InfoHub Logo

Қазақстанда мемлекеттік грантпен білім алған түлектер оқу орнын бітірген соң міндетті түрде жұмыс істеуі керек. Әйтпесе, оларға жұмсалған қаржыны қайтаруға тура келеді. Соңғы екі жылда білім және ғылым министрлігінің мәліметінше, 3406 түлек осы талапты орындамағаны үшін сот арқылы қаражатты қайтаруға мәжбүр болған.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Миллиондаған хабарлама мен мыңдаған сот ісі

Соңғы екі жылда «Қаржы орталығы» АҚ жұмыс істемеген немесе өтеу мерзімін растамаған түлектерге 1 миллионнан астам хабарлама мен 15 мыңдай жазбаша талап жолдаған.

«Бүгінгі таңда сотта 186 талап-арыз қаралуда, оның ішінде 3406 сот шешімі білім алу шығындарын өндіріп алу туралы шығарылды», - деп хабарлады Білім және ғылым министрлігі.

Кім қанша уақыт жұмыс істеуі керек?

Министрлік грант иегерлерінің жұмыс істеу мерзімі көп жағдайда 3 жыл екенін еске салды. Алайда, мамандық пен квотаға байланысты талаптар өзгеруі мүмкін:

Мемлекеттік грантты қашан өтей бастау керек?

Білім министрлігінің мәліметінше, университетті бітірген жылы 1 қыркүйектен кешіктірмей жұмысқа кірісу қажет. Алайда, оқуды басқа уақытта аяқтағандар үшін ерекшеліктер бар:

«Оқуын аяқтаған түлектер ағымдағы жылдың 1 қыркүйегіне дейін жұмыс орнына келуге міндетті, ал егер шығарылу мерзімдері басқа болса – оқуды аяқтағаннан кейін 2 ай ішінде (мерзім үзіліссіз есептеледі)», - делінген министрліктің жауабында.

Грантты өтеуден босатылуы мүмкін тұлғалар: толық тізім

Білім және ғылым министрлігі заң бойынша кейбір жағдайларда түлектерді міндеттемелерден толық немесе ішінара босатуға болатынын атап өтті.

Бұл шешімді арнайы комиссия қабылдайды және келесі санаттағы түлектерге қатысты:

Сондай-ақ, шетелде оқу кезеңіне (резидентура, магистратура, докторантура және басқа бағдарламалар) кейінге қалдыру беріледі.

Мамандық бойынша емес, басқа жерде жұмыс істеуге бола ма?

Түлектердің жиі қоятын сұрақтарының бірі – мемлекеттік құрылымдарда ғана жұмыс істеу міндетті ме? 2021 жылдан бастап заңнамадан тек мемлекеттік ұйымдарда жұмыс істеу туралы талап алынып тасталды. Енді грант кез келген меншік нысанындағы компанияда, соның ішінде жеке бизнес пен ЖК-да жұмыс істеген кезде есептеледі.

«Заңнамада және ережелерде тек алынған мамандық бойынша жұмыс істеу міндетті деген талап белгіленбеген. Өтеу оқу бағытына (даярлық бағыты) сәйкес келуі керек, нақты мамандыққа емес», - деп атап өтті ведомство.

Әртүрлі санаттағы түлектер үшін «еркіндік» деңгейлері әртүрлі:

«Заңнама жұмысқа орналасуда икемділікті қарастырады және түлектерді өтеу кезінде тар мамандықпен шектемейді», - делінген жауапта.

«Мен 5 жыл бұрын бітірдім, неге маған қоңырау шалуда?»

Бес жыл бұрын жоғары оқу орнын бітірген көптеген қазақстандықтар ақшаны қайтару туралы талаптарды жаппай ала бастады. Ведомство бұл тәжірибенің толық заңды екенін түсіндірді, себебі өтеу міндеттемелері білім беру қызметтерін көрсету туралы шарттарда бекітілген.

«Өтелмеген жағдайда, түлек білім алу шығындарын өтеуге міндетті, бірақ Заңның 47-бабының 17-2-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда (біз оларды жоғарыда айтып өттік – редакция). Бұл ретте, Заңның 47-бабының 17-5-тармағына сәйкес, талап ету мерзімі қолданылмайды», - деп нақтылады министрлік.

Бұл грант бойынша міндеттемелер уақыт өте келе жойылмайтынын білдіреді – Қаржы орталығы кез келген уақытта шығындарды өтеуді талап ете алады.

Миннауки өтелетін сома нақты жұмыс істеген уақытқа пропорционалды есептелетінін нақтылайды.

Бұзушылар үшін салдары

Егер түлек жұмыс істемесе және босатылу құқығы болмаса, «Қаржы орталығы» өндіріп алуды бастайды. Өтелетін сома пропорционалды есептеледі: егер сіз 3 жылдың 1 жылын жұмыс істесеңіз, тек қалған 2 жыл үшін қайтаруға тура келеді.

Егер ерікті түрде төлеуден бас тартса, іс сотқа беріледі.