InfoHub Logo

Қазақ халқының той-томалақтарындағы дәстүрлі сыйлықтар – махр мен калымның айырмашылығы қандай? Бұл екі ұғымды жиі шатастыратыны рас. Философия ғылымдарының кандидаты, жазушы Зира Наурызбай осы мәселеге қатысты терең талдау жасап, қазақ қоғамындағы неке сыйлықтарының тарихы мен болашағына тоқталды.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Махр деген не?

Ислам діні бойынша, ер адамның әйеліне неке кезінде беретін міндетті сыйлығы – махр. Бұл сыйлықтың мөлшерін әйелдің өзі белгілейді. Кейде әйелдер бағалы көлік, пәтер немесе бизнес сияқты қымбат сыйлықтарды талап ететіні туралы әңгімелер жиі айтылады. Махр – ер адамның ниетінің шынайылығын білдіріп, әйелді болашақтағы қиындықтардан қорғайтын қаржылық кепілдеме ретінде қарастырылады.

Махр мен калымның айырмашылығы

Көпшілік қателесіп, махр мен калымды бірдей деп ойлайды. Алайда, бұл екі ұғым мүлдем басқа.

Ислам діні калымды әйелді сатып алу ретінде қарастырмайды, керісінше, оны әйелге деген құрмет пен қамқорлықтың белгісі ретінде қабылдайды.

Қазақ дәстүріндегі калым

Қазақ халқында калым – бұл тек мал-мүлік емес, екі рудың арасындағы мың жылдық байланысты нығайтатын үрдіс болған. Калымның мөлшері келісім бойынша белгіленіп, көбінесе мал түрінде берілген. Ол әйелдің жасауына айырбас ретінде қарастырылған. Яғни, ер адам мал берсе, әйел адам өз қолымен жасаған бұйымдарын, киім-кешегін, жиһазын алып келген. Бұл – екі жақтың да жаңа отбасын құруға қосқан үлесі.

Қазіргі таңдағы махр мен калым

Кеңес үкіметі кезінде калым беруге тыйым салынғанымен, кейбір өңірлерде бұл дәстүр сақталып қалды. Қазіргі таңда калым көбінесе ақшалай беріліп, дәстүрлі мағынасын жоғалтып барады. Ал махр ислам дінінің ықпалы артқан сайын маңыздылығын жоғалтпай келеді. Кейбір отбасылар калым мен махрды қатар қолдануға тырысады. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының 2024 жылғы түсіндірмесі бойынша, егер әйел келіссе, калымды махр ретінде есептеуге болады.

Болашақта исламдану үрдісінің күшеюімен, жеке тұлғаның рөлінің артуымен және әлеуметтік желілердегі көрсетімпаздықпен байланысты махрдың маңызы арта түсетіні болжанады. Ал калым мен ауқымды жасау дәстүрлері біртіндеп азаятыны байқалады.