InfoHub Logo

Қырғызстанның саяси аренасындағы соңғы оқиғалар Астана мен Ташкенттің тыныштығын бұзды. Елдегі билік құрылымының күрт өзгеруі, саяси тұлғалардың ауыс-түйісі тек кадрлық жаңалық емес, жаңа дәуірдің бастауы ретінде қабылдануда. Орталық Азияның тұрақтылығы үшін бұл жағдайдың салдары маңызды.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Саяси тандемнің ыдырауы

2026 жылғы 10 ақпанда Қырғызстан президенті Садыр Жапаров пен Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы Қамшыбек Ташиев арасындағы бес жылдық саяси одақ үзілді. Ташиев барлық лауазымдарынан, соның ішінде вице-премьерлік пен Қырғыз футбол одағының президенттігінен бірден айырылды. Бұл шешімнің артында кадрлық тазалау және арнайы қызмет органдарындағы тұлғаларды тұтқындау науқаны басталды.

Президенттің сұхбаты мен "ақсақалдар"

Германияда емделіп келген Ташиевтің елден кетуінен кейін Жапаров "Кабар" агенттігіне сұхбат беріп, Ташиевтің айналасындағылардың оны да, басқа жоғары лауазымды тұлғаларды да жаңылыстырып, "генералдың жағына" өтуге үгіттегенін айтты. Президенттің айтуынша, егер Ташиев қызметінен босатылмаса, бұл жағдай мемлекеттік құрылымда жік тудырып, тіпті қақтығыстарға ұласуы мүмкін еді. Жапаров мемлекеттің тұрақтылығын бәрінен жоғары қоятынын мәлімдеді.

"Мерзімінен бұрын сайлау" бастамасы

Ташиевті қызметінен босатар алдында, президент пен парламент спикеріне мерзімінен бұрын сайлау өткізу туралы өтініш жазылған хат келген. Бұл бастамаға 75 адам қол қойған, олардың кейбірі кейіннен тергеуге шақырылып, бесеуі жаппай тәртіпсіздік ұйымдастырды деген айыппен қамауға алынды. Осы оқиғалардан кейін Ташиев елден кетті.

Парламент пен министрлер кабинетіндегі өзгерістер

Тандемнің ыдырауынан кейін Жоғарғы Кеңеште (парламентте) де ауыс-түйістер болды. Төраға Нұрланбек Тұрғынбекұлы отставкаға кетіп, депутаттық мандатын тапсырды. Парламенттің басшылығына Марлен Маматалиев келді. Сондай-ақ, вице-спикерлер мен бірнеше депутат өз өкілеттіктерінен бас тартты. Министрлер кабинетінде де көлік, табиғи ресурстар, денсаулық сақтау министрлері мен вице-премьер қызметінен босатылды. Бұл тұлғалардың көбі Ташиевке жақын саналған.

Заңдылықтың жаңа шекарасы

Ресейлік саясаттанушы Аркадий Дубнов бұл жағдайды "авторитарлық сипаттағы тазалаулар" деп атап, биліктің бір қолға жинақталып жатқанын айтты. Ол Қырғызстандағы саяси оқиғалардың Астана мен Ташкентте алаңдаушылық тудырғанын және Қазақстан мен Өзбекстан президенттерінің Жапаровпен телефон арқылы сөйлескенін атап өтті.

Президенттік мерзім мәселесі

Садыр Жапаров президенттік мерзімдеріне қатысты мәселені анықтау үшін Конституциялық сотқа жүгінді. Сот Жапаровтың қазіргі мерзімін бірінші болып есептеп, оның тағы бір 5 жылдық мерзімге сайлана алатынын шешті. Келесі президенттік сайлау 2027 жылғы 24 қаңтарға жоспарланған.

Жаңа мемлекеттік орган құру жоспары

Президент Жапаров барлық мемлекеттік қызметшілерге саясатпен айналысуға тыйым салып, оларды тек ел басшылығының тапсырмасын орындауға міндеттеді. Сондай-ақ, Қырғызстанда Ресей үлгісімен Тергеу комитетін құру жоспарлануда. Бұл жаңа орган тікелей президентке бағынып, тергеу функцияларын шоғырландырады деп күтілуде. Жапаров бұл қадамның азаматтардың құқықтарын қорғауды күшейтетініне сенім білдірді.