында қаланың кен өндіру кәсіпорны жабылуына байланысты үй бұйымдарын жөндеу шеберханасын ашқан. Оның айтуынша, бұрынғы жұмысындағы ұсақ бөлшектермен жұмыс істеу дағдысы сағат жөндеуде де пайдасын тигізген.

Алматылық маркетолог Гүлжан Тұрысбаева 47 жасында жұмыстан шығып, өзінің наубайханасын ашып, жапондық гёдза өнімдерін шығара бастаған. Ол маркетинг саласындағы білімінің жаңа бизнесіне көмектесетінін айтады.

Наталья Пак есімді маркетолог та 45 жастан кейін тоқыма бұйымдарын жасаумен айналыса бастаған. Ол бұрынғы мамандығындағы білімін жаңа кәсібінде де қолданып жүр.

40 жастан кейін кәсіби «қайта жүктеу» қалай басталады?

Бизнес-психолог Наталья Кимнің айтуынша, 40 жастан асқандар үшін ең үлкен кедергі – бұл дағдылардың жоқтығы емес, «сарапшылық тұтқынында» қалу. Адамдар өз саласындағы беделін жоғалтып, қайтадан «жаңадан бастауды» елестете алмайды. Алайда, бұл жастағы бизнес – нөлден бастау емес, жинақталған кәсіби және әлеуметтік капиталды монетизациялау.

Психолог келесі кеңестерді ұсынады:

40 жастан асқан кездегі басты артықшылық – бұл тәжірибе мен шыдамдылық. Сіз әлемнің күйреп кетпейтінін білесіз, бұрын да қиындықтардан шыққансыз. Бұл сіздің басты бәсекелестік артықшылығыңыз.

Қазақстандықтардың еңбек нарығындағы жасқа байланысты қиындықтарды еңсеруі – бұл тек жеке адамдардың мәселесі емес, бұл біздің еңбек нарығымыздың жетілмегендігін көрсетеді. Компаниялар «жастар мен еріксіздерді» іздегенде, тәжірибе, сенімділік және стратегиялық ойлау сияқты маңызды қасиеттерден айырылады. Алайда, нақты оқиғалар көрсеткендей, жұмыс нарығында «көрінбей қалу» – бұл әрдайым үкім емес, жүйелік ақау, оны еңсеруге болады. Бұл жолдағы ең басты қорғаныс – өзіңнің құндылығыңды түсіну. 90-шы жылдардың балалары бейімделе алады. Егер нарық әлі сізді «көргісі» келмесе, мүмкін, өз ережелеріңіз бойынша өз нарығыңызды құрудың уақыты келген болар.