InfoHub Logo

Халықаралық әйелдер күні көптен бері гүлдер, құттықтаулар мен жылы лебіздер мерекесі ретінде қабылданып жүр. Алайда, оның бастапқыда мүлдем басқа мағынасы болған. "Tengri Life" бұл күннің қалай пайда болғанын, оның бастауында кімдер тұрғанын және неге 8 наурыз әйелдердің құқықтары үшін күресінің символына айналғанын баяндайды.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

8 наурыз мерекесінің пайда болу тарихы: қайдан шыққан?

Профессор Надежда Капустинаның айтуынша, Халықаралық әйелдер күнінің тамыры әйелдердің тең құқықтар мен лайықты еңбек жағдайлары үшін күресімен байланысты. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында көптеген елдерде әйелдер фабрикаларда күніне 12-14 сағат жұмыс істеп, ерлерге қарағанда әлдеқайда аз жалақы алып, саяси құқықтары мүлдем болмаған.

Алғашқы белгілі оқиғалардың бірі 1908 жылы 8 наурызда Нью-Йорктегі тоқыма фабрикаларының жұмысшы әйелдерінің акциясы болды.

«Бұл күні Нью-Йорктегі тігін фабрикаларының жұмысшы әйелдері «Нан мен раушан!» ұранымен демонстрацияға шықты. Олар жұмыс күнін қысқартуды, еңбекке тең төлемақы белгілеуді және сайлау құқығын беруді талап етті. Бұл оқиға халықаралық социалистік қозғалыстың қатысушыларына үлкен әсер қалдырды», - деп атап өтті Капустина.

Кейіннен мұндай наразылықтар Еуропада да белең алды. Әйелдер тек еңбек жағдайларын жақсартуды ғана емес, саяси өмірге қатысу құқығын да талап етті.

Клара Цеткин кім және 8 наурыз тарихындағы рөлі қандай?

Халықаралық әйелдер күнінің пайда болуында неміс социалисті және қоғам қайраткері Клара Цеткиннің рөлі зор болды. DW хабарлауынша, белсенді әйел жастық шағынан бастап социал-демократиялық қозғалысқа қатысып, кейіннен Германия Социал-демократиялық партиясы жанындағы әйелдер бөлімшесін басқарды.

Францияда тұрған кезінде Клара Цеткин Екінші Интернационалдың жұмысына қатысып, 1889 жылы Парижде әйелдердің революциялық күрестегі рөлі туралы баяндама жасады. Кейін Германияға оралған соң, «Теңдік» атты әйелдер газетін шығарып, әйелдер үшін тең төлемақы және саяси құқықтар идеяларын алға тартты. 1907 жылы Цеткин Германия Социал-демократиялық партиясы жанындағы әйелдер бөлімшесін басқарды.

1910 жылы Копенгагенде өткен Халықаралық социалист әйелдер конференциясында ол әйелдердің тең құқықтар үшін күресіне арналған арнайы күн белгілеуді ұсынды. 17 елдің делегаттары бұл идеяны қолдады.

Алғашқы бұқаралық мерекелеу 1911 жылы бірнеше еуропалық елде өтті. Сол кезде сайлау құқығын, мемлекеттік қызмет атқару мүмкіндігін және тең төлемақыны талап еткен жүздеген мың әйелдер митингілер мен демонстрацияларға шықты. Бұл идеяның таралуына Роза Люксембург сияқты басқа да белсенді әйелдер маңызды рөл атқарды.

Мереке қашан бекітілді?

UNESCO деректері бойынша, тек 1945 жылы БҰҰ Жарғысы алғаш рет әйелдер мен ерлердің теңдік принципін бекітті. БҰҰ бастамасымен алғашқы ресми Халықаралық әйелдер күні 1975 жылы 8 наурызда, Әйелдер халықаралық жылында аталып өтті.

Екі жылдан кейін, 1977 жылы, Бас Ассамблея әйелдердің құқықтары мен халықаралық бейбітшілікке арналған Күн туралы қарар қабылдады.

Мүше мемлекеттер оны өздерінің дәстүрлерін ескере отырып, жылдың кез келген күні атап өте алады.

8 наурыздың пайда болу тарихы: қысқаша басты мәселелер

Мерекенің белгілі бір күні болмаған – оны кейде ақпанда, кейде наурызда атап өтетін болған. Мерекені қалыптастырған негізгі оқиғалар келесідей:

Уақыт өте келе, мерекенің саяси мазмұны әртүрлі елдерде екінші планға шығып, 8 наурыз біртіндеп құттықтаулар мен қоғамдағы әйелдердің рөлін мойындау күніне айналды.

8 наурыз Қазақстанда және әлемде қалай аталып өтеді?

Бүгінде 8 наурыз әлемнің көптеген елінде аталып өтеді. Кейбірінде ол әлі де тең құқық және әйелдер құқықтарын қорғау тақырыбымен байланысты болса, басқаларында отбасылық және мәдени мерекеге айналған.

Қазақстан

Қазақстанда Халықаралық әйелдер күні ресми демалыс болып табылады. Бұл күні аналарды, әжелерді, әріптестер мен достарды құттықтап, гүлдер сыйлап, әйелдердің отбасыға, қоғамға, ғылым мен экономикаға қосқан үлесі үшін алғыс айту дәстүрге айналған.

Айтпақшы, егер сіз мерекелік демалыстарды жоспарлап үлгерген болсаңыз, біздің күнтізбемізді қараңыз: 2026 жылдың наурыз айында қазақстандықтар қанша күн демалатынын біліңіз. Астана, Алматы және Шымкент қалаларында 8 наурызда қайда баруға болатынын біз материалда баяндадық.

Еуропа

Еуропа елдерінде 8 наурыз негізінен әйелдердің құқықтары мен жетістіктеріне арналады. Германияда 2019 жылдан бастап ресми демалыс күні болып, митингілер мен теңдік туралы пікірталаспен өтеді. Францияда және басқа да елдерде әйелдердің ғылым, өнер және бизнес саласындағы жетістіктеріне арналған қайырымдылық акциялары мен конференциялар танымал.

Қытай

Қытайда мереке «Құдайлар күні» деп аталады. Үкіметтің ұсынысы бойынша жұмыс берушілер көбінесе қызметкер әйелдерді түстен кейін жұмыстан жібереді. Бұл күні әйелдер өздеріне арнап уақыт бөле алады – СПА-ға баруға немесе сауда жасауға болады, ал дүкендерде арнайы жеңілдіктер жиі болады.

АҚШ

АҚШ-та 8 наурыз ресми демалыс күні болмаса да, бүкіл наурыз айы «Әйелдер тарихы айы» ретінде аталып өтеді. Бұл уақытта мектептер, университеттер және БАҚ тарихта із қалдырған көрнекті американдық әйелдер туралы баяндап, қазіргі әйелдер мәселелеріне назар аударады. Гендерлік теңдікті насихаттауға және қолдауға бағытталған дәрістер, көрмелер мен кәсіби форумдар өткізіледі.

Сондай-ақ оқыңыз: Әрқайсысына бір килограмм раушан: 8 наурызға Қазақстанға қанша гүл әкелінетінін біліңіз