InfoHub Logo

Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданындағы Аққыр ауылынан оңтүстікке қарай орналасқан Джент қаласының қираған орны – ортағасырлық тарихтың куәсі. Сырдарияның төменгі ағысындағы бұл қала тарихта саяси, экономикалық және діни тұрғыдан ерекше маңызға ие болған.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Тарихшы Дархан Ілиясовтың айтуынша, Джент қаласы жазба деректерде шамамен X ғасырдан бастап кездеседі. Ол Ұлы Жібек жолының бойында, Хорезмнен Сарысу және Торғай өзендері арқылы Батыс Сібір мен Орталық Қазақстанға баратын керуен жолдарының торабында орналасқан.

Қаланың тарихы мен маңызы

Бастапқыда қала Оғыз қағанатының құрамындағы ірі бекініс және сауда орталығы болған. Оның тарихы атақты Селжүк империясының пайда болуымен тығыз байланысты. Селжүк бек өзінің мемлекетінің тірегі ретінде осы қалада ислам дінін қабылдаған. Тіпті, Джент жерінде Селжүк мемлекетінің негізін қалаушылардың бірі Сүлеймен-шах жерленген деген деректер де бар.

XIII ғасырдың басында (1220 жылы) Шыңғыс хан әскерлері Сырдария бойындағы қалаларға шабуыл жасағанда, Джент басқа қалалардан айырмашылығы, ауқымды қираудан аман қалған. Моңғол қолбасшысы Жошы хан қаланы бейбіт жолмен бағындырып, өзінің ордасы еткен. XIII-XIV ғасырларда Джент Алтын Орданың Сырдария өңіріндегі ең ірі әкімшілік және экономикалық орталығына айналған. Мұнда Алтын Орда хандарының атынан ақша соғатын Монетный двор жұмыс істеген. Бұл қаланың мемлекет ішіндегі қаржылық және стратегиялық қуатын көрсетеді.

Ортағасырлық сауда және мәдениет орталығы

Ортағасырлық саяхатшылар мен географтар Джентті бай базарлары мен өнімді жерлері бар гүлденген қала ретінде сипаттаған. Орталық Азия, Иран, Қытай және Еуропадан келген көпестер мұнда маталар, керамикалық ыдыстар, жібек және ауыл шаруашылығы өнімдерін айырбастаған.

Археологиялық қазбалар қаланың қыш өнері, металлургия, зергерлік және сүйек өңдеу өнерінде жоғары дамығанын көрсетті.

Қаланың құлдырауы мен зерттелуі

Джент Сырдария өңіріндегі ислам мәдениетінің басты орталығы болған. Мұнда зәулім мешіттер, медреселер және үлкен кітапханалар болған. Бұл қаладан шыққан ғалымдар өз есімдеріне «әл-Дженди» деген қосымшаны тіркеп отырған.

XIV ғасырдың аяғы – XV ғасырдың басында Абылай ханның жорықтары мен Сырдариядағы судың азаюы Дженттің шаруашылығына ауыр соққы болып тиген. Алтын Орда ыдырағаннан кейін ішкі қақтығыстар күшейіп, XVI ғасырға қарай қала біртіндеп босап, өмір сүруін тоқтатқан.

XX ғасырда Сергей Толстовтың басшылығымен жүргізілген Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы қала орнында ауқымды зерттеулер жүргізген. Нәтижесінде, қаланы қоршаған биік қабырғалар мен мұнаралардың қалдықтары, арықтар мен каналдар, сондай-ақ Алтын Орда дәуіріне жататын тиындар мен керамика табылды. Мұның бәрі Джент қаласының жай ғана қиранды емес, қазақ мемлекеттілігінің қалыптасу кезеңіндегі Сырдария өңірінің саяси және мәдени қуатының куәсі екенін дәлелдейді.