InfoHub Logo

20 жастағы қазақстандықтардың зейнетақы шоттарындағы 6 миллион теңгеден асатын соманың қалай қалыптасқанын Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (ЕНПФ) түсіндірді. Бұл сома, қордың мәліметінше, болашақ зейнеткерлік жастағы табысты қамтамасыз етуге арналған.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Зейнетақы жинақтарының есептелу формуласы

ЕНПФ мамандарының айтуынша, басқа елдердегі тәжірибеге сүйенсек, азаматтар зейнетақыға арналған жинақтарын бүкіл еңбек өтілі бойы (30-40 жыл) жинайды. Сондықтан жас кезінде, мысалы 20 жаста, жеткілікті зейнетақы қорын қалыптастыру мүмкін емес. Бұл жағдайды актуарлық есептеулер мен халықаралық тәжірибелер де растайды.

Еңбек жолының басында аударылған зейнетақы жарналары ұзақ мерзімге инвестицияланып, «күрделі пайыз» есебінен ең жоғары инвестициялық табыс әкеледі. Сол себепті жас кезінде жинақтарды алу болашақ зейнеткерлік жастағы қорды айтарлықтай азайтады.

Минималды жеткіліктілік шегінің (МЖШ) мәні

«Минималды жеткіліктілік шегінің (МЖШ) есебі қазіргі табысқа емес, болашақта қандай мақсатты зейнетақы алу керектігіне негізделеді. Бұл үшін әр жастағы зейнетақы шотында болуы тиіс ең аз жинақ сомасы есептеледі. Бұл сома, тіпті болашақ жарналарсыз да, қарттық шақта жеткілікті зейнетақымен қамтамасыз етеді», - деп атап өтті қор.

Мысалы, егер салымшы 20 жаста болса, зейнеткерлікке дейін шамамен 40 жыл бар. Осы уақыт ішінде оның жинақтары инвестицияланып, инвестициялық табыс әкеліп, болашақ зейнетақы төлемдерін қамтамасыз етуі тиіс.

«Егер жас адам қандай да бір себептермен зейнетақы жарналарын аударуды тоқтатса да, шотында 6 миллион теңгеден астам қаражаттың болуы, инвестициялық табыс есебінен зейнеткерлік жасқа жеткенде қажетті жинақтарды қамтамасыз етеді. Бұл төлемдердің мөлшері ең төменгі зейнетақы қамтамасыз ету стандартына сәйкес келеді», - делінген хабарламада.

Халықаралық стандарттар

Қордың келтірген мысалы бойынша, өмір бойы төлемдерді кепілдендіретін зейнетақы аннуитетінің құны есептелген мөлшерден кем болмауы керек. Бұл құн сақтандыру компаниясымен тек салымшының жас екеніне немесе аннуитет сатып алуға табысы жеткіліксіз болғанына байланысты төмендетілмейді. Сол сияқты, МЖШ мөлшерлері де болашақ зейнетақы төлемдерінің мақсатты мөлшерін қамтамасыз ету үшін қажетті есептелген деңгейден төмен болмауы тиіс.

Сондықтан жастар үшін МЖШ-ның жоғары мөлшерлері олардың қандай мақсатты зейнетақы алуы керектігімен байланысты. Мақсатты төлемдер ең төменгі әлеуметтік зейнетақы стандарттарынан төмен болмауы керек, бұл халықаралық стандарттарға сәйкес келеді. Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) ұсынысына сәйкес, табыстың ең төменгі алмастыру коэффициенті (КЗД) – зейнетке шығар алдындағы еңбек табысы мен зейнетақының арақатынасы – 40%-дан кем болмауы тиіс.

Инфляция мен жалақының өсуі

ЕНПФ мәліметінше, МЖШ бірнеше жыл бойы инфляция мен басқа да экономикалық көрсеткіштердің өсуіне ілесе алмай келген. Бұл олардың өзектілігі мен болашақ зейнетақы төлемдерімен байланысын әлсіреткен. Қордың дерегінше, 2021 жылдың желтоқсанындағы айтарлықтай өсімнен кейін (сол кезде МЖШ орташа есеппен 70% -ға өскен), кейінгі өсім қарқынды болмаған.

2023 жылы өсім шамамен 5,5% болды, ал 2024-2025 жылдары ең төменгі жалақы мен басқа да макроэкономикалық көрсеткіштер артқанына қарамастан, шекті мәндер қайта қаралмады. 2026 жылдың басында МЖШ орташа есеппен 10% -ға жуық өсті. Осы кезеңде ел экономикасы жоғары инфляцияны бастан өткерді. Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2021 жылы инфляция 8,4%, 2022 жылы - 20,3%, 2023 жылы - 9,8%, 2024 жылы - 8,6%, ал 2025 жылы - 12,3% болды.

Сонымен қатар, халықтың табысы да өсті: орташа жалақы 2021 жылы 250,3 мың теңгеден 2023 жылы 364 мың, 2024 жылы 405 мың және 2025 жылы 473 мың теңгеден асты.

ЕНПФ МЖШ-ны ұзақ уақыт бойы қайта қарамау инфляция мен халық табысының өсуінен артта қалуына әкелді деп атап өтеді. Нәтижесінде, олар болашақ төлемдер үшін қажетті зейнетақы жинақтарының деңгейін толық көрсете алмай қалды.

Жүйенің негізгі міндеті

Қордағылар зейнетақы жинақтарын тұрғын үй және емдеуге пайдаланудың көптеген азаматтарға әлеуметтік мәселелерді шешуге көмектескенін атап өтеді. Алайда, мұндай шаралар болашақ зейнетақы мөлшерін азайтпауы керек.

«Минималды жеткіліктілік шегінің адекваттылығы – жинақтаушы зейнетақы жүйесінің тұрақты өсуінің маңызды шарты. Оның мақсаты – салымшыға болашақта зейнетақы төлемдерін қамтамасыз ететін ең төменгі қажетті жинақ көлемін сақтау».

ЕНПФ-да белсенді жинақтарды пайдалану кезеңінен кейін жүйе өзінің негізгі міндетіне – лайықты зейнетақы деңгейін қамтамасыз етуге оралуы керек деп санайды. Бұл ретте зейнетақы жинақтары жарналар мен инвестициялық табыс есебінен өсуі тиіс, бұл жүйенің ұзақ мерзімді тұрақтылығы үшін маңызды.