InfoHub Logo

Қазақстан қалаларында, әсіресе Алматыда автобус аялдамаларына жасалатын вандализм актілері жиілеп кетті. Бұл жағдайлар жыл сайын жүздеген рет қайталанып, мемлекет пен жеке компанияларға қыруар шығын әкелуде. Аялдамаларды бұзушыларды анықтау және жазалау жүйесі әлі де жетілдіруді қажет етеді.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Аялдамаларды бұзудың құны қанша?

Қоғамдық көлік жүйесі – қала өмірінің маңызды бөлігі. Алматыдағыдай, бұл жүйе тек басқарушылық шешімдерге ғана емес, сонымен қатар беймәдени қала тұрғындарының әрекеттеріне де төтеп беруге мәжбүр. Аялдамаларды жөндеуге және күтіп ұстауға мемлекеттік бюджеттен және жеке инвесторлардан миллиондаған, тіпті миллиардтаған теңге жұмсалады. Мысалы, Алматыда тек екі айда 50 аялдаманы жөндеуге 1,3 миллиард теңгеден астам қаржы кеткен. Жеке компаниялар да бұл мәселеден тыс емес. «РТС Деко» компаниясының мәліметінше, тек 2026 жылдың екі айында 37 вандализм фактісі тіркеліп, 8,1 миллион теңге шығын келген. Өткен жылы бұл көрсеткіш 276 болса, келтірілген залал 35,2 миллион теңгеден асқан.

Кімдер бұзады және оларға қалай жаза қолданылады?

Қазақстанда мұндай әрекеттер үшін әкімшілік және қылмыстық жауапкершілік қарастырылған. Қылмыстық кодекстің 294-бабы вандализм үшін айыппұлдан бастап, бас бостандығынан айыруға дейінгі жазаларды көздейді. Әкімшілік құқық бұзушылық кодексінің 448-бабы 16 жасқа толмағандардың әрекеттеріне қатысты ата-аналарға немесе оларды алмастыратын тұлғаларға айыппұл салуды қарастырады. Сондай-ақ, «Ұсақ бұзақылық» (434-бап) және «Бөтен мүлікті қасақана жою немесе бүлдіру» (147-1 бап) баптары да қолданылады. Алайда, іс жүзінде бұл құқық бұзушылықтардың ашылуы төмен деңгейде қалып отыр. Соған қарамастан, Астана мен Алматыда аялдамаларды бұзған азаматтардың он тәулікке қамауға алынған немесе басқа да жазаларға тартылған жағдайлары да бар. Бірақ бұл да жүйелі вандализмнің алдын ала алмайды.

Қала ортасын вандалдардан қалай қорғауға болады?

Бұл мәселені шешудің бір жолы – цифрландыруды дамыту. Астанада «Сергек» камералары арқылы 20-ға жуық жылы аялдамалар бақылауға алынды. Бұл қоғамдық қауіпсіздікті арттырып, мүлікті сақтауға және жауапкершіліктің сөзсіз болуын қамтамасыз етуге ықпал етеді. Мамандардың пікірінше, аялдамаларды әйнектен емес, мықты материалдан жасау – шешім емес. Себебі, бұл қаланың сыртқы келбетін нашарлатып, тұрғындардың жайлылығын азайтады. Негізгі шешім – құқық бұзушылықтардың алдын алу, қоғамдық мәдениетті арттыру және қоғамдық мүлікке ұқыпты қарауды қалыптастыру.