InfoHub Logo

Қазақстан Республикасы Мәжілісінің бірнеше депутаты тарихи Отанына оралған қандастарға арналған мемлекеттік тілді білу емтиханына қатысты Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне сын айтты. Министрлік бұл талапты барлық азаматтар үшін міндетті базалық шарт деп мәлімдеді.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Депутаттар не дейді?

Мәжілісте техникалық және кәсіптік білім беру, сондай-ақ халық көші-қоны мәселелері бойынша заң жобасы бірінші оқылымда қаралды. Талқылау барысында депутат Мұрат Әбенов қандастарға, яғни тарихи Отанына оралған этникалық қазақтарға арналған мемлекеттік тілді тестілеу мәселесін көтерді.

«Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне сұрағым бар. Біз жақсы заң қабылдап жатырмыз. (...) Қандастарға қатысты айтарым, олардан бірнеше өтініш, шағым алдым. Бұған дейін қандастар қай өңірге қоныстануды өздері шешетін еді. Енді бұл пилоттық жоба оларды тек белгілі бір өңірлерге қоныстануға шектейді. Бұған дейін олар Қазтест тапсырмаған, қазақ тілін білу емтиханын да тапсырмаған. Ал қазір Қазтест енгізілді, ал біздің қандастар кириллицаны да білмейді, Қазтест тапсыру былай тұрсын. Сондықтан олар қазір елшіліктердің маңайында жүр», — деді ол.

Депутат қандастарға мұндай талаптардың не үшін енгізілгенін, бұл олардың құқықтарын бұзады деп санайтынын айтты.

Мәжіліс депутаты Қазыбек Иса да қандастар үшін мемлекеттік тілді білу бойынша міндетті емтихан туралы пікір білдірді.

«Азаматтық кодекстің 17-бабына сәйкес, этникалық қазақтарға қазақ тілінен емтихан тапсыру талабы қолданылмайтыны анық жазылған. Ал қазір жүзеге асырылып жатқан пилоттық жобада қандастарды қазақ тілінен емтихан тапсыруға міндеттеген. Демек, бір заң екіншісіне қайшы келе ме? Жақында ғана Алматыда 150 қандаспен кездестім. Абай облысы Мақаншы ауылынан мүгедек бір азамат маған жүгінді. Қытайда басқа алфавит, басқа елдерде басқа. Қазақ тілінен емтихан тапсыру қаншалықты әділетті? Шынымды айтсам, тіпті министрлік қызметкерлерінің өзі бұл емтихандарды тапсыра алмайды. Бұл – өрескел жағдай деп ойлаймын», — деді Иса.

Министрлік не деп жауап берді?

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі Ербол Тұяқбаев қандастардың мұндай емтихандарды әлі елге толық таратылмаған пилоттық жоба аясында тапсыратынын мәлімдеді. Оның айтуынша, пилоттық жоба мемлекет мүддесі мен экономиканың дамуы үшін енгізілген.

«Егер қандас Қазақстанда тұруды көздесе, біз азаматтық алуға көмектесеміз. Ал егер мигрант біздің елімізде уақытша тұруды қаласа, оны жұмысқа орналастыру үшін белгілі бір өңірлерге жібереміз. Қазтестке келетін болсақ, логика мынадай: Қазақстанға көшіп келгісі келетін кез келген азамат үшін базалық қазақ тілін білу міндетті, бұл оның күнделікті өмірде өз ойын еркін білдіруіне мүмкіндік береді. Яғни, бұл қазір міндетті талап ретінде енгізіліп отыр – қандастар Қазтест тапсырады. Бұл – әлемдік тәжірибе, біз оны енгіздік», — деп түсіндірді Тұяқбаев.

Шенеуніктің айтуынша, пилоттық жобаның мақсаты – өңірлерге жетіспейтін кадрларды тарту. Жалпы, бұл мәселені болашақ отырыстарда жеке заң жобасы аясында қарау жоспарлануда.

Мәжіліс кулуарында Ербол Тұяқбаев қазақ тілін білу бойынша тесттің қиын емес екенін және оны тапсыру қиындық тудырмайтынын айтты.

«Сұрақтар жеңіл, барлығы 60 сұрақ, 70 пайыздық межеге жету керек. Бұл – халықаралық тәжірибе. Егер адам осы елде өмір сүргісі келсе және өз тағдырын осы елмен байланыстырғысы келсе, ол кем дегенде біздің тілімізді базалық деңгейде білуі тиіс. Ал егер адамның мақсаты осында жұмыс істеу, осында табыс табу, адал салық төлеу болса, онда біз осы кедергілердің барлығын жоямыз, керісінше, мұндай адамдарға проактивті түрде көмектесеміз. Әсіресе, жоғары білікті мамандар болса», — деп қосты вице-министр.

Естеріңізге сала кетейік, наурыз айында Еңбек министрлігі қандастарды қоныстанған өңірлерінде жұмысқа орналасуға міндеттейтін түзетулер әзірлеген болатын. Бұл бұйрық жобасы азаматтарды қоныстандыру бағдарламаларының тиімділігін арттыру және оларды жаңа өңірлерде бекіту мақсатында әзірленді. Министрлік ресми жұмыспен қамтылудың жоқтығы қоныс аударушылардың бекітілуін азайтатынын, қайта көші-қонға әкелетінін және жергілікті бюджеттерге салмақты арттыратынын атап өтті.

Сол айда министрлік 2026 жылы тарихи Отанына 3 335 этникалық қазақтың оралып, қандас мәртебесін алғанын хабарлады. 1991 жылдан бері республикаға 1,1 миллионнан астам этникалық қазақ оралды.