InfoHub Logo

Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры (ӘМСҚ) соңғы кездері өзінің барлық тарихындағы ең қиын және ұзақ репутациялық дағдарысты бастан кешуде. Қордағы жаңа басшы Гүлмира Сәбденбек бұл жүйедегі проблемалардың себебін, оны шешу жолдарын және алдағы өзгерістерді ашық баяндады.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

«Бұл жерге келуге арнайы ниетім болған жоқ»

Гүлмира Сәбденбек қордың басшылығына келуі күтпеген жағдай болғанын айтады. Алайда, ол бұған дейін Президент Әкімшілігінде жұмыс істеп, әлеуметтік салаға, соның ішінде денсаулық сақтауға жетекшілік еткендіктен, ӘМСЖ-ның алғашқы қадамдарына қатысқанын атап өтті. Өзінің дәрігерлік білімі де бұл лауазымға тағайындалуына ықпал еткен факторлардың бірі болды. Бірақ, қордағы жағдайды ескере отырып, бұл қызметке келуге арнайы ниеті болмағанын да жасырмады.

Қордың Минфинге өтуі және жаңа басшылар

2026 жылдың қаңтарында ӘМСҚ Денсаулық сақтау министрлігінен Қаржы министрлігінің басқаруына өтті. Бұл шешім қордың миссиясын өзгертпейді, тек басқару мен қаржыландыру жүйесін жетілдіруге бағытталған. Қаржы министрлігіндегі қуатты ақпараттық жүйелер мен деректер базаларына қолжетімділік қордың 3,7 триллион теңгеге жуық қаражатты тиімді басқаруына мүмкіндік береді.

Гүлмира Сәбденбек қордың тоғызыншы басшысы. Оның алдындағы басшылардың ауысуына жүйелік проблемалар себеп болғанын, бұл тек жеке тұлғаларға байланысты емес екенін айтты. Пандемия, цифрландырудағы техникалық қиындықтар және халықтың ӘМСЖ философиясын толық түсінбеуі сияқты факторлар жүйенің тұрақсыздығына әкелген.

«Әрбір теңгенің орнында екенін қадағалаймыз»

Жаңа басшының басты міндеті – қордың қаржылық ағындарын барынша ашық ету. Ол үшін жаңа «Qalqan» платформасы енгізілуде. Бұл жүйе медициналық ұйымдардан қазынашылыққа дейінгі төлемдерді бақылауға, жалған қызметтер мен «припискилерді» анықтауға мүмкіндік береді. Өткен жылы 38 миллиард теңге, ал биылғы жылдың алғашқы айларында 8 миллиард теңге көлеміндегі қызметтер дауланған. Болашақта бұл көрсеткіштерді арттыру көзделген.

ОСМС 2.0: Жаңа жүйе ме, әлде жаңа атау ма?

Гүлмира Сәбденбек ОСМС 2.0-ны жай ғана бренд емес, қордың қызмет парадигмасы мен философиясының өзгеруі деп санайды. Жүйе қаржы операторы рөлінен денсаулық сақтауды қаржыландыруды интеллектуалды басқаруға көшеді. «Qalqan» платформасы бұл процесте негізгі рөл атқарады. Бұрын мұндай жүйелердің болмауына стимулдардың басқаша болғаны, яғни көбірек көлемге басымдық берілгені себеп болды.

Жаңа жүйе арқылы әкімшілік жүктемені азайту, қайталанатын функцияларды қысқарту, процестерді автоматтандыру және алаяқтықты (антифрод) болдырмау арқылы шамамен 255 миллиард теңге үнемдеу жоспарлануда. Бұл көрсеткіш – әлеуетті экономикалық тиімділік.

«Адамдардың ашуы заңды»

Ай сайын жарна төлеп, бірақ уақытында мамандарға көріне алмайтын азаматтардың наразылығы түсінікті екенін мойындады. Бұл мәселелердің көбі модельдің өзінде емес, әкімшілендіруде екенін атап өтті. Қордың өкілеттігі қаржыны жинау және қызметтерді төлеу болса, медициналық көмекті ұйымдастыру, инфрақұрылым, жабдықтармен қамтамасыз ету – Денсаулық сақтау министрлігінің құзыретінде. Дегенмен, бұл дауға сылтау емес.

Қордың басты міндеті – ӘМСҚ-ның дефолтын болдырмау. Халық санының өсуі мен қартаюына байланысты 2030 жылға қарай стационарлық көмекке арналған шығындар үш есе артуы мүмкін. Сондықтан қаражатты ұқыпты жинап, тиімді бөлу қажет.

«Бұл – жеке касса емес, әлеуметтік келісімшарт»

ӘМСЖ жарналары тек жеке пайдалануға емес, балаларға, ата-әжелерге де қызмет көрсететінін түсіндірді. Бұл – азамат пен мемлекет арасындағы әлеуметтік келісімшарт. Егер адам денсаулығына байланысты қиын жағдайға тап болса, ол минималды жарна төлеп, құны бірнеше есе жоғары көмек ала алады.

Жарна мөлшерлемесі бастапқыда 5% есептелгенімен, 2,5%-ға дейін қысқартылған. Қазіргі уақытта бұл мөлшерлемені қайтадан 5%-ға дейін жеткізу қарастырылуда. Бұл жүйенің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған.

«Тексеруден кейін ғана ақша төленеді»

Қор 1859 медициналық ұйыммен жұмыс істейді. Негізінен мемлекеттік клиникалар көп пациентті қабылдайды, бірақ жеке клиникалардың да үлесі зор. Қор үшін меншік нысаны маңызды емес, тек шарттық міндеттемелерді сапалы орындау талап етіледі. Бұзушылықтар анықталған жағдайда, ірі жеткізушілермен де келісімшарттар бұзылуы мүмкін.

«Qalqan» жүйесі – бұл алаяқтықты анықтап, алдын алатын нақты құрал. Егер клиникалар бұрынғыдай әрекет етсе, бұл жүйе тек қымбат ойыншық болып қалуы мүмкін. Дегенмен, қор жүйенің техникалық жағын, жұмыс істеуін және объективтілігін қамтамасыз етеді. Бұрынғыдай емес, енді ақша төлеу алдында тексеру жүргізіледі. Жүйе енгізілген деректерді автоматты түрде тексереді, мысалы, жас пен жынысқа сәйкес келмейтін қызметтерді анықтайды.

47 қылмыстық іс

Медициналық ұйымдар тәуекелдік деңгейіне қарай «жасыл», «сары» және «қызыл» аймақтарға бөлінеді. Бұл пациенттердің клиника таңдауына әсер етпеуі керек, өйткені бұл «қара тізім» емес, ресурстарды бөлу және қаржылық мониторинг тетігі. 2026 жылдың төрт айында 47 қылмыстық іс қозғалған, олар негізінен «припискилермен» байланысты.

Жаңа жүйеде пациент өзіне көрсетілген қызметтердің құнын көре алады. Бұл ашықтықты арттырып, сыбайлас жемқорлыққа қарсы құрал болады. Жыл соңына дейін бұл мүмкіндіктерді қамтитын қосымша әзірленеді.

«Лафа аяқталды»

Гүлмира Сәбденбек қордың басшылығына келгендегі негізгі міндеті – қорды басқаруды қалпына келтіру екенін атап өтті. Ол дәрігерлерді жат функциялардан босатуды, азаматтарға медициналық көмек алу алгоритмін түсінікті етуді және медициналық қызмет көрсетушілер үшін ашық әрі қатаң ережелер орнатуды ұсынады. Ол жүйені өзгертуге келгенін, ал бұрынғыдай «тығылып» әрекет етуге тырысатындарға «лафаның аяқталғанын» ескертті.