InfoHub Logo

Қазақстанда цифрлық теңгені енгізу жұмыстары қарқынды жүріп жатыр. Сарапшылардың айтуынша, 2026 жылға қарай бұл жаңалықтар еліміздің қаржы жүйесінде елеулі өзгерістер әкелуі мүмкін. Цифрлық теңге дегеніміз не, оны қалай қолдануға болады және халыққа қашан қолжетімді болады деген сұрақтарға жауап іздедік.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Цифрлық теңгенің ерекшеліктері

Цифрлық теңге – бұл Қазақстанның ұлттық валютасының үшінші формасы. Ол қолма-қол және қолма-қолсыз ақшаның қасиеттерін біріктіреді. Жаңа валютаның басты артықшылықтарының бірі – интернетсіз де төлем жасау мүмкіндігі. Сондай-ақ, төлемдерді «бағдарламалау» арқылы белгілі бір мақсаттарға ғана жұмсауға болады.

Цифрлық теңге токендер түрінде болады, яғни қолма-қол теңгенің цифрлық баламасы. Әрбір токеннің өзіндік құны бар және ол цифрлық код ретінде тіркеледі. Бұл жаңалықтың логотипі де бекітілді. Цифрлық теңгенің эмитенті – Қазақстанның Ұлттық банкі, ол валютаның тұрақтылығы мен жұмысына кепілдік береді. Бір қолма-қол теңге бір қолма-қолсыз және бір цифрлық теңгеге тең болады.

Халықаралық деңгейдегі қолданыс және мерзімдер

Ұлттық төлем корпорациясының сарапшылары цифрлық теңгенің ел аумағынан тыс қолданылуы бойынша зерттеулер жүргізіп жатыр. Анар Талқамбаеваның айтуынша, 2026 жылдың соңына дейін пилоттық төлемдер жүргізу жоспарланған. Ал 2027 жылдың ортасына қарай трансшекаралық төлемдерді масштабтау көзделуде.

Қашан қолжетімді болады?

Жобаны өнеркәсіптік пайдалануға беру биылғы жылы жоспарланған. Алайда, Руслан Қонырбаевтың айтуынша, бұл үшін көптеген заңнамалық өзгерістер қажет. Қазіргі таңда цифрлық теңгені әрбір азаматқа міндетті түрде тарату жоспары жоқ. Басты мақсат – «бағдарламалау» мүмкіндігі арқылы шешілетін ең өзекті мәселелерді анықтау.

Азаматтар цифрлық валютаны жоба толыққанды пайдалануға берілгеннен кейін қолдана алады. Бұл мерзім биылғы жылдың соңына дейін жоспарланып отыр. Цифрлық теңге қолма-қол және қолма-қолсыз ақшаға алмастыру ретінде емес, қосымша мүмкіндік ретінде қарастырылады.

Сыбайлас жемқорлықпен күрес және пилоттық жобалар

Цифрлық валютаны енгізудің негізгі мақсаттарының бірі – ақшаны «маркировкалау» арқылы сыбайлас жемқорлыққа тосқауыл қою және транзакциялардың ашықтығын арттыру. Бұл салық төлемдерін жинауды жақсартып, бюджет қаражатын мақсатты пайдалануға мүмкіндік береді. Алайда, халық пен бизнес арасындағы хабардарлықтың төмендігі және банктердің жүйелерін жаңартуға кететін шығындар сияқты қиындықтар да бар.

Жол жөндеу жұмыстарын бақылау үшін пилоттық жобалар жүзеге асырылды. Павлодар және Атырау облыстарында бюджет қаражатының соңғы алушыларға дейін қалай жұмсалғаны бақыланды. Бұл тәсіл қаражаттың мақсатсыз жұмсалуын азайтуға көмектеседі.

Цифрлық теңге туралы алғашқы сөз және атқарылған жұмыстар

Цифрлық теңге идеясы 2020 жылы ұсынылып, 2021 жылы Ұлттық банк тұжырымдамасын жариялады. 2022 жылы платформаның технологиялық мүмкіндіктері мен экономикалық зерттеулер жүргізілді. 2023 жылы цифрлық валюта бөлшек сауда айналымына енгізілді. Ал 2024 жылы банктермен бірлесіп, офлайн-төлемдерге баса назар аударылатын жобаны масштабтау жоспарланған.

2025 жылдың шілдесінде Премьер-министр бюджеттен қаржыландырылатын 100 ірі жобаға цифрлық теңгені енгізуді тапсырды. Ал 2026 жылдың 1 мамырынан бастап Қазақстанда цифрлық активтер айналымын реттеу туралы заң күшіне енді.

Ұлттық банк цифрлық теңгеге қатысты инвестициялық алдау схемаларының өскенін хабарлады. Цифрлық теңге – бұл заңды төлем құралы, инвестициялық құрал емес екенін естеріңізге саламыз. Алдау жағдайында дереу құқық қорғау органдарына хабарласу қажет.