InfoHub Logo

Климаттың өзгеруі салдарынан бес елдің жағалауын шайып жатқан әлемдегі ең үлкен тұйық су қоймасы жылдам тарылып барады. Экологтар 1990 жылдары басталған су деңгейінің төмендеуі енді қайтымсыз сипат алып, аймақты Арал теңізінің кебуімен пара-пар катастрофаға ұшыратуы мүмкін екенін ескертуде.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Басты себеп – жаһандық жылыну

Ғалымдар теңіздің тартылуының негізгі себебі ретінде жаһандық жылынуды атайды. Жанармайды жағудан бөлінетін парниктік газдар температураның күрт көтерілуіне әкеліп, Каспий бетінен қарқынды булануға себеп болады. Жауын-шашынның азаюы және өзендердің, әсіресе, жалпы судың 80%-ын құрайтын, ондаған жылдар бойы бөгеттер мен суару жүйелерімен реттеліп келген Волга өзенінің суының азаюы жағдайды қиындатады. Нәтижесінде, теңізден келетін судан әлдеқайда көп су буланып кетеді.

Экожүйе мен экономикаға қауіп

Су деңгейінің тіпті 10 метрге төмендеуі Каспий теңізінің үштен бір бөлігін толықтай құрғатып жіберуі ықтимал. Теңіздің солтүстік-шығыс бөлігінде бұл процесс қазірдің өзінде қарқынды жүруде: бұрын ондаған мың итбалықтардың көбеюге жиналатын жағалау маңындағы маңызды аймақтар толықтай құрғақ жерге айналды. Егер су деңгейі төмендеуін жалғастырса, ашылған теңіз түбі улы шаңды дауылдарды тудырып, халықтың денсаулығына орны толмас зиян келтіріп, жергілікті климатты түбегейлі өзгертеді.

Бұған қоса, судың азаюы кеме қатынасы мен балық аулауға ауыр экономикалық соққы болып тиеді. Бұл әсіресе Қазақстан мен Ресейге тиесілі теңіздің таяз солтүстік бөлігінде айқын сезіледі. Жергілікті порттар кемелерді ұстап тұру үшін теңіз түбін шұғыл әрі қымбат жаңартуды қажет етеді, ал алдағы бес-он жылда бұл мәселе тек ушыға түспек.

Оңтүстіктегі, Иран жағалауында да сулы-батпақты алқаптардың нашарлауынан балық қоры күрт азайды. Бұрын гүлденген жағалаудағы балық базарлары енді өздерінің көлеңкесіне айналды.

Бірлескен әрекет қажет

Биологтар мен экологтар Каспий маңындағы елдер әлі тек бірлескен іс-қимыл тетіктерін әзірлеудің ең алғашқы кезеңінде екенін атап өтеді.

Алайда, климаттың өзгеруі әлдеқайда жылдам жүріп жатқандықтан, бес елдің үкіметтері Каспий экожүйесінің бұзылу жылдамдығымен өздерінің саяси шешімдері мен инвестицияларын шұғыл түрде үйлестіруі қажет.