InfoHub Logo

80 жыл бұрын, 1946 жылдың наурызында Иран үшін ең басты мәселе Кеңес Одағының 1941 жылдан бергі оккупациядан кейін әскерін шығара ма, жоқ па еді. Сол кезде Кеңес Одағының қолдауымен құрылған Әзірбайжан және Мехабад курд республикаларының тағдыры белгісіз болды. Көпшілік Иосиф Сталиннің бұл аумақтардан бас тартпайтынына сенген.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Иранның тарихындағы маңызды кезеңдер

Саясаттанушы Сұлтан Әкімбековтің айтуынша, Иран тарихында сыртқы күштердің ықпалы үнемі болған. ХХ ғасырдың басында Парсы елі революцияны бастан кешіріп, конституциялық өзгерістер мен сыртқы қысымды сезінді. 1907 жылғы келісім бойынша Ресей мен Ұлыбритания елді өз ықпал ету аймақтарына бөлген.

Осы кезеңде Реза-хан Персия казактары бригадасынан шығып, елдің негізгі тұлғасына айналып, Пехлеви әулетінің билігін орнатты. 1935 жылы Парсы елі Иран болып өзгертіліп, елде жедел модернизация мен орталықтандыру саясаты басталды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және Иранның оккупациясы

1941 жылы Кеңес Одағы мен Ұлыбритания Иранға әскер кіргізді. Бұл Германиямен соғыс жүргізу үшін қажетті стратегиялық жеткізу дәлізін қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Иран арқылы одақтастардың маңызды жүктері тасымалданды.

Кеңес Одағының ықпал ету аймағында «Тұде» партиясы құрылып, ұлттық қозғалыстар белсендірілді. 1945 жылы Әзірбайжан және Мехабад республикалары құрылды.

Сталинді Ираннан әскерін шығаруға не итермеледі?

Иран Біріккен Ұлттар Ұйымына жүгініп, халықаралық қоғамдастықтың қысымы күшейген кезде, Сталин әскерін шығаруға келісті. 1946 жылдың көктемінде Кеңес әскерлері Ираннан шығарылды. Сол жылдың соңында Иран армиясы екі республиканы жойып, олардың басшылары жазаланды.

Бүгінгі Иран және тарихи сабақтар

Бүгінде Иран әлдеқайда күшті мемлекет. Алайда, этникалық аймақтар (курдтер, әзірбайжандар, белудждер, арабтар) және олардың айналасындағы сыртқы ойындар әлі де елдегі жағдайға әсер етуі мүмкін. Бұл тарихи параллельдердің өзектілігін көрсетеді.

Курдтердің Барзани әулетінің рөлі, сондай-ақ Иранның қазіргі геосаяси жағдайындағы басқа да этникалық топтардың маңызы ерекше атап өтіледі.