InfoHub Logo

Қазақстандық журналист және мұнай-газ саласының сарапшысы Олег Червинский ұлттық компаниялардың бас кеңселерін Астанадан салалық өңірлерге көшіру мүмкіндігін талқылауды ұсынды. Бұл идея аймақтардың дамуына тың серпін бере алады.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Червинскийдің бұл пікірі Ресейдің «Роснефть» компаниясының бас директоры Игорь Сечиннің Санкт-Петербург халықаралық экономикалық форумында айтқан сөздерінен кейін туындады. Сечин, егер Ресей президенті Владимир Путин тапсырса, компанияның бас кеңсесін Мәскеуден өңірге көшіруге дайын екенін мәлімдеген.

Сарапшы Ресейде бұған дейін де ірі мемлекеттік компаниялардың бас кеңселерін салалық қызмет аймақтарына көшіру мәселесі көтерілгенін еске салды. Мысалы, «РусГидро» компаниясы Красноярскіге көшіп, жұмысын аяқтаған. Сондай-ақ, «РЖД» құрылымдарын Владимир облысындағы Доброградқа көшіру талқыланып жатыр. Ал «Роснефть» үшін Югра және Ямало-Ненец автономиялық округтері салалық аймақтар бола алады.

Қазақстандағы жағдай

Осыған орай, Червинский Қазақстанда да осындай тәсілді қолдануға бола ма деген сауал қойды. «ҚазМұнайГаз» кеңсесі Атырауға, ал «Қазатомөнеркәсіп» кеңсесі Қызылордаға көшсе қалай болар еді?» деп жазды сарапшы.

Оның пікірінше, мұндай қадам өңірлердің дамуына қосымша серпін береді. Ірі ұлттық компаниялардың бас кеңселерін салалық облыстарда орналастыру іскерлік белсенділікті арттырып, сапалы кадрлар мен инфрақұрылымға сұранысты ұлғайтып, негізгі өндірістік қызмет шоғырланған өңірлерге басқару орталықтарын жақындатады.

Сарапшы бұл идеяны Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұған дейін қолданған «сол жағалаулықтар» сөзіне қатысты сынмен де байланыстырды. Бұл сөзбен президент нақты жұмыстан және өңірлік күн тәртібінен алшақтап қалған шенеуніктер мен квазимемлекеттік сектор қызметкерлерін меңзеген болатын.

Червинскийдің ойынша, ұлттық компанияларды салалық өңірлерге көшіру облыстардың дамуына ықпал етіп қана қоймай, сондай-ақ осы құрылымдар ішіндегі кадр саясатына деген көзқарасты өзгерте алады.

Қазақстанда көптеген ірі ұлттық компаниялардың бас кеңселері Астанада орналасқан. Алайда, өндірістік база мен негізгі активтердің басым бөлігі өңірлерде шоғырланған. Мысалы, мұнай-газ саласы негізінен еліміздің батысымен, соның ішінде Атырау және Маңғыстау облыстарымен байланысты болса, уран өнеркәсібі негізінен оңтүстік өңірлерде орналасқан.

Ұлттық компаниялардың кеңселерін көшіру туралы ұсыныс әзірге тек сарапшы пікірі болып қалып отыр және компаниялар тарапынан ресми түсініктеме берілмеген. Дегенмен, бұл ұсыныс өңірлердің стратегиялық салаларды басқарудағы рөлі және ірі мемлекеттік активтердің іс жүзінде жұмыс істейтін аумақтармен қаншалықты байланысты болуы керектігі туралы мәселені қайта көтереді.

Айта кетейік, бұл идея алғаш рет 2011 жылы «Синергетикалық атлас» жобасында айтылған. Сол кезде «Тау-Кен Самұрық» кеңсесін Өскеменге, «ҚМГ» ҰК-ны Ақтөбеге, «ҚМГ» РД-ны Атырауға, «Самұрық-Энерго» мен KEGOC-ты Павлодарға көшіру ұсынылған.

Естеріңізге сала кетейік, 2026 жылдың ақпанында Қашаған кен орнын игеруші NCOC операторы Атырауда 167 млрд теңгеге жаңа кеңсе салуды жоспарлап отырғаны белгілі болды. Сол кезде облыстық мәслихат депутаты Сырымбек Сәрсембаев оны Атырау облысының Мақат ауданында, кен орындарына жақын жерде салуды ұсынған.