InfoHub Logo

Қазақстанда зейнетақы жүйесіне қызығушылық өссе де, азаматтардың сенімі әлі де орташадан төмен деңгейде қалып отыр. 2025 жылғы ұлттық сауалнама базалық қаржылық сауаттылықтың нығайғанын, алайда инвестиция, салық және мемлекеттік кепілдер бойынша түсінбеушілік әлі басым екенін айқындады.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сауалнама ауқымы: 3000 қатысушы, 26 сұрақ

Зерттеу 2025 жылы еліміздің барлық өңірінде, соның ішінде Астана, Алматы және Шымкентте жүргізілді. Іріктемеге 18 жастан асқан 3000 респондент енді: 67,7%-ы – жалдамалы қызметкерлер, 27,7%-ы – өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, 4,6%-ы – жұмыссыздар. Анкета 26 сұрақтан тұрды және жүйе туралы білім, БЖЗҚ (ЕНПФ) институционалдық сенімі, инвестициялау түсінігі мен ақпараттың қолжетімділігін қамтыды.

Базалық білім өсуде: негізгі ұғымдарды көбі біледі

Базалық қаржылық сауаттылық индексі 74,2%-ға жетіп, бір жыл бұрынғы 73,8%-дан сәл өсті. Респонденттердің 90,1%-ы міндетті зейнетақы жарналары барын біледі, ал 80,4%-ы олардың мөлшерлемесін дұрыс атады – 10%. 84,1% азамат қазіргі дифференцияланған зейнет жасын дұрыс көрсетті: 2025 жылы ерлер – 63 жас, әйелдер – 61 жас. Көпшілік жеке шотты веб-сайт, мобильді қосымша, eGov.kz, ХҚКО немесе пошта үзіндісі арқылы тексеруді біледі.

Қиын тұсы – инвестиция: алшақ түсінік сақталды

Күрделі тақырыптарда ілгерілеу баяу: алғабасқан қаржылық сауаттылық деңгейі 45,3% көлемінде қалды. 58,2% ғана зейнетақы активтерін Ұлттық банк және/немесе уәкілетті басқарушы компаниялар басқаратынын дұрыс көрсетті. Ал 35,6% қате пайыммен бұл өкілеттікті БЖЗҚ-ның өзіне телиді. Тағы бір маңызды олқылық – тек әр төртінші азамат (25%) инвестициялық табыстың нарыққа тәуелді өзгеретінін түсінеді; талайы оны «тұрақты» немесе кепілді деп санайды.

Аннуитет, салық және кепілдер: білім әлсіз

Зейнетақы аннуитетін кім және қандай шарттарда сатып ала алатынын нақты білетіндер – 29% қана. Салықта да ала-құла жауап көп: тек 38% қазіргі таңда төлемдер жеке табыс салығымен (ЖТС) салықтанатынын, ал 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап салық салынбайтынын дұрыс меңгерген. Мемлекеттік кепілдер туралы да қате түсінік бар: 49,5% ғана қорғау тек міндетті жарналарға тарайтынын айтты, қалғандары ерікті жинақтар да толық кепілденеді деп ойлайды.

Сенім деңгейі: сандар сөйлейді

Зейнетақы жүйесіне жалпы сенім – 10 балдық шкала бойынша 5,92 балл. БЖЗҚ-ға сенім сәл жоғары – 6,04 балл. Бұл толық сенімнің орнықпағанын, бірақ өткір теріс көзқарастың да басым емес екенін көрсетеді. Қатысу белсенділігі артты: БЖЗҚ-ға кем дегенде бір рет жарна аударғандар үлесі 2021 жылғы 42,7%-дан 2025 жылы 78,7%-ға өсті. Алайда қатысудың артуы сенімнің автоматты түрде ұлғаюына әкелмеген.

Ақпарат көздері: әлеуметтік желілер – алдыңғы шепте

Халықтың жартысына жуығы ақпаратты әлеуметтік желілерден алады. Көшбасшылар: Instagram – 32,3%, Facebook – 13,6%, WhatsApp – 11,9%, Telegram – 10,9%, TikTok – 9,3%, YouTube – 6%. Телевидение 29,4% деңгейінде сақталғанымен, цифрлық платформаларға жол беріп келеді. Демек, зейнетақы тақырыбын түсіндіру әлеуметтік желілерде қарапайым әрі дәл жеткізілмесе, аудиторияның елеулі бөлігі өз ақшасының тағдырын толық түсіне алмайды.

Қорытынды: сауаттылық өсіп келеді, бірақ сенім тоқырауда

Зерттеу екіұдай көріністі айқындады: базалық білім мен қатысу артып, ақпарат қолжетімді болды; алайда алғабасқан білімдегі ілгерілеу шектеулі, салық пен инвестициядағы шатасу сақталған, сенім де тұрақсыз. БЖЗҚ цифрлық сервистерді дамытып, түсіндіру жұмысын күшейтетінін мәлімдеді, толық есеп Фонд сайтында қолжетімді. Негізгі қажеттілік – қарапайым, ашық әрі дәл коммуникация: азамат әр теңгенің қалай басқарылып, қандай тәуекел мен табысқа ұшырайтынын түсінуі тиіс.