InfoHub Logo

«Қыз Жібек» фильмінің тарихи камзолының иесі кім? Мәдениет министрлігінің қорында сақталған түпнұсқадан бөлек, Баян Алагөзованың қолындағы камзолдың қайдан келгені және оның заңды мәртебесі жұмбақ күйінде қалуда. Бұл жағдай қазақ кино өнерінің баға жетпес мұраларының тағдырына алаңдаушылық тудырады.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жетім қалған мұра

Баян Алагөзоваға бұл камзолды «белгісіз бір әйел» сыйлаған деседі. Бұл жағдайды Луврдан табылған ежелгі тәжді немесе «бабушкиным сундукомнан» шыққан патша тәжін сыйлаумен салыстыруға болады. Мұндай сыйлықтардың құндылығы мен тарихи маңызын ескерсек, олардың иесіз қалуы немесе жеке қолға өтуі өкінішті.

«Қазақфильмнің» жауабы

«Қазақфильм» студиясының өкілдері «Қыз Жібек» фильміне арналған камзолдың түпнұсқасы өздерінің қорында сақталғанын және Шәкен Айманов атындағы Қазақ кино музейінде қойылғанын мәлімдеді. Алайда, Баян Алагөзованың қолындағы камзолдың шынайылығы мен оның заңды иелігі әлі де белгісіз. Бұл реквизиттер мемлекет қаржысына жасалғандықтан, олардың мемлекет меншігі болып саналуы тиіс.

Сыйға тарту құқығы

Баян Алагөзованың белгісіз әйелден алған камзолды белгілі актриса Меруерт Өтекешоваға сыйлауы этикалық тұрғыдан сұрақ тудырады. Егер бұл зат ресми түрде оның меншігі болса, онда оны сыйлауға құқылы. Алайда, бұл жағдай мемлекеттік мүліктің жеке қолға өтуіне қатысты мәселені көтереді. Кезінде «кеңестік дәуірдегі есепке алу жүйесінің романтикалық сипаты» салдарынан көптеген реквизиттер жеке тұлғаларға өтіп кеткен болуы мүмкін.

Неге «Қазақфильмге» емес?

Мәдени құндылықтарды мемлекеттік мекемеге қайтару – бұл қарапайым процесс. Алайда, Баян Алагөзованың бұл әрекеті PR-мақсатта жасалғандай әсер қалдырады. Белгілі бір затты «тірі аңызға» сыйлау арқылы ол өзін тек сыйлық беруші ретінде ғана емес, сонымен қатар кино саласының жанашыры ретінде көрсетуге тырысады.

«Повестканы тартып алу»

Бұл жағдайды «повестканы тартып алу» стратегиясы деп атауға болады. Мемлекеттік мүліктің қайдан келгені туралы сұрақтардың орнына, жұрттың назары Баян Алагөзованың «мейірімділігі» мен «қамқорлығына» аударылады. Актрисаның өзі бұл сыйлықты қабылдап, оның сақталуына үміт білдіргенімен, бұл жағдайдың мәдени мұраға қатысты мәселелерді шешудегі PR-дың рөлін көрсетеді.

Камзол – ұлттық мифтің айнасы

Бұл оқиға біздің кино тарихына деген қарым-қатынасымызды айқын көрсетеді. Біз реликвияларды тек «селебритилердің» сторис-терінен көргенде ғана еске аламыз. Егер Баян Алагөзова болмаса, бұл камзол кімнің қолында қалар еді белгісіз. Қызығы сол, «хайп» мәдениет министрлігінен гөрі, артефактіні іздеп табуда тиімдірек болды. Бұл жағдай кино мұраларына деген жауапкершіліктің қаншалықты маңызды екенін көрсетіп береді.

Ара-жігі белгісіз

Бұл – посткеңестік кеңістіктегі «менікі» мен «біздікі» арасындағы шекараның бұлыңғырлығын көрсететін классикалық мысал. Голливудта реквизиттер – корпоративтік қазына, олар турлар мен мерчандайзинг арқылы монетизацияланады. Ал бізде кейде олар гардеробқа арналған трофей, кейде PR құралы болып қалады. Егер есепке алу жүйесі дұрыс болса, мұражайларға тиісті қаржы бөлінсе, раритеттерді сатудан түскен қаражат ескі фильмдерді қалпына келтіруге жұмсалса, онда мұндай даулар туындамас еді.

«Щелкунчик» сияқты

Нәтижесінде, бәрі өз алдына: Баян Алагөзова – даңқ нұрында, актриса – сыйлықтарымен, ал жұрт – драмамен қалды. Ал 56 жылды артқа тастаған камзол, егер Гофманның «Щелкунчигіндегі» заттар сияқты жан бітсе, «Мені музейге ілгендеріңде артық болмас еді...» деп күрсінер ме еді.