InfoHub Logo

Елімізде банктер ұсынатын «тегін» бөліп төлеу мүмкіндіктерінің дәуірі аяқталуға жақын. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) 2026 жылға арналған бақылау саясатының негізгі бағыттарын айқындап, тұтынушылық несиелерге қатысты жаңа шектеулер енгізуді жоспарлап отыр. Бұл шаралар халықтың артық қарызға батуын болдырмауға бағытталған.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

«Бөліп төлеу» жарнамалық «қаптамасынан» айырылады

2025 жылғы статистикаға сәйкес, Қазақстандықтар арасында қарызға деген сұраныс жоғары күйінде қалып отыр. Регулятор деректері бойынша, жеке тұлғаларға берілген несиелер көлемі бір жылда 20%-ға артып, 24,8 трлн теңгеге жеткен. Бұл соманың басым бөлігі тұтынушылық несиелерге тиесілі. Олардың портфелі 2,9 трлн теңгеге жуық өсіп, 16,7 трлн теңгені құрады.

Несие портфелінің сапасы формальды түрде тұрақты болып қала бергенімен (90 күннен астам мерзімі өткен несиелердің үлесі – 3,6%), ҚНРДА нақты тәуекелдердің финтех-сервистердің тез өсіп жатқан сегментінде жасырынуы мүмкін деп санайды. Бұл сегмент бұған дейін жеңілдетілген бақылауда болған еді.

Ең айқын жаңалықтардың бірі – рассрочка және Buy Now, Pay Later (BNPL) сервистерін толыққанды реттеу болады. Бұған дейін бұл саланы реттеушілер қаржылық қызмет пен бөлшек саудагерлердің маркетингтік құралы арасындағы саңылауды пайдаланған.

2026 жылдан бастап ережелер өзгереді

Біріншіден, BNPL сервистерін ұсынатын компаниялар қаржы нарығының ресми қатысушылары мәртебесін алады. Олардың қызметі қаржылық қызмет көрсету ретінде қарастырылады.

Екіншіден, рассрочкаларға міндеттемелердің толық құнын ашу талаптары қолданылады. Бұл тауардың жоғарылатылған бағасы арқылы жасырылған артық төлемдер сатып алушылар үшін ашық болуы керек дегенді білдіреді.

Үшіншіден, рассрочкалар туралы ақпарат кредиттік бюроларға беріле бастайды. Бұл тармақ өте маңызды болып саналады: енді кез келген рассрочка арқылы жасалған сатып алулар адамның қарыз жүктемесін бағалау кезінде ескерілетін болады.

Бұл бір мезгілде бірнеше рассрочканың ресімделуі, қарыз жүктемесі коэффициентін есептеу кезінде ескерілетіндіктен, жаңа несие алу мүмкіндігін азайтуы мүмкін дегенді білдіреді.

Банктерге талаптар күшейтіледі

Финтех-сегментті реттеумен қатар, ҚНРДА дәстүрлі банктік несиелендіруге де талаптарды күшейтуді жоспарлап отыр. Атап айтқанда, реттеуші орган кепілсіз зайымдар бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің (ЖТСМ) шекті деңгейін белгілеу тәсілін қайта қарауды көздеп отыр.

Сондай-ақ, қарыз жүктемесі коэффициенті (ҚЖК) несие беру кезінде міндетті шектеу болады. Банктер борышкердің табысы мен оның ағымдағы міндеттемелерінің арақатынасын анағұрлым қатаң ескеруге тиіс.

Тағы бір шара – проблемалық борышкерлер үлесіне норматив енгізу. Ол 10%-дан аспауы керек, бұл банктерді жаңа зайымдарды мақұлдауға абайырақ қарауға мәжбүр етеді.

Ипотекаға да өзгерістер енеді

Тұрғын үй несиелері нарығына да түзетулер дайындалуда. Регулятор Loan-to-Value (LTV) көрсеткіші арқылы сараланған тәсілді қолдануды жоспарлап отыр. Бұл несие сомасы мен жылжымайтын мүлік құнының арақатынасын көрсетеді. Бұл аз бастапқы жарнасы бар борышкерлер үшін жоғары мөлшерлемелерге тап болуы мүмкін екенін білдіреді, себебі мұндай несиелер қаржы жүйесі үшін тәуекелдірек болып саналады.

Жалпы, 2026 жыл тұтынушылық несиелендіруді бақылауды күшейту кезеңі болуы мүмкін. Билік нарықтың қызып кету қаупін алдын ала азайтып, халықтың шамадан тыс қарыз жүктемесінің жинақталуына жол бермеуге тырысады.

Бұл тұтынушылар үшін несиелер мен рассрочкаларды ресімдеу кезінде қатаң тексерулерді білдіреді. Ал финтех-компаниялар үшін – дәстүрлі қаржы ұйымдарымен бірдей ашықтық пен есеп беру ережелері бойынша жұмыс істеу қажеттігін білдіреді.