InfoHub Logo

Қазақстан тарихындағы ең ауқымды өзгерістердің бірі – жаңа Конституция жобасы референдумға шығарылды. 15 наурызда өтетін дауыс беруде ел азаматтары жаңа негізгі заңды қабылдау-қабылдамау туралы шешім қабылдайды. Бұл жоба елдің 84 пайызын қамтитындықтан, іс жүзінде жаңа Конституцияны қабылдаумен тең. Tengrinews.kz сайтының талдауына сүйенсек, бұл өзгерістер мемлекеттің негізгі қағидаттарынан бастап, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына, саяси жүйенің жаңаруына дейінгі ауқымды мәселелерді қамтиды.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жаңа Конституция: Негізгі өзгерістер мен маңызды жаңалықтар

Жаңа Конституция жобасы бойынша, азаматтар бүкіл құжатты бірден қабылдау немесе қабылдамау туралы шешім қабылдайды. Жекелеген баптарды немесе бөлімдерді таңдап дауыс беру мүмкін емес. Бұл өзгерістер мемлекеттің жаңа қағидаттарын, ұлттық валюта – теңгенің мәртебесін, халықтың егемендік иесі ретіндегі рөлін айқындап, азаматтыққа қатысты ережелерді қатайтуы мүмкін.

Азаматтардың құқықтары мен бостандықтары

Жаңа жобада азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын шектеуге негіздер кеңейтілді, бұл ұлттық қауіпсіздікті қамтуы мүмкін. Сөз бостандығы, қамауға алу, заң көмегі, жеке деректерді қорғау және цифрлық хат-хабарларға қатысты нормалар нақтыланды. Медицина мен білім беру салаларындағы «тегін» деген сөздің орнына «өздері төлемейтін» деген сияқты бейтарап сөз тіркестері қолданылғанымен, қызметтерге қолжетімділік сақталады.

Дін, неке, митинг және меншік

Дін, неке, митинг, тұрғын үй және меншік мәселелері бойынша жаңа ережелер мен мемлекет тарапынан реттеудің қосымша негіздері пайда болды. Мысалы, неке тек «ер адам мен әйел арасындағы ерікті және тең құқықты одақ» ретінде анықталды. Митингілерге қатысты құқық «бейбіт жиналыстар» деңгейіне дейін қысқартылып, шектеулерге негіздер көбейді.

Саяси жүйе реформасы

Президенттің өкілеттіктері күшейтіліп, нақтыланды, вице-президент лауазымы енгізілді. Екі палаталы парламенттің орнына кең өкілеттіктері бар бір палаталы Құрылтай құрылады. Сондай-ақ, жаңа орган – Қазақстан Халық Кеңесі құрылып, ол заң жобаларын ұсынып, референдум бастамасын көтере алады.

Өтпелі кезең және жаңа Конституцияның күшіне енуі

Егер Конституция қабылданса, ол 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енеді. Бұдан кейін парламентті және бірқатар маңызды мемлекеттік институттарды қайта құру процесі басталады. Жаңа Конституцияның қабылдануымен еліміздің негізгі заңына өзгерістер енгізудің жаңа тетіктері пайда болады – енді бұл мәселелерді халық референдум арқылы шеше алады.