InfoHub Logo

Елімізде жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) өсуі халықтың табысының артуына әрдайым әкелмейтіні туралы пікірталас қызу жүріп жатыр. Бұл – Қазақстанның жаңа экономикалық шындығы, мұнда табыстың өсуінің өзі қаржылық тұрақтылықты кепілдендірмейді. Бұл туралы экономист Руслан Сұлтанов Tengrinews.kz сайтындағы мақаласында жазды.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Соңғы он жылда ЖІӨ мен халықтың нақты табысы артқанымен, өмір сүру құны да өсті. Нәтижесінде, көптеген отбасылар жағдайларының жақсарғанын сезбеді. Әсіресе, орташа және медиандық табыстар арасындағы алшақтықтың ұлғаюы алаңдаушылық тудырады. Орташа көрсеткіштер кәдімгі адамның табысынан жылдам өсуде.

Тұтыну құрылымының өзгеруі

Бұл жағдайды халықтың тұтыну құрылымы да айқын көрсетеді. Егер 2015 жылы халықтың шығындарының 44,7%-ы азық-түлікке жұмсалса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 52,3%-ға жеткен. Бұл отбасылардың бюджетінің басым бөлігін негізгі қажеттіліктерге жұмсайтынын, ал жинақ, білім, медицина және инвестицияларға мүмкіндіктер азаятынын білдіреді.

Бұл үрдіс Алматы мен Астана сияқты ірі қалаларда да байқалады. Мысалы, Алматыда азық-түлікке жұмсалатын шығын үлесі 42,2%-дан 51,9%-ға дейін өскен. Бұл экономикалық өсімнің алғашқы бенефициарлары болуы тиіс қалалардың өзінде өмір сүру құнының халықтың қаржылық мүмкіндіктерінен жылдам өсіп жатқанын көрсетеді.

Табыс құрылымының өзгеруі

Халықтың табыс құрылымы да өзгеріске ұшырауда. 2015 жылдан 2025 жылға дейін еңбек табыстарының үлесі 80,1%-дан 74,9%-ға дейін төмендеген. Ал әлеуметтік трансферттердің үлесі 16,6%-дан 21,2%-ға дейін артқан. Бұл экономиканың тұрақты нарықтық табыс көздерін азырақ жасайтынын және мемлекеттік механизмдер арқылы қайта бөлуге көбірек сүйенетінін білдіреді.

Инфляцияның жаңа сипаты

Инфляция тек бағаның өсуі ғана емес, ол халықтың қалыпты өмір сүру кеңістігінің тарылуына әкеледі. Азық-түлік, коммуналдық қызметтер, көлік және басқа да негізгі тауарлар мен қызметтердің бағасының өсуі адамдардың тек ақшасын ғана емес, мүмкіндіктерін де азайтады. Сондықтан инфляциямен күрес тек Ұлттық Банк пен үкіметтің міндеті емес, ол орта таптың тұрақтылығын сақтаудың маңызды факторы болып табылады.

Мемлекет пен халық алдындағы жаңа міндеттер

Бұл жағдай мемлекет алдында жаңа міндеттер қояды. Әлеуметтік төлемдер мен бағаны ұстап тұру жеткіліксіз. Тұрақты табыс өсімінің басты көзі – еңбек өнімділігі. Қазақстанға бәсекелестікті дамыту, инвестиция тарту, бизнес пен адами капиталды жетілдіру қажет. Бұл ретте халықтың өзі де қаржылық сауаттылығын арттырып, шығыстарын басқаруды үйреніп, қосымша табыс көздерін іздеуі тиіс.

Жаңа экономикалық жағдайға бейімделген елдер бұл кезеңді әлдеқайда жеңіл өткереді. Ең бастысы – қоғамның болашаққа деген сенімділігін жоғалтпауы.