InfoHub Logo

Қазақстанда зейнетақы жинақтарын алудың жаңа ережелері енгізілгеннен кейін халықтың реакциясы қызу болды. 2025 жылдың желтоқсан айында, жаңа шекті мәндер жарияланғаннан кейін, біржолғы зейнетақы төлемдеріне өтініш берушілер саны күрт артты. Бұл туралы Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) мәліметтері көрсетті.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жаңа ережелер және халықтың жаппай өтініштері

2025 жылдың 10 желтоқсанында БЖЗҚ 2026 жылға арналған зейнетақы жинақтарының ең төменгі жеткіліктілік шегін жариялады. Орта есеппен бұл көрсеткіштер 10 пайызға өсіп, жасқа байланысты 3,72 миллион теңгеден 10,7 миллион теңгеге дейін өзгерді. Мысалы, 20 жастағылар үшін 3,72 миллион теңге, 30 жастағылар үшін 5,12 миллион теңге, ал 40 жастағылар үшін 6,72 миллион теңге шегі белгіленді. Бұл жаңа шекті мәндер 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді.

Жаңа ережелер жарияланғаннан кейін, 11 желтоқсанда Отбасы банкінің сайтында өтініш берушілер санының күрт артуына байланысты жүйе істен шықты. Пайдаланушылар жеке кабинетке кіру және өтініш беру кезінде қиындықтарға тап болды, бұл платформаның шамадан тыс жүктемесін көрсетті.

Желтоқсандағы ажиотаж және қаңтардағы салқындау

БЖЗҚ-ның деректері бойынша, 2025 жылдың желтоқсан айында (10-31 желтоқсан аралығында) 299 185 өтініш қабылданды. Бұл сома 188,25 миллиард теңгені құрады. Бұған дейінгі қараша айында (1-30 қараша) 117 021 өтініш (78,85 млрд теңге), ал 2026 жылдың қаңтар айында небәрі 17 584 өтініш (24,28 млрд теңге) қабылданған болатын.

Бұл деректер желтоқсандағы ажиотаждың жоғары болғанын, яғни салымшылардың жаңа шекті мәндер күшіне енбей тұрып, ескі шарттармен ақшаларын алуға асыққанын көрсетеді. Ал қаңтарда бұл көрсеткіштердің күрт төмендеуі сұраныстың салқындағанын білдіреді.

Басқа да мүмкіндіктер мен шектеулер

Сонымен қатар, Отбасы банкі зейнетақы жинақтарын пайдалануға қатысты кейбір шектеулерді де хабарлады. Мысалы, емдеу шығындарын өтеу үшін біржолғы зейнетақы төлемдеріне өтініш қабылдау 2026 жылдың 12 қаңтарынан бастап уақытша тоқтатылды. Бұл шешім Денсаулық сақтау министрлігімен бірлесіп, талаптарды қайта қарауға байланысты қабылданды. Сондай-ақ, зейнетақы қаражатын мақсатсыз пайдалануды болдырмау үшін ақпараттық жүйелерді жетілдіру жоспарлануда.

Бұған дейін БЖЗҚ 2021 жылдың 1 қаңтарынан 2025 жылдың 31 желтоқсанына дейінгі кезеңде 4,27 миллионнан астам өтінішті орындап, 5,55 триллион теңгеге жуық қаражатты аударғанын хабарлаған болатын.

Орташа зейнетақы жинақтарының мөлшері

БЖЗҚ мамандарының айтуынша, орташа зейнетақы жинақтарының мөлшерін есептеу кезінде бірнеше фактор ескеріледі. Олардың қатарында жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатысу өтілі, міндетті зейнетақы жарналарының толықтығы мен тұрақтылығы бар. Сонымен қатар, соңғы жылдары заңнамадағы өзгерістер де жинақтардың көлеміне әсер етті. 2021 жылдан бастап азаматтарға зейнетақы қаражатын, атап айтқанда, тұрғын үй жағдайын жақсартуға және емделуге жұмсауға рұқсат етілді.

Осы факторларды ескере отырып, қатысу өтіліне байланысты орташа зейнетақы жинақтарының мөлшері мынадай:

2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша, шамамен 885 мың салымшының жинағы жеткіліктілік шегінен жоғары болды.

Зейнетақы жинақтарын қайда жұмсауға болады?

Отбасы банкі зейнетақы жинақтарын пайдалануға қатысты қосымша ақпарат берді. Банктің хабарлауынша, ипотекалық қарызды ішінара немесе толық өтеу үшін біржолғы зейнетақы төлемдеріне (БЗТ) өтініш қабылдау уақытша тоқтатылды. Бұл шектеу мобильді қосымша мен жеке кабинетті жаңа талаптарға бейімдеу қажеттілігімен байланысты.

Отбасы банкінің мәліметінше, enpf-otbasy.kz платформасында өтініш қабылдау 2026 жылдың 30 қаңтарынан 31 қаңтарына қараған түні тоқтатылды. Оны 2026 жылдың 2 наурызында қайта бастау жоспарлануда. Зейнетақы жинақтарын тұрғын үй мәселелерін шешуге: Отбасы банкіндегі қолданыстағы қарызды рефинансирлеуге, бастапқы жарнаны енгізуге, үй салуға немесе жер телімін сатып алуға пайдалануға болады. Сонымен қатар, жинақтарды жақын туыстарға беруге немесе банктік депозитті толтыруға бағыттауға болады.

Бұған дейін Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын алу шегін арттыру мүмкіндігі туралы мәлімдеген болатын. Оның айтуынша, бұл шара болашақ зейнетақы төлемдерінің лайықты деңгейін қамтамасыз етуге бағытталған.